PlusNieuws

Erdogan graaft een ‘krankzinnig’ kanaal naar de Zwarte Zee

President Erdogan krijgt veel kritiek op zijn plan voor een kanaal dat de Middellandse Zee moet verbinden met de Zwarte Zee. Hij trekt zich er niets van aan.

Protest tegen de plannen van Erdogan voor een kanaal dat de Middellandse Zee moet verbinden met de Zwarte Zee. Beeld REUTERS
Protest tegen de plannen van Erdogan voor een kanaal dat de Middellandse Zee moet verbinden met de Zwarte Zee.Beeld REUTERS

Het is een oude droom van Turkse heersers. Een hele reeks sultans maakte de afgelopen vijf ­eeuwen plannen voor het graven van een kanaal dat de Middellandse Zee via de Zee van Marmara verbindt met de Zwarte Zee. Nooit kwam het ervan. Maar president Recep Tayyip Erdogan lijkt die oude ambitie nu waar te maken.

Erdogan luidt morgen officieel het begin in van de aanleg van het zogeheten Istanboel-­kanaal, ten westen van de Turkse miljoenenstad. De nieuwe waterweg moet zo’n 45 kilometer lang worden, met twee havens, zes bruggen, overslagcentra en twee nieuwe steden met honderdduizenden inwoners op de beide oevers. Volgens de regering moet het kanaal de drukke Bosporus ontlasten, die door Istanboel kronkelt en geldt als een van de lastigst te bevaren zeestraten ter wereld. Vooral de ongeveer 8000 ­tankers die jaarlijks door de bochtige Bosporus varen zouden een te groot risico opleveren voor de metropool.

Omstreden plan

Het kanaal, waarvan de kosten door de autoriteiten worden geraamd op zo’n 12 miljard euro, moet de overtreffende trap worden van de grote infrastructuurwerken die in de achttien jaar dat Erdogan nu aan de macht is een van zijn handelsmerken zijn geworden. Het zal Istanboel, de stad waar de Turkse leider ooit als burgemeester zijn politieke doorbraak beleefde, ook voorgoed veranderen. Zelf spreekt de president soms van zijn çilgin proje, zijn ‘krankzinnige project’.

Het plan, waarover Erdogan al in 2011 begon, is fel omstreden. Milieu-activisten maken bezwaar tegen de verdwijning van bossen, landbouwgronden en meren, die voorzien in een deel van het drinkwater van Istanboel. Zij krijgen bijval van de huidige burgemeester Ekrem Imamoglu, die zegt dat zijn metropool, die nu al meer dan 15 miljoen inwoners telt, met het kanaal en de geplande nieuwe bebouwing onleefbaar wordt. ‘Ya kanal, ya Istanbul’ luidt zijn ­leuze (‘Of het kanaal, of Istanboel’).

De progressieve Imamoglu veroverde in verkiezingen twee jaar geleden verrassend het burgemeesterschap van Istanboel en is uitgegroeid tot een van de belangrijkste tegenstrevers van Erdogan. Imamoglu kraakt het kanaalplan als enorme geldverspilling en suggereert dat Erdogan stiekem vooral de zakken wil vullen van ­bevriende projectontwikkelaars, aannemers en grondspeculanten. Volgens de burgemeester kunnen de miljarden beter worden besteed aan armoedebestrijding en het aardbevingsbestendig maken van de bestaande huizen in zijn stad. “We smeken u,” richtte de burgemeester zich onlangs retorisch tot Erdogan. “U mag de toekomst van Istanboel niet in gevaar brengen.”

Poetin

Ook buitenlandse diplomaten volgen Erdogans ‘krankzinnige’ plan op de voet. Want voor de Bosporus geldt op grond van het Verdrag van Montreux uit 1936 een speciaal regime. Het verdrag bevestigt de Turkse zeggenschap over de Bosporus en garandeert de vrije doorvaart van koopvaardijschepen in vredestijd, maar legt tegelijk specifieke restricties op voor de doorgang van militaire schepen. Zo gelden voor staten die niet aan de Zwarte Zee liggen beperkingen voor het aantal schepen, de tonnage en de bewapening. Ook moeten deze landen een voorgenomen passage van marineschepen acht dagen ­tevoren melden aan de Turkse autoriteiten.

Het Verdrag van Montreux werd tussen de twee Wereldoorlogen gesloten om te voorkomen dat oplopende spanning rond de strategische zeestraat aan de oostzijde van de Middellandse Zee zou ontaarden in oorlog. Vooral voor de Sovjet-Unie was het geruststellend dat marineschepen van rivalen zich slechts beperkt op de Zwarte Zee konden begeven.

Op het nieuwe kanaal zal dit verdrag echter niet automatisch van toepassing zijn. En Erdogan en zijn mensen hebben wisselende signalen afgegeven over de vraag of zij zich in de toekomst aan het Verdrag van Montreux zullen blijven houden. Dit tot argwaan van Moskou, dat van oudsher de Zwarte Zee domineert en er een marinevloot gestationeerd heeft. Volgens het Kremlin heeft president Vladimir Poetin er ­onlangs bij Erdogan op aangedrongen om de ­afspraken uit 1936 te respecteren en ook het ­kanaal er onder te laten vallen.

Duizenden nieuwe banen

Ondanks al dit soort gevoeligheden lijkt Erdogan vastbesloten zijn plan door te zetten. Het Turkse ministerie van milieu gaf begin dit jaar groen licht voor het project. Volgens de regering wordt het kanaal winstgevend door de tol die zal worden geheven en zal de waterweg van Istanboel een echte ‘global city’ maken.

Het plan past in een patroon. Want de autoritaire Erdogan heeft de afgelopen twee ­decennia al vele miljarden - deels geleend - geld gepompt in megaprojecten als snelwegen, spoorlijnen, winkelcentra, ziekenhuizen en vliegvelden. Daarmee heeft hij het aangezicht van Turkije veranderd, wetend dat zijn bouwwoede populair is onder zijn ­conservatieve achterban.

Hier komt nog bij dat Erdogans populariteit, mede door de coronapandemie en een economische crisis, momenteel onder druk staat. Hij gokt er dan ook op dat de aanleg van het kanaal duizenden nieuwe banen zal scheppen en zijn reputatie als doener zal bevestigen. “Sommige mensen ergeren zich aan dit project,” bromde hij laatst. “Laat ze maar. Wij gaan hiermee door.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden