PlusAchtergrond

Een waarschuwing voor de VS: China wapent zich

Van de Himalaya tot de Zuid-Chinese Zee, China zet steeds harder door met zijn agressieve territoriale claims. De kans op nog meer dodelijke botsingen neemt zo hard toe. 

Het Tiananmenplein in Peking op de zeventigste verjaardag van de Volksrepubliek.Beeld EPA

In de week dat Chinese en Indiase militairen verwikkeld raakten in een dodelijke knokpartij werd niet ver van de Japanse kust een Chinese onderzeeër gespot. Meteen kwamen vliegtuigen en schepen in actie om zijn heimelijke gangen na te gaan. Op hetzelfde moment constateerde Taiwan dat Chinese gevechtsvliegtuigen bijna dagelijks langs het luchtruim scheerden.

Terwijl de wereld in de ban was van de corona-pandemie, drongen de Chinese strijdkrachten op tal van fronten grondgebied van buurlanden binnen of kwamen daar gevaarlijk dichtbij. Dat agressieve optreden begon in de lente, gaat nog steeds door en laat overal in Azië en in Washington alarmbellen rinkelen.

China lijkt met zijn spierballenvertoon de wereld niet alleen zijn status als nieuwe militaire grootmacht te willen bewijzen. Het maakt ook duidelijk dat het confrontaties allerminst schuwt. Vooral niet met de Verenigde Staten over de oorsprong van de pandemie, door president Donald Trump aangeduid als de ‘Chinese griep’. Peking is ook niet bang voor een confronterende stijl inzake Hongkong en andere kwesties waarbij de nationale trots en soevereiniteit in de Chinese optiek in het geding zijn.

Te land

Volgens China zijn alle recente operaties defensief van aard. Maar ze vergroten wel degelijk de kans op een militaire botsing. Dat lijkt te zijn gebeurd in de nacht van 15 juni, toen Chinese en Indiase militairen slaags raakten langs hun betwiste grens in de Himalaya. Het was daar de bloedigste botsing sinds 1967 en de eerste keer sinds China’s korte maar bloedige oorlog met Vietnam in 1979 dat Chinese soldaten op een slagveld het leven lieten.

China heeft altijd krachtig zijn grondgebied en belangen verdedigd, maar doet dat nu met een veel grotere militaire inzet dan ooit. “China’s militaire kracht groeit veel sneller dan die van andere regionale machten,” aldus Adam Ni, directeur van het China Policy Center, een onderzoeksinstituut in Canberra, Australië. “Peking heeft nu meer middelen tot zijn beschikking voor een assertiever en zelfs agressiever beleid.”

De versnelling in de opbouw van China’s militaire apparaat begon in de jaren 90 met een moderniseringsprogramma. Onder de ambitieuze en autoritaire leider Xi Jinping heeft dat een steeds hogere vlucht genomen. Hij gaat voortvarend te werk in het zuiveren van corrupte of onvoldoende loyaal geachte officieren aan de top van het leger. Voor het Volksbevrijdingsleger verlegde hij de nadruk van het voeren van zware veldslagen naar beweeglijker operaties van luchtmacht en marine en de inzet van cyberwapens.

Ook in de nasleep van de corona-pandemie geeft Xi voorrang aan de modernisering van het militaire apparaat. Premier Li Keqiang verhoogde vorige maand de militaire begroting met 6,6 procent tot 180 miljard dollar, ongeveer een kwart van de Amerikaanse defensie-uitgaven. Dat terwijl de totale overheidsuitgaven waarschijnlijk moeten dalen als gevolg van de wereldwijde economische teruggang.

Ter zee

Tijdens het Nationale Volkscongres stond Xi onlangs stil bij de rol van militairen in Wuhan, waar de uitbraak van het coronavirus plaatsvond. Hij waarschuwde dat de pandemie de nationale veiligheid voor uitdagingen stelt.

Xi: “Ons land moet beter voorbereid zijn op militaire confrontaties en onze militairen moeten beter worden opgeleid om onze missies uit te voeren.”

De Chinese strijdkrachten lopen volgens experts ver achter op de Amerikaanse, maar hebben op sommige gebieden hun achterstand verkleind. Zo heeft het land zijn macht ter zee uitgebreid en op tal van plaatsen luchtdoelraketten en anti-scheepsraketten geïnstalleerd.

China zou eind vorig jaar volgens onderzoekers van het Amerikaanse Congres hebben beschikt over ten minste 335 oorlogsschepen, meer dan de 285 van de Verenigde Staten. Volgens deze experts stelt China de Amerikaanse marine voor ‘een aanzienlijke uitdaging om in geval van oorlog de controle te verkrijgen en te behouden op open zee in het westelijk gedeelte van de Stille Oceaan’.

De onderzoekers spreken van ‘de eerste uitdaging waarmee de Amerikaanse marine zich sinds het einde van de Koude Oorlog geconfronteerd ziet’.

China heeft zijn militaire activiteiten in de buurt van Taiwan opgevoerd na de herverkiezing van de president van het eiland, Tsai Ing-wen, in januari. Zij versloeg de kandidaat die geldt als minder vijandig tegen Peking, dat het eiland als zijn grondgebied beschouwt en te zijner tijd wil ‘herenigen’ met het moederland.

Chinese H6-bommenwerpersBeeld Military News Agency

In april voer een van China’s twee vliegdekschepen, vergezeld door vijf andere oorlogsschepen, langs de oostkust van Taiwan. De afgelopen weken hebben Chinese vliegtuigen herhaaldelijk het Taiwanese luchtruim geschampt, in duidelijke pogingen om de defensieve capaciteiten van het eiland te testen. China bereidt een volgende maand te houden vlootoefening voor waarbij mogelijk de inname wordt gesimuleerd van de Taiwanese Pratas-eilanden, atollen die China de Donsha-eilanden noemt.

China heeft ook zijn claims uitgebreid in de Zuid-Chinese Zee en zijn greep versterkt op eilanden die het bestuurt in de Spratly- en Paracel archipel. Anderen landen in de regio – vooral Vietnam – zien dat als een bedreiging. In april ramde de Chinese kustwacht een Vietnamese vissersboot, die prompt zonk. In diezelfde maand schaduwde een onderzoeksschip van de Chinese regering een olietanker in wateren die Maleisië als de zijne beschouwt. Voor de VS en Australië was dat aanleiding om vier oorlogsschepen naar het gebied te sturen.

In de Oost-Chinese Zee werd onlangs voor het eerst sinds 2018 de patrouille van een Chinese onderzeeër opgemerkt. In dat jaar dwongen Japanse oorlogsschepen een Chinese kernonderzeeër naar de oppervlakte te komen. De spanningen tussen beide landen gaan deels over de Senkaku-eilanden, die volgens China de Diaoyu-eilanden heten. Japan bestuurt ze, China eist ze op.

“Als China vindt dat andere landen in dit gebied zijn soevereiniteit aantasten, zal het keihard reageren,” aldus Taylor Fravel, een expert op het gebied van Chinese militaire aangelegenheden bij het Massachusetts Institute of Technology. “Ook al worden die claims internationaal niet erkend. Op maritiem gebied had China in de laatste 10 of 15 jaar nooit de mogelijkheid zich te laten gelden.” Daar is nu verandering in gekomen. “Meer dan ooit tevoren kan China zijn claims op delen van de Oost- en Zuid-Chinese Zee kracht bijzetten.”

En in de lucht

Ook in de lucht is China in de regio militair veel aanweziger. Volgens de Amerikaanse generaal Charles Brown, die binnenkort wordt benoemd tot stafchef van de Amerikaanse luchtmacht, voerde China tot voor kort slechts nu en dan patrouilles uit met zijn H-6 bommenwerpers. Nu gebeurt dat bijna dagelijks, merkte de topmilitair toen hij het bevel voerde over de luchtmacht in de Pacific.

Die H-6 bommenwerpers zijn weliswaar oud, maar gemoderniseerd en voorzien van nieuwe raketten die China in oktober toonde tijdens de militaire parade ter ere van de 70ste verjaardag van de Volksrepubliek.

De modernisering van de strijdkrachten is indrukwekkend, maar op het slagveld heeft het Chinese leger zich nog nooit kunnen bewijzen. De strijd met de Indiase militairen werd gevoerd met stokken en stenen, niet met vuurwapens. De knokpartij zei dan ook niets over de militaire paraatheid van de Chinezen, maar was wel aanleiding tot vragen over training en discipline.

Nog steeds is onduidelijk wat zich die nacht op grote hoogte afspeelde, maar volgens berichten in Indiase media liep de altijd gespannen maar beheersbare situatie uit de hand toen onervaren militairen uit andere delen van Tibet naar de frontlijn werden gestuurd. Zij veronachtzaamden de gebruikelijke voorschriften voor beide partijen om confrontaties te voorkomen.

China weigert te zeggen hoeveel doden en gewonden aan zijn kant vielen, maar volgens het nieuwsmagazine India Today hebben Indiase militairen de stoffelijke resten van 16 Chinese soldaten overgedragen. Amerikaanse experts denken dat China opzettelijk zwijgt over zijn verliezen, die vergelijkbaar zouden zijn met die van India, tussen de 20 en 30 doden.

Volgens Song Zhongping, een onafhankelijke militaire analist, heeft China minder militairen verloren dan India zegt. Maar de vermelding van de echte aantallen slachtoffers aan beide kanten kan in India ‘diepgewortelde nationalistische sentimenten’ aanwakkeren. Dat zou de toestand in het grensgebied alleen nog maar ontvlambaarder maken.

De spanningen met India zijn belangrijk, maar voor China liggen de militaire prioriteiten elders: de confrontatie met wat het ziet als Amerika’s agressie in een regio waar Peking geen rivalen duldt. Ook de Amerikanen hebben er hun militaire activiteiten opgevoerd. Vier Amerikaanse oorlogsschepen bevinden zich nu in de Zuid-Chinese Zee. En Washington verleent steeds meer steun, ook militaire, aan Taiwan. De Chinese veiligheidsexpert Wu Shicun: “De kans neemt toe dat straks in de regio al dan niet opzettelijk schoten vallen.”

Beeld Military Balance 2019/Defensie. Laura van der Bijl, Het Parool.

© The New York TimesVertaling: René ter Steege.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden