Plus

Ergernis over de excuses van de koning: niemand was op de hoogte

Zelfs de vicepremiers werden dinsdag overvallen door de excuses van koning Willem-Alexander aan Indonesië. Dat leidt tot ergernis en speculaties.

Koning Willem-Alexander en Sri Sultan Hamengku Buwono X in Jogyajarta.Beeld BSR Agency/Patrick van Katwijk

Regeringspartijen CDA, D66 en ChristenUnie werden afgelopen dinsdag overvallen door de excuses van de koning aan Indonesië. Partijen zijn geïrriteerd omdat er geen stom woord over is gewisseld in de ministerraad of in coalitie-overleggen.

Dat had een dag tevoren gekund, toen premier Mark Rutte de coalitieleiders sprak in het wekelijkse coalitie-overleg. Of in de ministerraad van de vrijdag ervoor. En desnoods nog dinsdagochtend, vlak voor de koning zijn speech zou houden, in het wekelijkse overleg tussen de premier en zijn vicepremiers. Opmerkelijk, want bij eerdere gelegenheden waarbij ergens excuses voor werden aangeboden, is dat wel altijd vooraf in de ministerraad overlegd.

Volgens minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken) zijn de excuses afgestemd tussen hem, Rutte en de koning. En volgens de koning zelf is er ‘niks nieuws’ aan dat hij zijn excuses aanbood voor het buitensporige geweld van Nederlandse zijde tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Hij zou slechts hebben herhaald wat twee ministers en een ambassadeur al eerder zeiden, stelde de koning donderdag.

Maar dat ‘niks nieuws’ vormde wel het hoogtepunt van het staatsbezoek aan de voormalige kolonie. Het woord excuses uit de mond van het Nederlandse staatshoofd voor álle Nederlandse excessen is wel degelijk groot nieuws.

Weduwen van Rawagade

Het tweede kabinet-Rutte sprak in 2016 in de ministerraad wel over excuses aan nabestaanden van Rawagade. “We hebben intensief gesproken over excuses aan de weduwen van Rawagade,” zegt een oud-minister. Nederlandse militairen trokken het Javaanse dorp binnen en richtten er een bloedbad aan.

Dat niemand iets wist over de excuses van dinsdag is des te opmerkelijker omdat in januari wél uitgebreid in de ministerraad is overlegd over de excuses die Rutte zou aanbieden aan de Joodse gemeenschap voor het overheidshandelen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Rutte kreeg daarvoor enkele maanden geleden in de ministerraad bijval, maar oogstte in zijn eigen smaldeel reserves. De VVD-bewindslieden, minister Blok van Buitenlandse Zaken voorop, stelden de vraag: Als we dit doen, schept dat dan geen precedenten voor excuses aan Indonesië en excuses voor de slavernij?

“Nee,” zei Rutte, “Dat schept geen precedent.”

Dat dat nu tóch is gebeurd zonder overleg, wekt wrevel. Opvallend is dat Rutte vrijdag 7 maart tijdens zijn persconferentie nog meermaals suggereerde dat er op het vlak van excuses niets zou gebeuren tijdens het staatsbezoek: “Ik probeer de verwachtingen in die zin een beetje in goede banen te leiden dat de bedoeling is dat het staatsbezoek zich richt op de toekomst.”

Mooi rond verhaal

In de coalitie dacht iedereen dan ook dat tijdens het staatsbezoek geen excuses zouden worden aangeboden. Er was bovendien nog een omvangrijk wetenschappelijk onderzoek gaande naar de gedragingen van de Nederlandse overheid tijdens de dekolonisatie van Indonesië tussen 1945 en 1950. Volgend jaar september is dat klaar, voor die tijd zou er niks gebeuren.

Maar het gebeurde wél. Zelfs voor de meeste ministers die meereisden tijdens het staatsbezoek was het afgelopen dinsdag een verrassing. Vlak voordat de koning zijn toespraak zou houden, hoorde een van de aanwezige bewindslieden pas wat er zou gaan gebeuren.

De koning zei na afloop: “We zijn in goed overleg met de ministers en de minister-president tot een mooi rond verhaal gekomen.” De vraag is: welke ministers en wanneer?

Eigen houtje? 

Duidelijk is wel dat de koning dit heel graag wilde. Al was het maar omdat zijn moeder het vijfentwintig jaar geleden al heel graag wilde, maar niet mocht. Het moest van hem ‘op een mooi rond moment’ – het is nu vijfenzeventig jaar na de onafhankelijkheid. Zoals hij zelf zei: “Je weet van tevoren dit een heel gevoelige tekst is. Ik heb het weloverwogen gedaan.”

In de coalitie vragen meerdere politici zich inmiddels hardop af: heeft de koning dit op eigen houtje gedaan? Daar zijn geen harde bewijzen voor. Maar als Rutte bang was dat het zou uitlekken, heeft hij wel heel drastische maatregelen genomen door zo goed als niemand te informeren.

Rutte zelf verklaarde vrijdag tijdens zijn wekelijkse persconferentie dat hij de vraag vorige week verkeerd begreep. Hij dacht die betrekking had op excuses voor de héle koloniale periode.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden