PlusAchtergrond

Europa schikt over de rechtsstaat (en begroting)

De EU-regeringsleiders zijn het eens over de meerjarenbegroting. Nederlandse scepsis over de rechtsstaatafspraken is weg.

De grote vergaderzaal in Brussel gisteren aan de start van de Europese Raad.  Beeld Oliver Hoslet/EPA
De grote vergaderzaal in Brussel gisteren aan de start van de Europese Raad.Beeld Oliver Hoslet/EPA

Na een wekenlange lijdensweg hebben de in de Europese Raad verzamelde regeringsleiders in Brussel donderdag een akkoord gesloten over de nieuwe meerjarenbegroting en het coronaherstelfonds. Niet alleen de Hongaarse en Poolse veto’s zijn van de baan, ook Nederland heeft zijn scepsis laten varen. Zowel Boedapest als Warschau kondigde vanochtend een zaak voor het Europees Hof aan, maar dat lijken vooral pogingen het proces te vertragen.

“Nu kunnen we beginnen met de uitvoering en onze economieën weer opbouwen,” tweette voorzitter Charles Michel van de Europese Raad aan het begin van de avond. “Ons baanbrekende herstelpakket zal onze groene en digitale transities stimuleren.”

De Hongaarse en Poolse veto’s van vorige maand, die te maken hadden met nieuwe voorwaarden aan rechtsstatelijkheid, hadden alle alarmbellen doen afgaan in Brussel. Er lag al een (schamele) noodbegroting klaar voor volgend jaar. Ook waren er verregaande voorbereidingen getroffen voor voortzetting van het coronafonds van 750 miljard euro met 25 in plaats van alle 27 landen. Al die noodscenario’s kunnen nu in de prullenbak, zij het op het allerlaatste nippertje.

Rutte’s bedenkingen

Nederland had tegenovergestelde twijfels aan die van Polen en Hongarije en vreesde dat de rechtsstaat-afspraken te slap zouden zijn. De twee landen waren woensdag akkoord gegaan met een aanvullende verklaring over het rechtsstaat-mechanisme, dat een link legt tussen EU-subsidies en respect voor de rechtsstaat.

Bij aanvang van de Europese top maakte premier Rutte nog een voorbehoud. Ten eerste wilde hij van Europees Parlementsvoorzitter David Sassoli weten of zijn volksvertegenwoordiging ook genoegen neemt met die aanvullende verklaring. De Italiaan kon dat niet meteen bevestigen – er moet nog over worden gestemd – maar de eerste reacties uit het parlement zijn overwegend positief.

Inlegvelletje

Verder vroeg Rutte de juridische dienst van de Europese Raad of de compromistekst de reikwijdte van het originele rechtsstaatakkoord van vorige maand niet aantast. De juristen bevestigden dat. Ten slotte wilde de premier van EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen de garantie dat eventuele strafmaatregelen met terugwerkende kracht kunnen worden opgelegd aan landen die de rechtsstaat schenden en vervolgens bezwaar aantekenen. Ook die kreeg hij. Daarmee was de zaak beklonken.

Juridisch gezien doet de aanvullende verklaring, een soort ‘inlegvelletje’, dus niets af aan het rechtsstaat-mechanisme dat vorige maand door een meerderheid is aangenomen. Wel wordt nogmaals benadrukt dat het systeem puur en alleen is bedoeld om een verantwoorde besteding van EU-gelden te garanderen. Voor het overeind houden van elementaire rechtsstaatprincipes, zoals onafhankelijkheid van de rechtspraak en persvrijheid, zijn andere procedures. Hongarije en Polen presenteren het compromis als hun eigen overwinning op ‘Brussel’.

Klimaatlat hoger

De Europese Unie scherpt haar klimaatdoelstellingen aan. Over tien jaar moet de unie niet 40, maar 55 procent minder CO2 uitstoten dan in 1990. Regeringsleiders achten dat nodig om Europa in 2050 klimaatneutraal te maken. “Europa is de leider in de strijd tegen klimaatverandering,” twitterde Charles Michel vanochtend, na een lange nacht vergaderen. Nederland dringt al langer aan op het opschroeven van het tussendoel in 2030. Ook de Europese Commissie stelde dat voor. Het Europees Parlement wil de lat zelfs op 60 procent leggen en wil dat niet alleen de unie als geheel, maar ook ieder EU-land afzonderlijk dat doel haalt. De EU-landen en het parlement moeten het nu eens zien te worden.

Europese sancties tegen Turkije uitgebreid

De Europese Raad is het eens geworden over uitbreiding van sancties tegen Turkije vanwege illegale gasboringen in de Middellandse Zee bij Griekenland en Cyprus.

Die twee EU-lidstaten dringen al langer aan op maatregelen. De ministers van Buitenlandse Zaken zullen een lijst met nieuwe namen van personen en bedrijven samenstellen.

Tot nu toe heeft de EU tegen slechts twee functionarissen van het Turkse staatsoliebedrijf strafmaat­regelen ingesteld, zoals een inreisverbod voor de Unie.

De moeizame en politiek gevoelige relatie met Turkije was gisteren en vannacht langdurig onderwerp van gesprek in Brussel. Turkije is nog altijd kandidaat-lidstaat en behalve een Navobondgenoot ook een belangrijke partner in het beheersen van de vluchtelingen- en migran­tenstromen.

Strandboulevard

De voorbije maanden heeft Turkije zich echter vaker provocerend opgesteld. Ook op Cyprus zelf.

Turkije wil daar tot woede van de Grieks-Cyprioten de ooit mondaine strandboulevard in de wijk Varosha weer in gebruik nemen, die sinds de Turkse invasie in 1974 is afgegrendeld.

Wat betreft vluchtelingen toonde de EU zich bereid mee te betalen aan de opvang van Syriërs in Turkije en om samen te werken voor een ‘verantwoordelijk’ beheer van de migrantenstromen en het opvoeren van de inspanningen om netwerken van mensensmokkelaars te bestrijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden