PlusAchtergrond

Egypte voert online strijd tegen jihadisten

Deze foto van een aanval van IS op een politiepost in Egypte werd aangetroffen op een site van de jihadisten.Beeld AP

Egypte bindt online de strijd aan met jihadisten. Specialisten struinen internet af, op zoek naar afwijkende interpretatie van de islam. ‘Van hun ideeën lig ik vaak wakker.’

In een ruimte die doet denken aan een callcenter zoeken Marwa Abdel Aziz en Hadir Abdel Maksut op hun computers naar propaganda van extremistische jihadistische groepen. Hun bureaus staan naast elkaar en af en toe buigen ze naar elkaar toe om een gevonden bericht te bekijken. Een oproep van Islamitische Staat om gevangenissen in het Westen aan te vallen, of een waarschuwing dat WhatsApp niet veilig genoeg is voor gevoelige informatie.

De twee jonge vrouwen doen onderzoek naar online extremisme voor Dar al-Ifta, een belangrijk islamitisch onderzoeksinstituut in Egypte. Maksut, met roze hoofddoek en een net zo roze waterfles op tafel, vindt haar werk belangrijk, maar ook confronterend. “Ik heb zo veel geweld en bloed gezien in de berichten van groepen als IS. Van hun ideeën lig ik vaak wakker.”

Ook Aziz, die berichten van jihadisten op haar telefoon met glitterhoesje laat zien, vond haar werk in eerste instantie beangstigend. Nu is ze vooral geïntrigeerd en infiltreert ze besloten ­online forums van jihadistische groeperingen. “Ze gaan door verschillende fasen. Na de dood van IS-leider Al-Baghdadi werden ze paranoïde. Ze deelden handleidingen over hoe je zelf een bom kunt maken. “Ze voelden zich bedreigd.”

Maksut en Aziz zijn de nieuwe stoottroepen in de Egyptische strijd tegen extremisme. Die was lang vooral het terrein van het leger en de inlichtingendiensten, in de fysieke zin van het woord. Bij de grens met Libië en in de Sinaï voert het ­leger nog altijd militaire operaties uit tegen jihadistische groeperingen, die al veel langer voortslepen dan gedacht. Onder druk van de Egyptische overheid houdt nu ook Dar al-Ifta, dat onder het ministerie van Justitie valt, zich bezig met (online) extremisme.

Veertig medewerkers zoeken op internet naar controversiële fatwa’s: interpretaties van de islam die niet in lijn zijn met de leer van de Al-Azhar en Dar al-Ifta zelf, de twee Egyptische autoriteiten voor het uitgeven van fatwa’s. Zo willen zij jihadistische propaganda beter begrijpen en monitoren, om via sociale media, moskeeën en religieus onderwijs radicale stand­punten te ontkrachten.

Geweld tegen christenen

In oktober lanceerde het team een zoekmachine, ontworpen door islamitische geleerden in samenwerking met ontwikkelaars, waarmee het via religieuze termen kan zoeken naar controversiële fatwa’s en de reacties daarop. Directeur Tariq Abu Hashima laat in zijn kantoor de database zien. “Kijk, hier is een pagina waar staat dat meisjes niet moeten studeren,” zegt hij. “En in dit bericht wordt opgeroepen tot geweld tegen christenen.”

De geestelijk vader van het project, Ibrahim Negm, laat in zijn kantoor de drie boeken zien die hij in reactie op jihadistische propaganda heeft geschreven. Door het onderzoek van Dar al-Ifta ziet de adviseur van de grootmoefti (de hoogste religieuze autoriteit in Egypte) welke onderwerpen populair zijn, waarna hij er aan de hand van religieuze teksten op kan reageren.

“IS gebruikte het seksuele misbruik van jezidi-vrouwen als propaganda, want seks verkoopt,” zegt Negm. “Wij herinneren onze volgelingen aan de juiste islamitische waarden, zoals: doe de ander geen kwaad.”

Het onderzoek van zijn team wordt ook gedeeld met universiteiten, onderzoekscentra en veiligheidsdiensten. Het doel van het project van Negm is vooral om jonge mensen te bereiken en hun intellectuele munitie te geven tegen extremisme. Zij zijn namelijk nog te redden, de jihadisten zelf volgens hem niet meer. “De enige taal die zij snappen, is de kogel.”

In oktober bracht het team zijn eerste rapport uit, een document met kleurrijke grafieken, afbeel­dingen van gewapende strijders en lijstjes als ‘de tien controversieelste imams’. Het rapport weerspiegelt ook de politieke agenda van de regering van president Abdel Fatah al-Sisi. In een lijst die weergeeft uit welke hoek de controversieelste fatwa’s komen, staat op nummer 2 de aartsvijand van de regering: de Moslimbroederschap.

De strijd tegen extremisme in Egypte is niet alleen gericht tegen jihadisten van Al Qaida of Islamitische Staat, maar ook tegen die gematig­dere Moslimbroederschap: de islamistische groep die in 2012 de enige democratische verkiezingen uit de Egyptische geschiedenis won, een jaar later de macht weer verloor na een militaire coup en die vervolgens verboden werd verklaard.

Terrorismewetgeving

Het gaat zelfs nog verder: onder president Sisi is de definitie van extremisme inmiddels zo opgerekt dat ook liberale activisten en kritische burgers onder de terrorismewetgeving worden opgepakt, omdat kritiek op de staat wordt gezien als hulp aan terrorisme.

Liberalen zijn geen onderwerp van onderzoek door Dar al-Ifta, maar directeur Hashima laat er geen twijfel over bestaan dat zij zich ook zorgen moeten maken. Zijn team noemt de online strijd tegen extremisme de ‘5G-oorlog’, een ­online oorlog tegen iedereen die eropuit is de Egyptische regering te verzwakken.

“Vroeger had je een leger nodig om een land te veroveren. Nu kun je dat doen vanuit je kantoor,” zegt Hashima. “Je kunt de publieke opinie tegen de regering keren. Je kunt een revolutie beginnen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden