PlusAchtergrond

Europa schroeft defensie-uitgaven op. Welke landen gaan profiteren?

Franse soldaten komen aan in Roemenië. Frankrijk stuurt extra manschappen en materieel naar een aantal Navo-landen. Beeld AFP
Franse soldaten komen aan in Roemenië. Frankrijk stuurt extra manschappen en materieel naar een aantal Navo-landen.Beeld AFP

De Europese Unie is zich ineens pijnlijk bewust dat vrede niet vanzelfsprekend is. Door de oorlog in Oekraïne is duidelijk geworden dat een sterk leger geen overbodige luxe is. Duitsland trekt al 100 miljard euro uit om het leger te versterken.

Peet VogelsFrank Renout en Guy Hoeks

Wapenfabrikanten kijken al verlekkerd naar de worst van 100 miljard euro. Duitsland en Frankrijk zijn militaire grootmachten in Europa, en zij hopen op een groot deel van de koek. En kan Nederland ook profiteren?

President Macron publiceerde maandag een open brief aan de Franse strijdkrachten. “Het is een tijd van grote internationale spanningen, maar wij kunnen rekenen op onze legers,” was de boodschap. “Ik vertrouw op u en dat doen de Fransen ook.”

Die boodschap kwam er niet zonder reden. Frankrijk heeft honderden manschappen en ook militair materieel naar Navo-landen Estland, Roemenië en Polen gestuurd. De Fransen kunnen dat ook: ze hebben volgens de ranglijst van Global Fire Power een van de sterkste legers ter wereld. De landmacht, luchtmacht en marine tellen samen bijna 200.000 manschappen (m/v).

En minstens zo belangrijk: Frankrijk is een immense wapen- en defensiefabriek. De Franse defensie-industrie is een van de grootste ter wereld. Volgens de branchevereniging Gicat was de lucht- en landmachtsector in 2021 goed voor een omzet van 7,7 miljard euro: 2,7 procent meer dan het jaar ervoor. Er werken zo’n 25.000 Fransen in de defensie-industrie en nog eens 22.000 in aanpalende bedrijven.

Grootproducent Frankrijk

Frankrijk is gemeten over de laatste vijf jaar de op twee na grootste wapen- en defensieleverancier ter wereld, aldus onderzoeksinstituut Sipri, achter de Verenigde Staten en Rusland, met een aandeel van 8,2 procent van de mondiale wapenexport. ‘De wapenexport van Frankrijk is zelfs met 44 procent gestegen, tussen de periodes 2011-2015 en 2016-2020,’ schrijft Sipri in het laatste jaarverslag.

Thales, met z’n hoofdkantoor aan de rand van Parijs, boekt een jaaromzet van rond de 16 miljard euro. Het levert wereldwijd apparatuur en onderdelen, en ook bijvoorbeeld lichtgewicht raketten voor de landmacht, de luchtmacht en de marine. De Franse defensie maakte vorige maand nog bekend voor 1,5 miljard euro aan radar-, luchtcontrole- en navigatiesystemen bij Thales te bestellen.

Dassault Aviation publiceert deze week z’n jaarcijfers, maar boekte in de eerste helft van 2021 een nettoresultaat van 175 miljoen euro: drie keer zoveel als in dezelfde periode het jaar ervoor. De Franse multinational produceert onder meer het gevechtsvliegtuig Rafale. Kort geleden werd nog een contract met de Verenigde Arabische Emiraten gesloten voor de levering van 80 Rafale’s, voor 16 miljard euro, waarmee de Dassaultloodsen bij Bordeaux tot 2031 van werk zijn voorzien.

Voor Frankrijk is een eigen defensie-industrie van groot belang. Het land wil niet te afhankelijk zijn van het buitenland. Het defensiebudget is voor het vierde opeenvolgende jaar gestegen. In 2022 wordt bijna 41 miljard euro uitgegeven. Volgens de rechtse oppositie zou dat geld meer dan voorheen gebruikt moeten worden voor het eigen leger: “We kunnen onze strijdkrachten niet de oorlogen van morgen laten voeren met de middelen van gisteren.”

Maar de export blijft essentieel. “Frankrijk is misschien wel het enige Europese land dat zichzelf kan bevoorraden met materieel als onderzeeërs, vliegtuigen en grondvoertuigen,” zei specialist Julien Malizard op de Franse radio. “Maar de Franse afzetmarkt is te klein om al die kennis en industrie te behouden: daar zorgt de export voor.”

Nederland is een nichespeler

Voor kanonnen en raketten moet je niet in Nederland zijn. Een echte wapenindustrie heeft Nederland niet. Maar ons land beschikt wel over een behoorlijke defensie-industrie. Volgens branchevereniging NIVD telt Nederland 342 defensiebedrijven, goed voor 20.000 arbeidsplaatsen en een jaarlijkse omzet van 5 miljard euro.

Van die omzet komt zo’n 16 procent uit Nederland. Nederland is een klein land, dus het defensiebudget is beperkt. Net als Frankrijk moet Nederland het vooral van de export hebben. Die gaat grotendeels naar andere Navo-landen.

Nederland behoort tot de wereldtop als het gaat om marinebouw, radartechnologie en sensoren. De industrie is vooral actief als toeleverancier aan andere fabrikanten. Dan gaat het bijvoorbeeld ook om bekabeling van straaljagers. Bovendien is Nederland goed gepositioneerd om te profiteren van de 100 miljard euro die Duitsland uittrekt. Het levert nu al fregatten en pantservoertuigen aan het Duitse leger.

Duitse wapenindustrie niet in winterslaap

Door de historische miljardeninvestering ontwaakt de Duitse Bundeswehr uit een decennialange slaapstand. De oorlogskas is bedoeld voor ‘noodzakelijke investeringen en materieel’ van de Duitse krijgsmacht. De Duitse wapenindustrie was echter al klaarwakker en voert de productie nu nog verder flink op.

De beslissing van Berlijn om een einde te maken aan zijn naoorlogse militaire terughoudendheid zagen weinigen aankomen. Ook de Duitse fregatkapitein Göran Swistek niet. “Het is een politiek teken dat Duitsland erkend heeft dat het in Europa niet langer door veiligheid omgeven is.”

Swistek, die spreekt vanuit zijn rol als gastwetenschapper aan de Stiftung Wissenschaft und Politik in Berlijn, verwelkomt de ommezwaai. Als gevolg van die ommezwaai doken Duitse beleggers vol op militaire aandelen. De koers van Hensoldt, een Beierse producent van sensoren, radars en software voor defensie, schoot met bijna 90 procent omhoog, terwijl het aandeel van tank- en pantservoertuigfabrikant Rheinmetall uit Düsseldorf zo’n 50 procent won. Ook de aandelen van ThyssenKrupp, dat onderzeeërs en schepen bouwt, vlogen omhoog.

Duitsland heeft van oudsher een grote wapenindustrie, die wereldwijd levert. Duitsland staat in de top vijf van grootste wapenexporteurs. Vorig jaar keurde de regering onder leiding van Angela Merkel nog voor 9 miljard euro aan exporten goed.

Rheinmetalltopman Armin Papperger was er snel bij en bood de bondsregering een deal aan bestaande uit onder meer munitie, helikopters en ander materieel, goed voor 42 miljard euro. “We kunnen de klok rond werken,” verzekerde Papperger tegen zakenkrant Handelsblatt.

De belangstelling van de beleggers is begrijpelijk, maar het is nog onduidelijk waar de 100 miljard gaan landen en op welke termijn. De kans is groot dat in ieder geval een deel van het geld naar Frankrijk en andere Europese partners gaat. Zowel voor de ontwikkeling van een nieuwe tank als een nieuw gevechtsvliegtuig zijn pan-Europese samenwerkingsverbanden opgetuigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden