PlusExclusief

Feestbestemming moet culturele hotspot worden: zo pakt Praag overtoerisme aan

Toeristen en een bruidspaar op de Karelsbrug in Praag. Beeld Getty Images
Toeristen en een bruidspaar op de Karelsbrug in Praag.Beeld Getty Images

Net als Amsterdam worstelt Praag met overtoerisme. De stad probeert te voorkomen dat de situatie van voor de pandemie terugkeert en zou graag een ander type toerist aantrekken. Of het lukt? ‘Ik ben optimistisch over de factoren die we kunnen beïnvloeden.’

Sam de Graaff

“Ben je weleens in Praag geweest? Ja? Dan ben je vast van de burcht naar de oude stad gelopen, de Karelsbrug over.” Hana Trestikova, wethouder Cultuur en Toerisme in de Tsjechische hoofdstad, heeft beet. Geen wonder: wat de Dam, de Wallen en de Negen Straatjes zijn voor Amsterdam, is het gebied ten oosten en westen van de Karelsbrug voor Praag. Een toeristische trekpleister van jewelste.

Maar niet iedereen bezoekt Amsterdam en Praag vanwege de gezellige straatjes, de schattige winkels, het Concertgebouw of de Staatsopera. Ook het nachtleven is een belangrijke reden. Waar Amsterdam bekendstaat als cannabisstad, heeft Praag het bier. Goedkoop bier. Een halve liter heb je er voor ongeveer 40 Tsjechische kronen, minder dan 2 euro. Vrijgezellen, niet zelden Britten, weten de stad te vinden om hun laatste ‘vrije’ avond te vieren.

Stay in Prague

Toerisme op zich is niet verkeerd, maar het kan ook te veel worden. Vraag het bewoners van de Wallen op een gemiddelde vrijdagavond. Ook in Praag ging het die kant op, vertelt wethouder Trestikova. Volgens cijfers van onderzoeksbureau Euromonitor brachten in 2019 dik 9,1 miljoen mensen minstens één nacht door in de stad, goed voor een zesde positie in de Europese ranglijst. Een plek daarna volgde Amsterdam, met 8,8 miljoen bezoekers.

Toen kwam corona. Het aantal bezoekers stortte in. Praag ontving in 2020 slechts 2,2 miljoen toeristen. Een jaar later waren het er 2,4 miljoen. Om toch nog wat bezoekers naar de stad te trekken, zette de stad in op gasten uit eigen land. De slogan: Stay in Prague. Een knipoog naar corona. Trestikova: “We hoorden vaak ‘stay safe’ en ‘stay healthy’. Dus wij dachten: ‘Stay in Prague’.”

Of het door de campagne komt of niet, het aantal binnenlandse toeristen neemt toe. Maar terug naar de situatie van voor corona wil het Praagse stadsbestuur niet. “Vooral de feestgangers begonnen echt een probleem te vormen,” zegt Trestikova. Natuurlijk: ze brachten ook geld in het laatje. Voor de inwoners van het centrum woog dat echter niet op tegen de nadelen, de drukte. “In de binnenstad wónen mensen, al zijn het er helaas steeds minder. En steeds vaker expats.”

Monocultuur als symptoom

De pandemie maakte bovendien duidelijk hoezeer de Praagse economie afhankelijk was van diezelfde bezoekers. “Monocultuur is een van de belangrijkste symptomen van overtoerisme,” zegt hoogleraar toerismemanagement Jan van der Borg, verbonden aan de KU Leuven en de universiteit van Venetië. “Alles is gericht op toerisme, dat maakt de economie kwetsbaar. In Praag en Amsterdam speelt dat vooral in de historische stadskern.”

Praag en Amsterdam zaten niet stil tijdens de pandemie. Amsterdam lanceerde bijvoorbeeld een campagne tegen ‘prettoeristen’. Praag probeerde iets soortgelijks: bezoekers werd op het hart gedrukt dat er in de stad ook gedragsregels gelden. Er kwam een marketingcampagne die Praag moet neerzetten als culturele hotspot in plaats van budgetbestemming. En Praag zette, net als Amsterdam, in op spreiding van toeristen door de stad.

AirBnB aanpakken of een hotelstop was voor het Praagse stadsbestuur geen optie, vertelt Trestikova. Die bevoegdheid ligt bij de landelijke regering. Er zijn verkiezingen geweest, dus wie weet verandert er wat, zegt ze. Maar de vorige ploeg had er weinig oog voor.

‘Een of andere suffe tent in Diemen’

Geen ramp, vindt Van der Borg. Maatregelen als een hotelstop zetten volgens de hoogleraar geen zoden aan de dijk. “Toeristen wijken uit naar randgemeenten. Een of andere suffe tent in Diemen.” Hij pleit voor een soort toegangssysteem voor de stad. “En verbind daar meteen voordelen aan. Niet dat je bij de stadsmuur wordt neergeschoten als je je niet hebt aangemeld, maar voordelen. Snellere toegang tot bezienswaardigheden, korting. Ik noem maar wat.”

Voorlichting vindt hij wel een goed idee. Net als stevige stadsmarketing, gericht op een ander type bezoeker. Maar het liefst had Van der Borg gezien dat steden zouden hebben gekozen voor een diepere reflectie op het toerisme in hun stad. “De pandemie was een fantastisch moment voor bezinning. Stadsbesturen hadden in gesprek kunnen gaan met de lokale toerisme-industrie, met luchtvaartmaatschappijen. Regeringen konden duurzaamheidsvoorwaarden verbinden aan de steun. Dat momentum is weg.”

Iedere toerist is er één

De maatregelen die zijn getroffen, zijn volgens Van der Borg niet voldoende. “Die toeristen keren gewoon terug. Kijk naar tsunami’s of burgeroorlogen. Ook dat gaf slechts tijdelijk een klap.”

Trestikova heeft goede hoop dat de situatie niet wordt als voor de pandemie. “Ik ben optimistisch over de factoren die we kunnen beïnvloeden. Bij stadsmarketing zitten uitstekende mensen, bomvol goede ideeën. Bovendien is iedere toerist er één, op dit moment.” Over de factoren waarop de stad niet direct vat heeft, maakt ze zich meer zorgen. “De prijzen van vliegtickets, AirBnB en de prijs van het bier.”

Serie

Er is geen stad als Amsterdam, maar veel zaken waar wij ons druk om maken, spelen ook elders in de wereld. In de serie Wereldstad onderzoeken we hoe andere steden daarmee omgaan.

Toerisme na de pandemie

Hoogleraar Van der Borg is regelmatig in Venetië – hij werkt er aan de universiteit. “Voor mij is het natuurlijk een superinteressante stad. Een soort laboratorium.”

Als één plaats is verworden tot een monocultuur, dan is het Venetië wel. Toch heeft het stadsbestuur tijdens de pandemie amper nagedacht over hoe het verder moet, zegt hij. “Minder dan in Amsterdam en Praag.” Terwijl juist de Venetiaanse economie keihard werd geraakt. “De stad heeft een klap op de neus gekregen, het bloed weggeveegd en gedaan alsof er niets is gebeurd.”

Andere steden doen meer, soms ook samen. De Praagse wethouder Trestikova vertelt dat ze gesprekken heeft gevoerd met onder meer Barcelona, Amsterdam, Gent en Florence. Van Amsterdam werd onder meer het idee van een nachtburgemeester overgenomen.

Niet alle toeristische trekpleisters zijn even hard geraakt door de crisis. De ene hotspot zag het aantal bezoekers overigens een stuk harder teruglopen dan de andere. Neem Dubai. Niet alleen de Nederlandse jetset werd getrokken door de relatief soepele coronaregels, zo blijkt uit de cijfers van 2021. Ruim 7,2 miljoen mensen brachten minstens één nacht door in de stad. Nog altijd maar driekwart van vóór corona, maar een relatief kleine terugval.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden