PlusNieuws

Eerste zittingsdag na de aanslagen op de luchthaven en metrostration in Brussel in 2016

Maandag begint in België het proces over de bloedige aanslagen van 22 maart 2016 in Brussel. Het is het grootste en duurste proces ooit in het land.

Mark van Assen
null Beeld AFP
Beeld AFP

Op een vroege lenteochtend, zes jaar en acht maanden geleden, ontploffen in Brussel kort na elkaar drie zware bommen. De eerste twee explosies zaaien binnen 9 seconden dood en verderf in de vertrekhal van vliegveld Zaventem. De derde richt een ravage aan in een metrowagon op station Maalbeek, vlak bij de Europese gebouwen in de stad.

Er vallen die dag 32 doden en meer dan 340 gewonden. Ook drie daders komen om het leven. Onmiddellijk wordt de klopjacht op de terroristen geopend. Het blijkt uiteindelijk te gaan om aanhangers van Islamitische Staat (IS). Het is dezelfde groep die nauwelijks vier maanden eerder in Parijs een bloedbad aanrichtte. Daar werden toen 130 mensen vermoord, onder meer in de concertzaal Bataclan.

Salah Abdeslam

Vandaag begint in het voormalige Navo-hoofdkwartier in de Brusselse gemeente Evere het proces tegen tien verdachten van de aanslagen. Vier van hen zijn in Frankrijk al tot levenslang veroordeeld voor hun aandeel in de aanvallen daar. De bekendste is Salah Abdeslam (32), een Fransman uit Brussel. Hij moest in Parijs ook een bomgordel laten ontploffen. Naar eigen zeggen deed het ding het niet, waarna hij vluchtte.

Ook Mohamed Abrini (38), een Belg met Marokkaanse wortels, ging er vlak voor de aanslag op Zaventem vandoor. Hij werd bekend als de ‘man met het hoedje’ op beelden van beveiligingscamera’s. Het vermoedelijke brein achter de aanslagen staat ook terecht, bij verstek. De Marokkaan Oussama Atar is omgekomen in Syrië, waar hij vocht voor IS. De mannen worden beschuldigd van deelname aan activiteiten van een terroristische groep (waarop vijf tot tien jaar cel staat) en lidmaatschap en leiderschap van een terroristische groep (tien tot twintig jaar).

De Belgen hebben lang moeten wachten op het proces. Het zou eigenlijk vorig jaar september beginnen, maar toen zorgde corona voor uitstel. De volgende datum, 10 oktober 2022, werd ook niet gehaald. Justitie had voor alle verdachten een glazen kooi laten bouwen, waarin ze tijdens de zitting moesten plaatsnemen. Er zaten gaatjes in het glas, voor overleg met hun advocaten, en een smalle gleuf voor het doorgeven van documenten.

Hun advocaten spraken er schande van en noemden het ‘mensonterend’ en ‘foltering’. Rechter Laurence Massart gaf hun gelijk. “Dit is een overdreven maatregel,” zei ze. De zaak speelt al in een streng bewaakte bunker, dus om elke verdachte ook nog afzonderlijk op te sluiten was volgens het hof nergens voor nodig. Afbreken, dus. En weer twee maanden vertraging.

Jurysamenstelling

De volgende grote klus was de samenstelling van de jury. De zaak dient voor het zogeheten assisenhof, dat alleen de zwaarste misdrijven behandelt. In België hoort daar een twaalfkoppige jury bij. Daarvoor werden duizend mensen opgeroepen, die willekeurig uit het kiezersregister waren geselecteerd. Wie niet kwam opdagen, riskeerde een flinke boete. Gênant: er werden per ongeluk ook vijf slachtoffers van de aanslagen opgeroepen. Zij kregen onmiddellijk excuses.

Opvallend veel mensen hadden totaal geen zin in het proces, niet alleen vanwege de ernst van de zaak, maar wellicht ook omdat het weleens lang kan gaan duren: zes tot negen maanden. Ze konden bezwaar maken, maar niet alles werd geaccepteerd. Uitvluchten zoals ‘Mijn man wil wel komen’, ‘Ik ben journalist’, ‘Ik ben hier niet zo in geïnteresseerd’ of ‘Mijn vader zit in de cel’ hielpen niet. België kent in principe een juryplicht. Wel succesvol: ‘Ik ben nauw bevriend met een van de advocaten’ en ‘Ik kan amper lezen of schrijven’.

Uiteindelijk zijn zeven vrouwen en vijf mannen benoemd, en nog eens 24 reservejuryleden. Zij zijn de komende maanden van maandag tot en met donderdag in de rechtszaal (behalve op feestdagen). De vrijdag is een rustdag. De zittingen beginnen om 09.00 uur en duren tot 17.00 uur. Op het programma voor de eerste week staat vooral het voorlezen van de aanklacht. Dat gaat drie dagen duren.

Huurbusje

Het proces is het duurste en grootste ooit in België. ‘Met een straatlengte’ zelfs, concludeert de krant De Morgen. Die heeft het over meer dan 35 miljoen euro en komt met een uitgebreide uitwerking van de kosten. De uitgaven voor de zaal komen op 24.177.000 euro, voor onder meer de verbouwing, beveiliging, catering en schoonmaak. De aanpassing van de glazen boxen kostte ook nog eens 235.000 euro. De energierekening komt op 1,7 miljoen euro, inclusief stookolie, elektra en water. Voor de tolken is 2,1 miljoen uitgetrokken en voor de 36 juryleden (twaalf plus de reserves) 1,15 miljoen. Dan is er nog de huur van het busje dat documenten en mensen heen en weer rijdt tussen het voormalige Navo-complex en het Paleis van Justitie in het centrum van Brussel: 15.000 euro.

België kent natuurlijk meer geruchtmakende zaken. Zo werd Marcel Habran, ‘de peetvader van de Luikse maffia’, in 2010 na een proces van zes maanden tot vijftien jaar cel veroordeeld. Het kostte de belastingbetaler 5 miljoen euro, het record tot nu toe. De glazen kooi is ook niet nieuw. Begin jaren negentig werd die ook gebruikt bij het proces tegen de bende van Patrick Haemers (die onder meer oud-premier Paul Vanden Boeynants ontvoerde) en tien jaar later bij Marc Dutroux. Die zat zelfs achter kogelvrij glas.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden