Plus

Elk land worstelt met de vraag: hoeveel coronarisico’s zijn verantwoord?

Waar in het Verenigd Koninkrijk alle maatregelen overboord gaan omdat ‘we moeten leren leven met het virus’, worden in Nederland de regels weer strenger. In deze discussie komt steeds de term ‘verantwoord risico’ terug. Wat is dat? En wie bepaalt dat? “Het is goed dat er ethici meedenken.”

null Beeld Joris van Gennip
Beeld Joris van Gennip

“We moeten ons helaas verzoenen met meer coronadoden,” zei de Britse premier Boris Johnson een week geleden. Op die dag kondigde hij aan dat op 19 juli alle opgelegde beperkingen vervallen. Geen mondkapjes meer, pubs en restaurants open, alles wordt weer min of meer normaal. De bedoeling is, zo benadrukte hij, dat vanaf die maandag iedereen zijn eigen verantwoordelijkheid neemt. 19 juli is inmiddels gebombardeerd tot ‘Freedom Day’, Vrijheidsdag.

Johnson zei er meteen bij dat het een ‘nauwkeurige en evenwichtige’ beslissing is. Hij moest wel, want volgens de prognoses zitten de Britten op 19 juli op het niveau van 50.000 nieuwe besmettingen per dag. Zijn minister van Gezondheid Sajid Javid zei een dag later dat er deze zomer zelfs een periode kan ontstaan waarop er dagelijks 100.000 nieuwe besmettingen zijn.

Natte vinger

Een van de vele vragen die je kunt stellen, is wat het betekent als de premier zegt dat een land zich moet verzoenen met meer coronadoden. Hoeveel doden zijn aanvaardbaar? Duizend? Meer? Minder? Ook in ons land woedt deze discussie. Niet direct over het aantal doden dat we moeten accepteren, maar wel over het omgaan met risico’s. Of, zoals onze demissionair premier Mark Rutte het in april zei: het kabinet neemt ‘een risico’ door coronamaatregelen te versoepelen, maar ‘zonder risico’s gaat het niet’. “De risico’s moeten verantwoord zijn, en wij denken dat dit zo is,” aldus Rutte. Inmiddels zijn de regels dus weer strenger.

Het afwegen van de risico’s gaat niet met de natte vinger, al zijn er in Groot-Brittannië genoeg deskundigen die Boris Johnson daar wel degelijk van verdenken. In Nederland wordt er in het Outbreak Management Team (OMT) voortdurend gesproken over de risico’s en onzekerheden van de maatregelen. In het OMT zitten ‘specialisten en experts met verschillende achtergronden en kennis’, zoals microbiologen, virologen en infectiologen. Op basis van ‘actuele informatie, vakkennis en beschikbare wetenschappelijke literatuur’ bespreken zij hoe de pandemie bestreden kan worden.

Spanning

Maar sommige vragen hebben een ander soort antwoord nodig. “Wat een aanvaardbaar risico is, is deels ook een ethische keuze,” zegt medisch ethicus Mariëtte van den Hoven, werkzaam bij het Universitair Medisch Centrum in Amsterdam. “Hoeveel levens mag het kosten om er een aantal te sparen? Ook bij vaccins speelt die discussie. Een heel klein risico op een heel ernstige bijwerking kan opwegen tegen de gezondheidswinst die je kunt boeken.’’

Het interessante is volgens Van den Hoven dat een ‘individueel perspectief’ (ieder mens telt en is van waarde) soms lijkt te botsen met een ‘collectief perspectief’ (het indammen van de pandemie). “Ook vragen we ons nu voortdurend af hoe je schade aan de economie of voor individuele ondernemers kunt afzetten tegen de ziektegevallen en doden als gevolg van corona. Het is belangrijk dat er verschillende gezichtspunten zijn. Je moet voortdurend de spanning zoeken.’’

“We moeten ons helaas verzoenen met meer coronadoden,” zei de Britse premier Boris Johnson een week geleden. Beeld REUTERS
“We moeten ons helaas verzoenen met meer coronadoden,” zei de Britse premier Boris Johnson een week geleden.Beeld REUTERS

Te grote vragen

Dat is natuurlijk erg ingewikkeld, zegt Van den Hoven. “Nul risico is heel lastig.’’ De praktijk is volgens haar dat politici en beleidsmakers er vaak een beetje tussenin balanceren: niemand zal willen zeggen dat individuele mensen er niet toe doen, maar tegelijkertijd moeten zij beslissen op een schaal die groter is dan het individu.

De vragen die we ons moeten stellen zijn eigenlijk te groot, vindt Van den Hoven. “Maar toch stellen we ze elke dag. Hoe vroeg ga je kinderen vaccineren, bijvoorbeeld? Of hoe bepaal je wat een behandeling mag kosten ten opzichte van de kwaliteit van leven? In Nederland ligt de bovengrens bijvoorbeeld rond 80.000 euro: als je een jaar extra kunt leven in goede gezondheid, dan is dat zo’n dure behandeling waard. En elk land maakt daarin andere keuzes. Waarom laten de Fransen zich niet graag vaccineren? Waarom zijn de Duitsers zo gehoorzaam? Waarom was er in Nederland zo’n gedoe over de avondklok? Het is moeilijk je te spiegelen aan anderen: je moet bij jezelf te rade gaan.”

“Het is daarom goed dat ook ethici meepraten in het OMT. Ethiek kan helpen bij het maken van een afweging. En bij het beschermen van de kwetsbaren. Je hoort nu soms in de discussie dat het goed is dat al het dode hout uit de bomen waait. Dat het erbij hoort als de zwakkeren het niet redden. Degenen die dat zeggen hebben misschien wel een punt, maar het is niet erg mensgericht.’’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden