PlusReportage

Ethiopische premier lijkt zijn laatste restje krediet te hebben verspeeld

Leden van een Amhaarse militie bereiden een aanval op Tigrayse rebellen voor. Beeld AFP
Leden van een Amhaarse militie bereiden een aanval op Tigrayse rebellen voor.Beeld AFP

Bij zijn aantreden heerste euforie over de nieuwe Ethiopische premier Abiy Ahmed. Nu zitten de cellen overvol. ‘Ik vrees voor mij en mijn familie.’

‘Abiy Ahmed is zoiets als Jesus Christ Superstar,” juichte een jonge autohandelaar in mei 2018 op het terras van een pizzeria, kort na het aantreden van de nieuwe Ethiopische premier. Nu kijkt dezelfde jongeman schichtig om zich heen in een bijna lege koffieshop en fluistert: “Het is niet gemakkelijk voor hem. Ik denk dat hij zijn best doet.” Zijn juichstemming is geweken en al uit hij geen directe kritiek op Abiy, toch wil de jongeman anoniem blijven – zoals bijna iedereen in Ethiopië die met de media spreekt.

Het land is de afgelopen drie jaar ingrijpend veranderd. In 2018 heerste er euforie over de nieuwe premier, die met duizelingwekkende snelheid hervormingen doorvoerde. Hij liet duizenden politieke gevangenen vrij, hief de beperkingen voor de media op en nodigde verboden oppositiegroeperingen uit terug te keren naar het land. Nu hangt er een bedrukte stemming in de hoofdstad Addis Abeba, raken de gevangenissen vol met politieke tegenstanders en is de media opnieuw de mond gesnoerd. Angst heeft de bevolking teruggejaagd in een traditie van zelfcensuur.

Sluimerende etnische spanningen

Abiys populariteit begon al binnen een jaar te tanen. Na zijn aantreden kookten de sluimerende etnische spanningen over die lang waren onderdrukt door het vorige autocratisch bewind. Gewapende conflicten braken uit tussen verschillende van de meer dan tachtig etnische bevolkingsgroepen in het land, waarbij duizenden doden vielen. In 2019 waren bijna twee miljoen Ethiopiërs ontheemd. De premier bleek niet bij machte het etnische geweld in te dammen.

Groot was vooral de afkeer jegens Tigrayers, de kleine bevolkingsgroep die politiek is vertegenwoordigd door de TPLF, die bijna dertig jaar de vorige regeringscoalitie domineerde. Vooral onder Oromo en Amhara, de twee grootste bevolkingsgroepen van het land, was de weerzin tegen de TPLF groot. Met Abiy, die een Amhara-moeder en een Oromo-vader heeft, was bij beide etnische groepen het gevoel ontstaan dat ze nu de macht in handen hadden.

Zo vervloekte drie jaar geleden een taxichauffeur, net als Abiy van gemengde Oromo-Amhara afkomst, een andere automobilist die een domme manoeuvre had uitgevoerd. De taxichauffeur meende aan het uiterlijk van de andere bestuurder een Tigrayer te herkennen. “Zij weer! Ze denken nog steeds dat ze het zich allemaal kunnen veroorloven,” merkte hij woedend op.

Gebrek aan tolerantie

Tigrayers, geïntimideerd door de publieke haat tegen hun etniciteit, trokken in het kielzog van de TPLF-politici die boos en gefrustreerd waren over hun machtsverlies, terug naar de noordelijke Tigray-deelstaat. In plaats van te proberen de gemoederen te kalmeren, lieten Abiy en de TPLF-politici geen kans onbenut om de wederzijdse spanningen te verhogen.

“Ethiopië heeft altijd een gebrek gehad aan tolerantie. Historisch bestaat er onder de politieke klasse het gevoel dat conflicten met geweld kunnen worden opgelost,” analyseert Murithi Mutiga, Hoorn van Afrika-specialist bij de International Crisisgroup (ICG). “Ondanks de hervormingen van Abiy veranderde dat niet. Zo misten de politieke elites de kansen die de transitie van 2018 bood.”

De ruzie tussen de federale regering en de TPLF-deelstaatregering in Tigray werd op de spits gedreven door de beslissing om de nationale verkiezingen, die voor vorig jaar waren gepland, uit te stellen vanwege corona. De TPLF wilde daar niets van weten en organiseerde een stembusgang in de deelstaat waarna de situatie met Addis Abeba escaleerde. Die leidde uiteindelijk tot oorlog.

Tekst loopt verder onder de foto

Premier Abiy Ahmed. Beeld REUTERS
Premier Abiy Ahmed.Beeld REUTERS

Buurland Eritrea

Hoe kon een naar eigen zeggen vredelievende premier Abiy een oorlogszuchtige leider worden? Onder Ethiopiërs wordt gefluisterd dat het niet het gevolg is van zijn militaire achtergrond, maar eerder de invloed van Isaias Afwerki, de president van het buurland Eritrea, dat aan de kant van de Ethiopische federale troepen vocht in Tigray.

ICG-analist Mutiga neigt ernaar dat te geloven. “De Eritrese president exporteert graag zijn intolerante centralisme. Hij is voorstander van een sterke leider. Abiy, die als premier toch al veel macht heeft, lijkt die raad te hebben opgevolgd.” Tussen Abiy en Isaias ontstond een goede verstandhouding nadat de Ethiopische premier het twintig jaar oude papieren vredesakkoord met Eritrea eindelijk uitvoerde. Daarvoor werd Abiy beloond met de Nobelprijs voor de Vrede.

Het verloop van het conflict in Tigray heeft beide zijden nog onverzoenlijker tegenover elkaar gezet. In Addis Abeba worden willekeurige Tigrayers aangehouden en beschuldigd van steun aan de vijand. “Ik vrees voor mij en mijn familie,” vertelt een Tigrayer in de hoofdstad. “Maar waar moet ik heen? In Tigray heerst oorlog, hier voel ik me onveilig.”

De vrees bestaat dat het gebrek aan verzoenende gebaren, van zowel de federale regering als de Tigray-deelstaatregering, kan leiden tot een algehele oorlog in het land. “Radicale veranderingen in maatschappijen zorgen vaak voor chaos. Ethiopië vormt daarop geen uitzondering. Om erger te voorkomen moet er dringend een dialoog op gang komen,” meent Mutiga. “Een ding is wel zeker: zowel de TPLF als Abiy laat zich weinig gelegen liggen aan de bevolking.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden