PlusExclusief

Een silo vol met graan, een nieuwe lading op komst, maar waar moet de Oekraïense boer zijn oogst kwijt?

De oorlog in Oekraïne legt de landbouw lam. Het zaaiseizoen is begonnen, maar boeren kunnen de oogst nergens kwijt. ‘We zullen de gewassen laten groeien, maar wat dan?’

Michiel Driebergen
Een Oekraïense boer met twee kogelvrije vesten in Zaporizhzhia. Beeld NurPhoto via Getty Images
Een Oekraïense boer met twee kogelvrije vesten in Zaporizhzhia.Beeld NurPhoto via Getty Images

Boer Anatoli Gajvoronski slaat zo stevig met zijn vuist op tafel dat je vreest dat die doormidden breekt. “Bang zijn we niet," zegt hij. “We hebben vooral veel meer woede in ons. Woede, en haat. We zullen de Russen met huid en haar verslinden.”

Ondanks de oorlog – 150 kilometer oostelijker – breekt in het dorp Spaske de lente aan. De peer, pruim en perzik bloeien, en de velden worden langzaam groen. Tussen lage, oude huisjes graast een geit, gakt een groep ganzen, en wentelt een varken zich nog eens behaaglijk door de modder.

Het terrein van Gajvoronski nabij de stad Dnipro voelt desalniettemin als bastion. Een legertruck sleept een andere legertruck naar zijn erf – de technici van zijn bedrijf repareren legermaterieel, onthult de boer. “We vechten allemaal samen.”

Bedrijfstechnisch is het een ramptijd voor Gajvoronski. Zijn land beslaat tweeduizend hectare van de meest vruchtbare grond, de tsjernozem, de zwarte aarde – waarop alles wat je wenst moeiteloos groeit. Het nieuwe zaaiseizoen is van start gegaan, maar in zijn opslag ligt nog een flink deel van de productie van het afgelopen seizoen: silo’s met graan, hallen met zonnebloempitten, en schuren met maïs. “We kunnen onze opbrengst niet vervoeren. Alles ligt stil.”

Havens in de frontlinie

Negentig procent van de Oekraïense landbouwexport gaat via de havens in het zuiden van het land. Maar door de oorlog functioneren die niet. De haven van Marioepol is verwoest, die van Cherson bezet, en de haven van Mykolajiv, een grote graanhaven, ligt nu aan de frontlinie. De haven van Odessa, waar boer Gajvoronski zijn opbrengst pleegt af te zetten, wordt geblokkeerd door Russische oorlogsschepen.

De boer heeft naar alternatieven gezocht. Export per trein is geen optie, vertelt de boer: grote aantallen landbouwproducten vervoer je per mammoettanker en niet over rails. “Als Oekraïne alles wat het nu op voorraad heeft liggen per trein zou uitvoeren, dan zouden we vier jaar bezig zijn.”

Over water gaat ook niet, vertelt Gajvoronski. Een deel van de zuidelijke Zaporizjaregio is bezet, en de Russen zouden mijnen in de rivier hebben gelegd. Over drie maanden wacht de nieuwe oogst. “Waar moeten we onze producten bewaren, verkopen, vervoeren? We zullen de gewassen laten groeien, maar wat dan?”

De overschotten van de productie levert Gajvoronski nu deels aan het leger. Ook huisvest hij vluchtelingen, zoals alle boeren in de omgeving doen. Zijn bezoek wordt naar een schuur gedirigeerd, waar in separate kamers mensen uit de provincies Charkov, Donetsk en Loegansk verblijven – allemaal boerenfamilies. Zo ontving Gajvoronski de boekhouder en zijn familie van een collega-boer vanuit frontplaatsje Liman, en een ‘traktorist’ met gezin uit Kramatorsk. Binnen de omheining staan landbouwwerktuigen uit die regio’s: naast hun familieleden evacueren de boeren nu ook hun tractoren, maaidorsers en hun waardevolle zaadvoorraden uit de frontregio’s.

Prijzen stijgen, tekorten dreigen

Op het bedrijf in Spaske wordt de situatie intussen nijpend. Zo vreest de boer dat hij binnenkort geen geld meer heeft zijn 34 personeelsleden op het veld, in de beveiliging en administratie te betalen. Weliswaar helpt de overheid bedrijven zoals het zijne aan kredieten, maar leningen moet je terugbetalen. Zeker kleine boeren zullen het niet redden, Gajvoronski, uit hoofde van zijn voorzitterschap van de boerenassociatie van de regio Dnipro.

De blokkade van het Oekraïense boerensector heeft wereldwijd gevolgen: zo stijgen de voedselprijzen. “Er dreigen tekorten. Poetin is buiten zinnen – beseffen jullie dat niet?,” aldus Gajvoronski. Na Oekraïne zal Rusland niet stoppen, denkt de boer. Polen, Finland en Zweden zijn een volgend doelwit. Als het Westen wapens levert, kan het de verdediging van Europa aan Oekraïners overlaten. “Werken op het land is voor ons het grootste geluk,” besluit de boer. “Maar zodra het zaaien achter de rug is, zullen we het land verdedigen. Ze zullen Oekraïne nooit verslaan.”

Hoe de oorlog in Oekraïne in veel landen tot hongersnood kan leiden

Volgens het Oekraïense ministerie van landbouw verloor het land al anderhalf miljard dollar in graanexport sinds de oorlog begon. Ook waarschuwen de autoriteiten dat de productie zelf spaak loopt. Zo reppen boeren van tekorten aan brandstof en kunstmest. De belangrijkste gebieden voor graanbouw zijn de zuidelijke regio’s, waar gevochten wordt en die deels bezet zijn.

De invasie van Rusland in Oekraïne heeft grote gevolgen voor de voedselprijzen in de wereld. Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) van de Verenigde Naties is de prijs van plantaardige oliën in maart met 23 procent gestegen, die van tarwe met 20 procent en die van maïs met 19 procent. De chef van het VN Wereldvoedselprogramma waarschuwde onlangs voor een ‘voedselcrisis die alles wat we sinds de Tweede Wereldoorlog hebben gezien overstijgt’.

De oorlog in Oekraïne zou het aantal landen waar hongersnood heerst op zestig brengen, ten opzichte van 47 nu. Volgens de FAO is elk tweede tot derde brood in Afrika en het Midden-Oosten geproduceerd met Oekraïense tarwe. Oekraïne hoort bij de vijf grootste exporteurs van tarwe, met een marktaandeel van 10 procent, en is een van ‘s werelds grootste exporteurs van gerst en zonnebloempitten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden