PlusAnalyse

Facebook onder vuur: is Washington big tech nu echt zat?

 Facebook­klokkenluider Frances Haugen met senator Richard Blumenthal (l). Beeld EPA
Facebook­klokkenluider Frances Haugen met senator Richard Blumenthal (l).Beeld EPA

Ongenoegen over techreuzen als Facebook was er in Washington al langer, maar door de getuigenis van klokkenluider Frances Haugen lijken senatoren van beide partijen zich nu eensgezind tegen Facebook te keren. Is dit het kantelpunt voor big tech?

Niet één senator nam het nog voor Facebook op na de getuigenissen van Frances Haugen over haar voormalige werkgever. Sterker, in de ­commissie van de normaal langs partijlijnen ­gespleten Senaat heerste een zeldzame mate van eensgezindheid nadat de klokkenluider dinsdag haar verklaringen over Facebook had afgelegd. De ene na de andere – Republikeinse én Democratische – senator was het erover eens: er moet en zal nieuwe regelgeving komen om Facebook te beteugelen.

“Ik heb zelden of nooit dit soort unanimiteit gezien,” zei de Democratische senator en ­voorzitter van de Senaatscommissie Richard Blumenthal na afloop. “Als je je ogen zou sluiten zonder te weten wie er sprak, zou je niet weten of een Republikein of Democraat er aan het woord was.”

‘Astronomische winsten’

De aantijgingen van Haugen aan het adres van haar voormalige werkgever zijn dan ook niet mals. Tegen de commissie verklaarde ze dat ­Facebook ‘astronomische winsten’ najaagt over de ruggen van kinderen en de ­stabiliteit van de democratie.

“Het resultaat is meer verdeeldheid, meer schade, meer leugens, meer bedreigingen en meer gevechten,” sprak de 37-jarige voormalige Facebookmanager en algoritme-expert onder ede. “In sommige gevallen hebben deze gevaarlijke online gesprekken geleid tot geweld en zelfs de dood.”

Het is niet voor het eerst dat Mark Zuckerberg en de zijnen van een dergelijk gebrek aan moreel besef zijn beschuldigd. Activisten, ­politici en ook ex-medewerkers doen dat al ­jaren. Ook in het Congres zijn eerder hoorzittingen geweest over de praktijken van techbedrijven als Facebook, Google en Amazon, waarbij ook de grote bazen zelf zich al meer dan eens hebben moeten verantwoorden. Eerdere pogingen om greep te krijgen op deze techreuzen verzandden echter in geruzie langs partijlijnen. Waar veel Republikeinen klagen over de macht van bigtechbedrijven omdat die hen zouden muilkorven, vinden Democraten juist doorgaans dat Facebook en Twitter wel wat meer zouden mogen doen om content die zij als ­gevaarlijk zien, tegen te gaan.

Dat de neuzen, in elk geval voor nu, dezelfde kant op wijzen, wordt in Amerikaanse media toegeschreven aan de mate van detail én het soort details dat Haugen als insider aanlevert. Voordat ze Facebook verliet, kopieerde ze duizenden pagina’s met vertrouwelijke documenten en deelde die met het Congres en de Wall Street Journal. De reeks rapporten die de krant publiceerde, waren aanleiding voor de nieuwe hoorzittingen naar het reilen en zeilen van ­Facebook.

Tijd voor actie

Vooral Haugens ontboezemingen over hoe ­Facebook eigen onderzoek over de impact van sociale media op de psychische gesteldheid van kinderen in de wind zou slaan, zijn ingeslagen als een bom.

Meerdere senatoren spraken van een ‘big ­tobacco moment’ voor big tech, verwijzend naar getuigenissen van klokkenluider Jeffrey Wigand tegen zijn oud-werkgever Brown & ­Williamson in 1996. Door diens onthullingen dat de tabakgigant wel degelijk van de gevaren van roken op de hoogte was en dat die zelfs sigaretten moedwillig verslavender probeerde te maken, kwam de tabaksindustrie voorgoed als een louche business te boek te staan. Wigands getuigenissen worden gezien als aanjager voor de invoer van strengere regels voor de verkoop van tabak wereldwijd.

“Ik denk dat het tijd is voor actie,” zei de ­Democratische senator Amy Klobuchar tegen Haugen. “En ik denk dat jij de katalysator bent voor die actie.” Maar wat voor actie het Congres precies moet gaan ondernemen, daar is vanuit de Senaatscommissie nog geen eenduidig antwoord op gekomen. In een tv-interview met CNN, de dag na de hoorzitting, veroordeelde Blumenthal Facebook opnieuw, maar hij zei niets over concrete maatregelen. Wel riep hij meer Facebookmedewerkers op om naar voren te komen met meer documenten en stelde hij dat Zuckerberg voor het Congres zou moeten getuigen.

Veel wetten die tot dusver in het Congres zijn geïntroduceerd of besproken, richten zich op sectie 230 van de Amerikaanse internetregelgeving. Die wet beschermt platforms als Facebook en Twitter tegen wettelijke aansprakelijkheid voor inhoud die door haar gebruikers is geplaatst. Al jaren wordt deze 25 jaar oude wet in Washington verguisd, maar volgens critici zou het aanpassen ervan leiden tot censuur. Met ­name Republikeinen vinden niet dat sociale media moeten gaan regisseren wat mensen wel en niet online mogen zeggen. Want dat is waar zo’n wetswijziging volgens hen onvermijdelijk toe zou leiden.

Jeffrey Wigand (m), klokkenluider van de tabaksindustrie, in 1997. 
 Beeld Getty Images
Jeffrey Wigand (m), klokkenluider van de tabaksindustrie, in 1997.Beeld Getty Images

‘Stelen’ van documenten

Het is dus ook zeer de vraag of het Congres zo eensgezind zal zijn als er concrete voorstellen ter tafel komen. Haugen vindt zelf overigens dat de aanpassing van de wet nog verder moet gaan. Socialemediabedrijven moeten behalve voor de inhoud van content, volgens haar ook verantwoordelijk worden gehouden voor de gebruikte algoritmes, die bepalen wat gebruikers zien. Ze pleit ook voor meer transparantie en de aanstelling van een overheidsinstantie die toezicht houdt op bigtechbedrijven.

Het zouden ingrijpende maatregelen zijn, waar Facebook niet bepaald op zit te wachten. Vermoedelijk ook daarom probeert het bedrijf, dat een grote vinger in de pap heeft in Washington, intussen zijn voormalige werknemer in ­diskrediet te brengen. Facebook wees erop dat Haugen niet op de afdeling werkte dat over online veiligheid van kinderen gaat en dat zij de documenten daarover zodoende volledig verkeerd zou interpreteren. Een woordvoerder suggereerde zelfs dat Haugen – wier advocaat liet weten dat er nog veel meer onthullingen ­zullen volgen – de wet heeft overtreden met het ‘stelen’ van de documenten.

Lastercampagne

Als Facebook daadwerkelijk een rechtszaak ­tegen Haugen aanspant, kent deze zaak nóg een overeenkomst met Wigands strijd tegen Brown & Williamson. Het tabaksbedrijf probeerde destijds het tij te keren door de oud-werknemer aan te klagen wegens contractbreuk, diefstal en fraude, en begon een lastercampagne tegen hem. Maar het was de tabaksindustrie die aan het kortste eind trok.

Na Wigands onthullingen dienden 46 Amerikaanse staten een aanklacht in tegen de industrie, wat ertoe leidde dat de tabaksfabrikanten, als onderdeel van een nieuwe tabakswet, een recordschikking van 368 miljard dollar moesten betalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden