PlusInterview

Expert over coronavirus: ‘Het laatste wat we willen, is een ongecontroleerde uitbraak’

Meer dan 2000 mensen zijn wereldwijd besmet geraakt met het virus, ook in Frankrijk, de VS, Japan en Canada. Hoe groot kan de epidemie worden? De Nederlandse viroloog Marion Koopmans, die de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert over de aanpak van het onbekende virus, geeft uitleg.

Personeel bij de ingang van Disneyland Hongkong, dat vanwege het coronavirus voorlopig gesloten blijft. Beeld EPA

Hoe gevaarlijk is dit coronavirus?
“Dat weten we nog niet goed. Het lijkt een wat minder ernstige variant van Sars, dat in 2003 uitbrak in China. De besmettingen in het buitenland blijken tot nu toe allemaal mensen die in Wuhan zijn geweest. Hoewel het virus wel van mens op mens overdraagbaar is: in China zijn ook familieleden en ziekenhuismedewerkers besmet geraakt. Van de besmette mensen heeft ongeveer een kwart ernstige tot zeer ernstige problemen, zoals longontsteking.” 

“Dat is echt wel veel. Ongeveer 4 procent overlijdt. Maar in dit vroege stadium van de uitbraak is het heel lastig om het gevaar goed in te schatten. Bij de Mexicaanse grieppandemie duurde het maanden voor we wisten hoe het virus zich gedroeg, omdat mensen met milde klachten niet snel bij de dokter komen.”

Bij de Mexicaanse grieppandemie in 2009 werd ongeveer een op de drie mensen op aarde geïnfecteerd. 
Het doemscenario waar de WHO voor heeft gewaarschuwd, is zo’n oncontroleerbare uitbraak van een écht dodelijke ziekte. 

“De Mexicaanse griep was gelukkig mild,” verklaart Koopmans, hoogleraar virologie bij het Erasmus MC en namens Nederland lid van de expertcommissie die de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert over de aanpak van het virus. “Een op de duizend geïnfecteerden overleed. Het leidde wel tot overbelaste ziekenhuizen, huisartsenposten en scholen die dicht moesten.”

Waarom was dat virus niet in te dammen? 
“Mensen met griep verspreiden hun infectie al voor ze er ziek van worden. Daar is griep om berucht, dat maakt het heel lastig te stoppen. Een voorbeeld van het andere uiterste was het pokkenvirus. Dat werd pas besmettelijk als je blaasjes kreeg. Dat maakte het veel makkelijker om quarantainemaatregelen te treffen. Die ziekte is nu uitgeroeid. In dat spectrum lijkt het coronavirus ergens in het midden te zitten. We zien wel verspreiding binnen gezinnen, maar beperkt. SARS ging meer richting pokken: naarmate mensen zieker werden, zag je meer virus. Maar dan lagen ze al in bed, min of meer in quarantaine.’’

Dierenwereld

Dat het coronavirus tot zoveel paniek leidt, ligt niet aan het grote aantal slachtoffers. De teller staat momenteel op 56 doden. Ter vergelijking: de wintergriep van twee jaar geleden in Nederland kostte 9444 mensen het leven. Net als bij het coronavirus waren de slachtoffers vooral bejaarden met een verzwakte gezondheid.

Maar het coronavirus is geen gewoon griepvirus. Het is een nieuw virus dat uit de dierenwereld naar mensen is overgesprongen. Daarom is er nog weinig over bekend, verklaart de Rotterdamse professor. “Een virus uit de dierenwereld, dat afwijkt van wat we al kennen, kan zich in uitzonderlijke gevallen als een lopend vuur over de wereld verspreiden. Een virus dat uitbreekt aan de andere kant van de aarde kan via Schiphol morgen bij ons zijn. Ook is de bevolkingsdichtheid enorm toegenomen. In miljoenensteden kunnen virussen zich razendsnel verspreiden.”

Waar dat toe kan leiden, bleek in 2014 toen ebola uitbrak in West-Afrika. “Die ziekte was niet nieuw, sinds de jaren 70 duikt ze in Afrika met regelmaat op. Meestal in een afgelegen dorp, waar mensen op vleermuizen jagen of andere dieren eten die hen infecteren. In zo’n dorp sterft 80 procent van de bevolking, maar daarna stopt het: alle mensen hebben ofwel de ziekte doorgemaakt, ofwel ze zijn overleden. Dat verandert dramatisch als de ziekte via een reiziger in een megastad terechtkomt, met sloppenwijken waar mensen dicht op elkaar leven. In 2014 zijn daardoor ruim 11.000 mensen overleden. De hele wereld moest eraan te pas komen om de ziekte in te dammen; door de inzet van honderden hulporganisaties die mobiele laboratoria invlogen is de uitbraak relatief klein gebleven. Dat zijn het soort scenario’s waar wij ons zorgen over maken.”

Hoe groot is de kans dat het coronavirus muteert en nog gevaarlijker wordt?
“Dat zijn een beetje spookverhalen. Je hebt ook geen mutaties nodig om hier een probleem mee te krijgen. Het is goed dat China alles op alles zet om het virus daar te houden. We moeten voorkomen dat het de wereld over gaat. Stel dat het net als de Mexicaanse griep één op de drie mensen besmet en 4 procent overlijdt... We kunnen niet wachten met maatregelen tot alle onderzoeken zijn gedaan. Dan ben je sowieso te laat. Daarom wordt nu ook gewerkt aan de ontwikkeling van vaccins en geneesmiddelen.”

Vrijdag startte in Wuhan de bouw van een compleet nieuw ziekenhuis voor patiënten met het coronavirus, dat over een week af moet zijn.Beeld REUTERS

Neemt Nederland niet te weinig maatregelen? Inkomende reizigers op Schiphol worden niet op koorts gescand, zoals op veel andere luchthavens.
“Bij het nut van dat soort screenings zijn wel vraagtekens te stellen. In Nederland landen geen rechtstreekse vluchten uit Wuhan. Het is beslist niet zo dat in Nederland niets gebeurt. Achter de schermen, bij het RIVM en op onze afdeling in het Erasmus MC, staat iedereen paraat. We hebben testen klaarliggen. Bij een verdenking weten dokters, GGD's en ziekenhuizen wat ze te doen staat.’’

De Wereldgezondheidsorganisatie besloot na twee dagen vergaderen door uw expertcommissie dat nog geen sprake is van een internationale noodsituatie, zoals bij de Mexicaanse griep en de ebola-epidemie. Is de reactie van China dan niet wat overdreven?
“Het is niet aan mij om daarover te oordelen, maar het grote probleem zit in China. Gelukkig heeft China de bron, een markt met levende dieren in Wuhan, heel snel gevonden. Het is nu zaak dat China alle patiënten snel in quarantaine kan zetten. Daar is veel capaciteit in ziekenhuizen voor nodig, want er melden zich veel meer mensen met klachten dan mensen die de ziekte hebben. We zitten middenin het griepseizoen, mensen zijn ongerust. Je kunt het coronavirus niet zonder test herkennen.’’

Hoe zal dit aflopen?
“Dat is koffiedik kijken. Ik hoop van harte dat het China lukt om de uitbraak onder controle te brengen. De SARS-epidemie hebben we met vereende kracht weten te stoppen voor het een wereldwijde pandemie werd. Sindsdien heeft China gewerkt aan veel betere detectiemethoden. Daardoor kunnen we nu, een week of twee na de vondst, in de hele wereld al testen of mensen deze infectie hebben. Ik zeg niet dat China het perfect aanpakt, maar ik zie wel degelijk ook positieve ontwikkelingen.”

“Ook internationaal wordt nu beter samengewerkt. Na de ebola- en SARS-epidemieën heeft de WHO een actieplan gemaakt. Medici, dierenartsen, ecologen en biologen werken steeds beter samen om beter te begrijpen hoe zulke virusuitbraken ontstaan. Dat is heel belangrijk, omdat ontwikkelingen als de bevolkingsgroei en klimaatverandering tot meer pandemieën zullen leiden. Hopelijk kunnen we zo in de toekomst beter ingrijpen om te voorkomen dat het tot zulke uitbraken komt.’’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden