PlusAnalyse

Epidemie legt zwaktes VS bloot: ‘Kunnen Italië achterna’

Amerikanen moeten het coronavirus te lijf met een krakkemikkig zorgstelsel en een trage regering die verwarring zaait. Het kan een dodelijke mix zijn, waarschuwen experts. ‘Dit kan eruit gaan zien zoals in Italië.’

Donald Trump en zijn bondgenoten spreken steevast van het ‘Chinavirus’.Beeld AFP

Als president Trump niets doet, moeten we het zelf maar doen, dachten de gouverneurs van New York, New Jersey en Connecticut. Ze besloten eerder deze week gezamenlijk om scholen, restaurants en bars te sluiten. “Er is een allegaartje van maatregelen door het land, het is chaos. Dat draagt bij aan het gevoel dat de controle op het land zoek is, dat er geen duidelijke richting is,” klaagde de New Yorkse gouverneur Andrew Cuomo.

De boodschap uit Illinois was nog duidelijker. ‘Get your shit together,’ schreef de gouverneur over de regering-Trump, toen het vliegveld van Chicago zondagavond volliep met reizigers die vanwege een verwarrend inreisverbod voor Europeanen dicht op elkaar uren moesten wachten. De burgemeester van New York heeft zijn team al gezegd geen hulp uit Washington te verwachten. “Handel alsof we alleen zijn. Want zo voelt het op dit moment,” zei Bill de Blasio tegen MSNBC.

De coronacrisis legt haarfijn de zwakke plekken van het Amerikaanse politieke systeem bloot. Knelpunt nummer één, voor velen: de president. Er was opluchting, toen Donald Trump de afgelopen dagen eindelijk een serieuze toon aansloeg, ziekenhuisschepen inzette en plannen maakte om alle Amerikanen extra cash te geven.

In de weken daarvoor was dat wel anders. Trump zaaide verwarring met onwaarheden en nonchalance. Hij beweerde meermaals dat het virus onder controle was, terwijl het zich rap verspreidde. Hij stelde dat er testen voor iedereen waren, toen daar bij lange na geen sprake van was. Er zou een vaccin zijn binnen een paar maanden – in werkelijkheid duurt dat zeker een jaar. De innovatieve testwebsite die Google volgens Trump bouwt, bleek niet meer dan een proef in een regio in Californië. Op basis van zijn ‘gevoel’ verklaarde hij op Fox News dat het virus niet zo dodelijk zou zijn als artsen voorspelden. De eerste zorgen deed hij af als ‘hoax’ van Democraten.

Minder tests, minder ontdekkingen

Trump maakte zelfs duidelijk dat hij de dreiging liever onder het tapijt veegde. “Ik hou de cijfers graag zoals ze zijn,” zo legde hij uit waarom hij aanvankelijk weigerde opvarenden van het besmette cruiseschip Grand Princess aan land te laten gaan in Californië. Een verslaggever van Politico beschreef in een radio-interview wat hij van bronnen had gehoord over keuzes van zorgminister Alex Azar, in het Witte Huis waar loyaliteit boven alles gaat. Azar drong niet aan op extra testen, ‘deels omdat meer testen geleid zou hebben tot meer ontdekte gevallen, en de president had duidelijk gemaakt: hoe lager de cijfers, des te beter voor de president en zijn potentiële herverkiezing in het najaar.’

Trump probeerde zijn achteloosheid deze week goed te praten. “Ik had het gevoel dat het een pandemie was ver voordat het een pandemie was,” verzekerde hij. Maar het effect van alle desinformatie is al terug te zien in peilingen. Onder een meerderheid van de Republikeinen leeft het idee dat de dreiging opgeblazen is, door media dan wel tegenstanders van de president.

Binnenskamers was de corona-aanpak van het Witte Huis even chaotisch en geïmproviseerd. Trump heeft op het moment geen stafchef, dus wie maar wil kan de Oval Office binnenwandelen en ideeën afvuren, beschreef een bron van The Washington Post. “Het is ad hoc wanorde, met verschillende adviseurs die maar wat roepen.”

Schoonzoon Jared Kushner, tot voor kort vastgoedprins, heeft een hoofdrol gekregen in de corona-aanpak. Ervaring met infectieziekten of een nationale crisis heeft hij niet. Kushner vroeg advies aan de vader van zijn schoonzus, topmodel Karlie Kloss. Kurt Kloss is arts, en ging te rade bij collega’s in een Facebookgroep. “Ik heb een direct lijntje met degene die in het Witte Huis de leiding heeft,” schreef hij daar.

Trump en zijn bondgenoten zijn corona het ‘Chinavirus’ gaan noemen, in een poging de schuld bij China neer te leggen. Maar de VS heeft zelf een reeks kansen gemist. Een pandemieteam dat volgens specialisten eerder alarm had kunnen slaan in de Nationale Veiligheidsraad is bijvoorbeeld in 2018 weg gereorganiseerd. (‘Daar weet ik niks van,’ zei Trump.)

Al in januari waarschuwden experts in alarmerende opiniestukken dat de VS zich moest voorbereiden. ‘Kom nu in actie om een Amerikaanse epidemie te voorkomen,’ schreven twee voormalig medewerkers van Trump in The Wall Street Journal. Trump zei begin maart nog steeds dat hij ‘helemaal niet bezorgd’ was.

De Amerikaanse autoriteiten besloten zelf een coronatest te ontwikkelen. Technische problemen, niet ongebruikelijk bij de ontwikkeling van zo’n test, zorgden voor vertraging. Maar dat betekende niet dat alsnog de beschikbare test van de Wereldgezondheidsorganisatie werd ingeslagen. ‘We draaiden duimen terwijl het coronavirus binnenmarcheerde,’ schreef William Hannage, epidemioloog van Harvard, in The Washington Post.

Tekort aan bedden

Leden van een onderzoeksteam in Seattle realiseerden zich in januari dat ze het virus konden opsporen, omdat ze onlangs in de regio neusuitstrijkjes hadden verzameld voor een studie naar griep. Ze konden het materiaal ook testen op het coronavirus, om te achterhalen hoe diep het virus doorgedrongen was, nu het eerste geval was gemeld. Maar de overheid stond dat niet toe vanwege privacyrichtlijnen.

Teamhoofd Helen Chu was eind februari zo bezorgd dat ze de regels negeerde en toch testte. Ze sloeg alarm toen ze het virus vond bij een tiener die niet in het buitenland was geweest. Dat had ze een maand eerder kunnen zien. Inmiddels zijn zeker 42 mensen rond Seattle aan het coronavirus overleden. De staat Washington verbood haar deze week om meer coronatesten uit te voeren.

Cynthia Cox, die voor denktank Kaiser Family Foundation internationale zorgstelsels vergelijkt, maakt zich zorgen. Het tekort aan testen en de trage respons komt boven op gebreken die het Amerikaanse zorgstelsel toch al kende. “We hebben minder ziekenhuisbedden en dokters vergeleken bij andere welvarende landen,” vertelt ze. De VS heeft 2,8 bedden voor elke 100.000 inwoners, waar het gemiddelde 5,4 is. Nederland telt er 3,6.

Bovendien kent de VS zo’n 28 miljoen mensen zonder zorgverzekering. Nog eens een flinke groep mensen betaalt vanwege een schrale polis torenhoge eigen bijdrages. Een eigen risico van 4000 dollar (3800 euro) is in de VS heel gewoon. Cox berekende dat verzekeringen die via werkgevers worden aangeboden zo’n 20.000 dollar zullen moeten dekken als een patiënt ernstige complicaties heeft. Wie niet zo’n verzekering heeft, betaalt ondoorzichtige tarieven, die zomaar tien keer hoger kunnen liggen.

Testen is dankzij een nieuwe wet wel gratis, maar de behandeling daarna niet. In 2019, een gewoon jaar, zei een derde van de Amerikanen al dat ze doktersbezoek hadden uitgesteld vanwege de kosten. En betaald ziekteverlof krijgt ook lang niet iedereen – maar een kwart van de mensen met lage inkomens krijgt doorbetaald bij ziekte. De vrees bestaat dat Amerikanen met klachten niet naar de dokter gaan als het nodig is, en blijven werken.

Minder gezond

“Daarbij komt dat Amerikanen minder gezond zijn – we hebben een kortere levensverwachting,” zegt Cox. Amerikaanse jongeren, waarschuwt ze, lopen dus meer risico dan Europese leeftijdgenoten omdat ze vaker chronisch ziek zijn.

Dat alles belast de zorgcapaciteit. In de staat New York kan de situatie nijpend worden. Gouverneur Cuomo verwacht op het hoogtepunt van de uitbraak tot 110.000 bedden nodig te hebben, en 37.000 beademingsapparaten. Ongeveer de helft van die bedden is beschikbaar, met 3000 beademingsmachines. Cox: “Het kan eruit gaan zien zoals in Italië. Daar ben ik bang voor. Ik vrees dat we de capaciteitsproblemen niet snel genoeg aanpakken.”

Veel Amerikanen zijn ervan overtuigd dat ze in de beste samenleving ter wereld wonen, maar historicus Anne Applebaum voorspelt een koude douche, in een stevige waarschuwing gepubliceerd in The Atlantic. “De Verenigde Staten, gewend om zichzelf te zien als de beste, meest efficiënte en technologisch meest geavanceerde samenleving ter wereld, staat op het punt een ongeklede keizer te worden.”

Terug naar Amerika

Vanaf zaterdag moeten in New York, Connecticut, New Jersey en Pennsylvania kappers en beautysalons dicht blijven. In Californië ging de gouverneur vrijdag over tot drastischer maatregelen. De 40 miljoen inwoners van de staat mogen hun huis alleen nog verlaten in uitzonderlijke situaties. Terwijl het aantal corona-infecties en -doden in het land snel oploopt, kondigde de Amerikaanse minister van Defensie aan dat de National Guard paraat staat om waar nodig ondersteuning te bieden aan zorgpersoneel. Amerikaanse staatsburgers die op het moment nog in het buitenland zijn, zijn opgeroepen zo mogelijk onmiddellijk terug te vliegen. President Trump zei de verkeersstromen van en naar Mexico te gaan beperken, zoals vrijdag ook met Canada was afgesproken dat alleen noodzakelijk verkeer de grens nog mag oversteken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden