Nieuws

Europese Commissie voor Oekraïense EU-kandidatuur, ook Nederland overstag

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, ging bij de bekendmaking vrijdag gekleed in blauw en geel, de kleuren van Oekraïense vlag. Beeld AFP
Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, ging bij de bekendmaking vrijdag gekleed in blauw en geel, de kleuren van Oekraïense vlag.Beeld AFP

De Europese Commissie is voorstander van een Oekraïens kandidaat-lidmaatschap voor de Europese Unie. Hoewel een opsteker voor Kiev, ligt de echte beslissing bij de lidstaten. Die spreken zich volgende week uit. Nederland liet, anders dan eerder, vrijdag ook weten voorstander te zijn.

Sam de Graaff

“We hebben één duidelijk boodschap en die is: ja, Oekraïne verdient Europees perspectief en ja, Oekraïne moet worden verwelkomd als kandidaat-lid.”

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, sprak zich vrijdag duidelijk uit vóór een kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne. Dat deed ze in woord, maar ook in daad: Von der Leyen ging gekleed in het blauw en het geel, de kleuren van de Oekraïense vlag. De Oekraïense president Volodimir Zelenski reageerde verheugd en bedankte de commissie voor een, in zijn woorden, ‘historische beslissing’.

Ook over een Moldavisch kandidaat-lidmaatschap oordeelt de commissie positief. Dat land leeft eveneens met Russische dreiging. In de afgescheiden, zelfverklaarde republiek Transnistrië zijn zelfs Russische militairen gestationeerd. Georgië, dat grenst aan Rusland en ook EU-lid wil worden, is volgens de commissie nog niet klaar voor de kandidatuur.

Eerdere belofte

Vrijblijvend zijn de aanbevelingen niet. Hoewel Oekraïne volgens Von der Leyen ‘zo’n 70 procent van de EU-regels, normen en standaarden heeft doorgevoerd’, moet er ook nog veel gebeuren. Een kandidatuur komt er dan ook alleen met de belofte van verdere hervormingen. Voor Moldavië ligt er zelfs nog meer werk, stelde de EC-voorzitter.

De aanbeveling hing al in de lucht. Drie dagen na de Russische inval omschreef Von der Leyen Oekraïne als ‘een van ons’. Ze zei het land graag te verwelkomen in de Europese Unie. Weer een dag later liet Zelenski weten het lidmaatschap aan te vragen.

Von der Leyens uitspraak werd haar aanvankelijk kwalijk genomen: liep ze niet te hard van stapel? Het traject van kandidaat-lid naar lid duurt doorgaans jaren. Albanië mag zich bijvoorbeeld sinds 2014 kandidaat noemen, Noord-Macedonië sinds 2005 en Turkije zelfs sinds 1999 – al liggen de gesprekken met de Turken zo goed als stil. Bovendien moesten die landen vaak langer wachten tot hun kandidatuur werd geaccepteerd. Albanië diende bijvoorbeeld in 2009 een aanvraag in.

Voorkeursbehandeling

Oekraïne geniet een ander status dan Albanië of Noord-Macedonië, althans, sinds de Russische invasie. Het neemt inmiddels een bijzondere positie in binnen Europa. Iets wat veel Balkanlanden overigens met argusogen volgen: ze vrezen een voorkeursbehandeling voor Oekraïne.Tegelijkertijd is een aanbeveling ook niet meer dan dat. Volgende week spreken de 27 lidstaten zich (unaniem) uit op een EU-top. En zelfs daarna, als Oekraïne kandidaat is en de onderhandelingen lopen, kunnen individuele landen een Oekraïens lidmaatschap nog vetoën.

Niet alle lidstaten zien het land even graag lid worden van de EU. Ook Nederland was sceptisch. Niet alleen omwille van de al benoemde voorkeursbehandeling. Ook speelt de vraag: is Oekraïne er wel echt aan toe? Vooral over corruptie bestaat veel zorg – terecht of niet.

Mede vanwege de zorgen die er toch waren, benadrukte Von der Leyen vrijdag dat een kandidaat-lidmaatschap volledig afhankelijk is van welke kant Oekraïne opgaat. Of het hervormingen doorvoert. “Een kandidatuur is gebaseerd op verdiensten,” zei ze.

Blijk van steun

Een meerderheid van Europese landen lijkt een forse blijk van steun – een kandidatuur – echter belangrijker te vinden dan de bezwaren. Ondanks eerdere Nederlandse bezwaren liet minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken vrijdag, na het advies van de commissie, weten achter een Oekraïens kandidaat-lidmaatschap te staan. “We hebben als kabinet gezegd: we vinden dit in balans, we vinden dit verstandig. Dus laten we dit omwille van de eenheid in Europa omarmen.”

Mogelijk doorslaggevend in die draai, en ook ietwat verrassend, was dat de politiek leiders van zwaargewichten Duitsland, Frankrijk en Italië zich donderdag bij een bezoek aan Kiev achter een Oekraïense kandidatuur schaarden. “We zijn hier met een duidelijke boodschap,” zei de Duitse bondskanselier Olaf Scholz. “Oekraïne hoort bij de Europese familie.”

Het lang stilgehouden bezoek aan Kiev ging desalniettemin gepaard met de nodige Oekraïense argwaan. Volgens Kiev kunnen grote Europese landen, Duitsland voorop, meer steun leveren dan ze nu doen.

Bovendien bestaat de vrees voor oorlogsmoeheid onder de Europese bevolking. Houdt de westerse eensgezindheid stand als burgers de straat op gaan uit protest tegen de torenhoge inflatie? Zoals The New York Times een hooggeplaatste Oekraïense adviseur citeerde: “Macron, Scholz en Draghi brengen ons het EU-lidmaatschap, maar eisen in ruil daarvoor dat we onderhandelingen met Poetin openen.”

De Europese leiders ontkennen, en benadrukken dat het aan de Oekraïeners is om te bepalen of ze met de Russen over vrede willen praten. Een EU-kandidatuur moet die woorden kracht bijzetten. Volgende week zal blijken hoe de 27 lidstaten erover denken.

Luister onze wekelijkse podcast Amsterdam wereldstad:

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden