Plus

Europese leiders zijn ‘helemaal klaar’ met Loekasjenko

Een lijnvlucht van Athene naar Vilnius is zondag aan de grond gezet in Minsk. Doelwit was oppositielid Roman Protasevitsj, die eenmaal geland direct werd gearresteerd. Europese leiders spreken van ‘staatsterreur’.

Het toestel van Ryanair wordt in Minsk onderzocht op explosieven. Of er sprake was van serieuze dreiging wordt zeer betwijfeld.  Beeld AP
Het toestel van Ryanair wordt in Minsk onderzocht op explosieven. Of er sprake was van serieuze dreiging wordt zeer betwijfeld.Beeld AP

Het is zondagochtend, passagiers van Ryanairvlucht FR 4978 zijn in paniek. Er is dan ook sprake van een noodsituatie. Volgens Belarussische autoriteiten (de historisch correcte naam voor Wit-Rusland) is er een bom aan boord. De lijnvlucht, die ochtend vertrokken vanuit Athene, is op dat moment al dichter bij bestemming Vilnius, maar zet toch koers naar Minsk.

Veel passagiers zijn gespannen, maar de 26-jarige journalist Roman Protasevitsj reageert net even anders dan anderen. Hij staat op, pakt zijn laptop en overhandigt die aan zijn Russische vriendin Sofia Sapega, die ook op de vlucht zit. De paniek is zichtbaar in zijn ogen, verklaren getuigen achteraf. “Hij zou uit het raam zijn gesprongen, als dat had gekund,” zei een Litouwse passagier later.

Protasevitsj maakt zich geen zorgen om een bom, maar over zijn rap naderende bestemming: het Belarus van president Aleksandr Loekasjenko. Protasevitsj is al tien jaar actief in de oppositie en leeft in ballingschap in Litouwen.

“Doe dit niet, ze zullen me vermoorden, ik ben een vluchteling,” zegt een angstige Protasevitsj nog smekend tegen het cabinepersoneel. “We moeten wel, we hebben geen keuze,” reageren zij. Naast het passagierstoestel vliegt een Belarussische MiG-29. Een gevechtsvliegtuig.

Het toestel landt inderdaad in Minsk. Als het na ruim 7 uur oponthoud weer opstijgt, ontbreken zes passagiers. Protasevitsj is van boord gehaald, net als zijn vriendin. Maar ook vier anderen verlaten het toestel, vermoedelijk zijn het KGB-agenten. Protasevitsj appte op het vliegveld van Athene al dat hij werd geschaduwd.

Stoutmoedig plan

De bommelding lijkt een truc van president Loekasjenko, vaak omschreven als de laatste dictator van Europa. Een stoutmoedig plan om een belangrijk lid van de oppositie te arresteren, maar ook een klap in het gezicht van de rest van Europa. Blijkbaar is het Belarussische luchtruim niet veilig.

Europese leiders reageren fel op de ‘kaping’. De Duitse bondskanselier Angela Merkel noemde de actie van Belarus ‘zonder precedent’ en het verhaal over de bommelding ‘volstrekt ongeloofwaardig’. De Ierse minister van Buitenlandse Zaken Simon Coveney sprak van ‘luchtvaartpiraterij’ en ‘staatsterrorisme’.

De 27 Europese regeringsleiders waren het gisteravond dan ook snel eens over nieuwe sancties tegen Belarus. Premier Rutte vertelde dat hij zelden zo’n snel Europees akkoord had meegemaakt. Geen land dat dwarslag. Volgens Rutte zijn de EU-leiders ‘helemaal klaar’ met het Belarussische regime.

Het Europese luchtruim wordt gesloten voor Belarussische luchtvaartmaatschappijen. Omgekeerd wordt Europese maatschappijen aangeraden niet langer over Belarus te vliegen. Onder meer KLM geeft gehoor aan die oproep. Verder wordt de zwarte lijst met Belarussische personen en bedrijven uitgebreid en volgen meer economische sancties. Ook de Britten hebben hun luchtruim gesloten. De Amerikaanse president Joe Biden heeft opgeroepen tot de vrijlating van Protasevitsj en bezint zich op sancties.

Tekst loopt door onder foto

Laatste bondgenoot

Loekasjenko lijkt meer dan ooit aangewezen op zijn laatste bondgenoot: Rusland. Loekasjenko, al sinds 1994 aan de macht, kende lange tijd een haat-liefdeverhouding met de grote buur, maar is sinds de grootschalige protesten van afgelopen zomer aangewezen op Russische steun. En die steun kreeg hij, ook nu. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov noemde de gedwongen landing van het vliegtuig ‘volstrekt redelijk’ en riep op de Europese leiders op tot terughoudendheid.

En Protasevitsj? Die dook op in een filmpje van Belarussische veiligheidsdiensten. Hij geeft toe dat hij demonstraties tegen Loekasjenko heeft georganiseerd en zegt goed behandeld te worden. Maar zijn ogenschijnlijk gehavende gezicht doet anders vermoeden.

Belarus of Wit-Rusland?

Net als veel andere (nieuws)organisaties hanteert Het Parool de naam ‘Belarus’ in plaats van ‘Wit-Rusland’. Die laatste schrijfwijze dateert uit de periode waarin het land werd bestuurd vanuit Moskou, eerst door Rusland en later door de Sovjet-Unie. Sinds de onafhankelijkheid in 1991 gebruikt Belarus zelf de naam Belarus. Daarmee benadrukken de Belarussen hun soevereiniteit ten opzichte van Rusland.

‘Bela’ betekent letterlijk ‘wit’. Het probleem zit hem in ‘rus’. Dat verwijst niet naar ‘Rusland’, zoals de naam misschien doet vermoeden, maar naar ‘Kievse Roes’, een rijk rond de huidige Oekraïense hoofdstad, waaruit uiteindelijk de Russische, Oekraïense en Belarussische volkeren ontstonden.

Belarussen hebben dan ook veel gemeen met de Russen, ze delen bijvoorbeeld veel feest- en naamdagen, maar kennen een eigen taal: het Belarussisch. Tijdens de Russische overheersing was de taal verboden. Meer Belarussen spreken Russisch dan Belarussisch. Maar de laatste jaren groeit de populariteit van de taal, met name in oppositiekringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden