PlusAchtergrond

Een Israëlische regering zonder Koning Bibi: hoe gaat dat eruitzien?

Het is de bedoeling dat Yair Lapid begint als minister van Buitenlandse ­Zaken en in 2023 het stokje van Naftali Bennett overneemt als premier.  Beeld Amir Levy/Getty Images
Het is de bedoeling dat Yair Lapid begint als minister van Buitenlandse ­Zaken en in 2023 het stokje van Naftali Bennett overneemt als premier.Beeld Amir Levy/Getty Images

Als het parlement zondag akkoord gaat, krijgt Israël voor het eerst in twaalf jaar een kabinet zonder Benjamin Netanyahu. Welke partijen, een bont gezelschap van acht stuks, vormen het nieuwe kabinet? En wat gaat Netanyahu doen?

De ideologische verschillen tussen de coalitiepartijen die Israël samen willen gaan leiden zijn levensgroot. Eigenlijk is er maar één ding waar de acht partijen – die uiteenlopen van ultrarechts tot links tot zelfs een Arabisch-Israëlische partij – echt eensgezind over zijn: ze willen af van zittend premier Benjamin Netanyahu. Die wens lijkt zwaar genoeg te wegen om de verschillen in elk geval voorlopig opzij te zetten.

Goedkeuring van het verbond zou een grote zege betekenen voor de 57-jarige Yair Lapid. Hij slaagde erin de coalitie te smeden. Hij had zijn centrumpartij Yesh Atid (‘Toekomstpartij’) in 2012 opgericht uit onvrede met de politieke en economische situatie in Israël. Daarvoor was hij vooral bekend als mediapersoonlijkheid. Hij werkte als journalist en columnist, acteerde, presenteerde een populaire talkshow en schreef een aantal boeken, waaronder thrillers.

Bij de eerste verkiezingen waaraan Yesh Atid meedeed, eindigde de partij als tweede. Lapid werd daarop minister van Financiën onder winnaar Netanyahu, maar dat kabinet viel na ruzie uiteen. Zijn terugkeer in het kabinet is nu binnen handbereik, maar een gelopen race is het niet.

De laatste hindernis voor Lapid en zijn verbond staat zondag op de planning. Dan stemt het Israëlische parlement – de Knesset – over de nieuwe regering. De acht door Lapid verenigde partijen hebben samen 61 van de 120 zetels, een kleinst mogelijke meerderheid. En Netanyahu zou Netanyahu niet zijn als hij de coalitie niet alsnog zou proberen te dwarsbomen. ‘Alle rechtse parlementsleden moeten zich verenigen tegen deze gevaarlijke, linkse regering,’ schreef hij op Twitter. Slechts één overloper is genoeg om de coalitie te laten vallen.

Offer

Als het de coalitie lukt de rijen gesloten te houden, is het overigens niet Lapid die Netanyahu direct zal opvolgen. De rechtse Naftali Bennett (49) wordt de eerste twee jaar premier. Zijn partij Yamina (‘Naar Rechts’) behaalde slechts zeven zetels, maar was onmisbaar voor een meerderheid. Lapid, de leider van de grootste regeringspartij, begint als minister van Buitenlandse ­Zaken, en neemt in 2023 het stokje over. Mits de regering tegen die tijd nog niet is gevallen, natuurlijk. Het is het offer dat Lapid bracht.

Net als Lapid beschikt Bennett over een opmerkelijk cv. Hij diende bij de commando’s, begon een techbedrijf dat hij voor een kleine 120 miljoen euro verkocht en gaf leiding aan de Yesha Raad, een organisatie voor Joodse kolonisten op de bezette Westelijke Jordaanoever. Zijn ­politieke leven begon Bennett bij Likoed, waar hij onder meer stafchef was van Netanyahu. Het klikte: Bennett vernoemde zijn oudste zoon naar de broer van Netanyahu, Yoni, die omkwam bij de bevrijding van een gekaapt Israëlisch vliegtuig op de luchthaven van Entebbe in Oeganda.

Toch liep de samenwerking stuk. Bennett stapte over. Eerst naar de religieuze partij Joods Thuis, waarvoor hij meerdere ministersposten vervulde. Later volgde het leiderschap van Yamina. Bennett bleek rechtser dan zijn leermeester. “Sommige dingen gaan nooit gebeuren. Een nieuw seizoen van The Sopranos bijvoorbeeld. Of een vredesverdrag met de Palestijnen,” zei hij ooit in een partijvideo.

Valkuil

Palestijnse leiders lopen allerminst warm voor de ‘regering van de verandering’, zoals het ­verbond is komen te heten. Bassam al-Salhi, van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie, zei tegen Al Jazeera niet te verwachten dat Bennett zich maar iets milder zal opstellen tegen de Palestijnen dan de huidige premier. “Hij zal er alles aan doen te laten zien hoe extreem hij is.”

De door Netanyahu als ‘links’ omschreven regering krijgt zo een uiterst rechts gezicht. Het kenmerkt de breedte van de coalitie. Misschien nog wel het meest tekenend is dat voor het eerst sinds de jaren vijftig een Arabisch-­Israëlische partij, Ra’am, kan deelnemen aan een regering. En onder leiding van Bennett, die de eerste religieuze, joodse premier ooit kan worden.

In die brede opzet schuilt zowel de mogelijke kracht als de belangrijkste valkuil van de nieuwe coalitie. Over bepaalde onderwerpen zullen ze het nooit eens worden, voornamelijk kwesties rond de verhouding tussen kerk en staat. De zo verschillende coalitiepartners zoeken hun overeenkomsten dan ook bij voorbaat op meer ­technische terreinen. Het vaststellen van een begroting bijvoorbeeld, na twee jaar politieke chaos. Geld voor nieuwe ziekenhuizen en een vliegveld. Alles liever dan nieuwe verkiezingen, meer chaos en gezichtsverlies.

Ondertussen zal Netanyahu ze doorlopend onder vuur nemen – zowel in het parlement als daarbuiten. Rustig zal het ook de komende jaren niet worden in de Israëlische politiek.

‘Bibi’ is nog lang niet weg

Niet voor niets staat Benjamin Netanyahu te boek als een politieke straatvechter. Hij blijft alles op alles zetten om de beoogde nieuwe coalitie in Israël te laten klappen. Want voor de langstzittende premier van die het land ooit had, staat meer dan alleen zijn premierschap op het spel.

Zelfs in het overwegend liberale, anti-Netanyahubolwerk Tel Aviv is er sinds het bekend worden van het nieuws over de nieuwe coalitie zonder ­Netanyahu nauwelijks sprake van een jubelstemming. Linkse Israëli houden de adem in tot morgen, wanneer het ­parlement over goedkeuring voor de coalitie stemt. Want als Netanyahu – ook wel Koning Bibi genoemd door zijn achterban – iets heeft bewezen in zijn lange regeerperiode is het wel dat hij vecht tot het ­bittere eind.

In aanloop naar de stemming probeert Netanyahu al dagen de partijgenoten van Naftali Bennett, die ideologisch veel nauwer verwant zijn aan de premier dan aan de voorgenomen coalitie, aan te sporen tegen te stemmen. Hij beticht Bennett van verkiezingsfraude en van het in de steek laten van zijn achterban door met linkse parlementariërs en een Arabische partij in zee te gaan.

Die boodschap vindt weerklank bij Netanyahu’s achterban. Voor de huizen van toekomstige coalitieleden is door rechtse Israëli geprotesteerd en sommigen zijn vanwege de politieke draai met de dood bedreigd.

Geen scheurtjes

Ondanks Netanyahu’s pogingen zijn er nog geen openlijke scheurtjes in het verbond zichtbaar, maar ingewijden zeggen tegen de goed ingevoerde nieuwssite Politico dat één ­partijgenoot van Bennett al overweegt te stemmen tegen de coalitie, die leunt op een minimale meerderheid van 61 in de 120 zetels tellende Knesset. Daarmee hoeft het doek nog niet te vallen voor het verbond van Yair Lapid en Bennett: leden van meerdere Arabische partijen overwegen zich te onthouden van stemming. Dan ‘mogen’ meer partijleden tegen stemmen zonder dat de formatie hoeft te klappen.

Keren alsnog te veel parlementariërs zich tegen de coalitie, dan moeten er wéér nieuwe verkiezingen komen, voor de vijfde keer in twee jaar tijd. In dat geval blijft Netanyahu net als nu demissionair aan als premier tot er eindelijk een nieuw kabinet is gevormd. Dat is het scenario waar ­Netanyahu, die al 12 jaar aan het roer van het land staat en daarvoor ook al 3 jaar premier is geweest, op mikt.

De reden dat Netanyahu alles op blijft zetten is dezelfde als waarom hij de laatste jaren aan glans heeft ingeboet. De 71-jarige premier wordt samen met zijn vrouw vervolgd in fraude- en corruptiezaken. Netanyahu ontkent schuld, maar weet ook maar al te goed dat het tegenwerken van ­justitie een stuk lastiger wordt als hij premier af is.

Oppositieleider

Hoe dan ook zal Netanyahu niet zomaar van het politieke toneel verdwijnen, ook als de nieuwe coalitie wel doorgang vindt. Als hoofd van de grootste partij in de Knesset, kan Netanyahu op­positieleider worden in het ­parlement. En de politieke straatvechter zal er alles aan doen de toch al wankele coalitie vroegtijdig te laten vallen. Als het zover komt, zal hij ongetwijfeld klaar staan voor een derde periode als premier van Israël.

Lapid en Bennett en hun coalitiegenoten zullen meer moeten doen dan nu alleen Netanyahu uit het zadel wippen om zich van hun rivaal te ontdoen. De coalitie zal lang en effectief genoeg moeten regeren om te bewijzen dat het land inderdaad kan gedijen zonder ‘Bibi’ aan het roer, om het hoofdstuk-Netanyahu voorgoed af te kunnen sluiten.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden