PlusAnalyse

Een Schots onafhankelijksreferendum? Ook na de verkiezingswinst van SNP gebeurt dat niet zomaar

De Schotse premier Nicola Sturgeon eist direct na de verkiezingen een nieuw onafhankelijkheidsreferendum. Makkelijk zal dat niet gaan.

Schotse premier Nicola Sturgeon. Beeld REUTERS
Schotse premier Nicola Sturgeon.Beeld REUTERS

Hoewel de SNP voor de vierde keer op rij de Schotse verkiezingen heeft gewonnen, kwam de partij één zetel tekort voor een absolute meerderheid. Samen met de Groenen, die ook willen dat Schotland zich afscheidt van het Verenigd Koninkrijk, heeft ze nu 72 van de 129 zetels. Niet eerder waren er zoveel pro-onafhankelijkheidparlementariërs in het Schotse parlement.

Voor Nicola Sturgeon een duidelijk signaal van de kiezer: “Het zou absurd zijn als Boris Johnson een nieuw referendum blokkeert. Daarmee blokkeert hij de democratische wens van het Schotse volk.” Zij zal binnen afzienbare tijd een wetsvoorstel in het Schotse parlement indienen dat een nieuw referendum mogelijk moet maken. Een eerste aanvalsschot – al heeft dat in theorie weinig waarde.

Het Britse parlement in Westminster, waar Jonhsons Conservatieven een ruime meerderheid hebben, moet instemmen met een nieuw referendum. De toenmalige premier Cameron keurde het onafhankelijkheidsreferendum in 2014 goed, nadat de SNP bij de Schotse verkiezingen in 2011 een absolute meerderheid had gehaald. Van alle Schotten stemde toen 55 procent tegen onafhankelijkheid.

Naar de rechter

Nu wil de Britse regering niets van zo’n referendum weten. “Ten eerste haalde de SNP toen wel, maar nu geen absolute meerderheid. Daarnaast zitten we nog altijd in een pandemie. Dit is absoluut niet het moment om over een referendum te beginnen,” zei Michael Gove, minister voor kabinetszaken tegen de BBC.

Daarmee lijkt deze verkiezingsuitslag het startsein voor een lang gevecht over zo’n nieuwe volksraadpleging. Een gevecht dat vermoedelijk bij de hoogste rechtbank in het Verenigd ­Koninkrijk, het Supreme Court, zal belanden.

Staatsrechtdeskundigen verschillen van mening of Schotland er juridisch recht op heeft. Ook zal zo’n rechtszaak veel tijd in beslag nemen, waardoor het risico bestaat dat de Schotse onafhankelijkheidsbeweging haar momentum verliest.

Het alternatief, een illegaal referendum, is voor Sturgeon tot nu toe geen optie. Wel waarschuwt ze Londen dat ‘nee’ blijven zeggen zeer riskant is: “Als we na deze klinkende verkiezingsoverwinning zo’n referendum niet voor ­elkaar krijgen, dan heeft de democratie een zeer serieus probleem. Dat weet de Britse regering ook. Dan begeven we ons op onontgonnen ­terrein, waarvan de implicaties enorm kunnen zijn.”

Tot op het bot verdeeld

Uit peilingen blijkt overigens geen overwel­digende Schotse meerderheid voor onafhankelijkheid; ze schommelen al enige tijd rond 50-50. Het land is tot op het bot verdeeld. Het feit dat de SNP geen absolute meerderheid haalde, kwam vooral doordat Schotten die tegen onafhankelijkheid zijn, tactisch hebben gestemd. Veel Schotse Labourstemmers kozen voor de Conservatieve kandidaat, zodat de SNP er in hun kiesdistrict niet met de zetel vandoor zou gaan. Dat lukte in zeker drie kiesdistricten.

Dankzij deze verkiezingsuitslag zal de strijd over onafhankelijkheid wel weer volledig ontbranden. Johnson heeft er sinds zaterdag een hoofdpijndossier bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden