PlusReportage

Duizenden asielzoekers wachten bij grens met VS tot Biden hen binnenlaat

Cruz Estuardo Tunpumay een 32-jarige migrant uit Guatamala wacht bij de Amerikaanse grens.  Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Cruz Estuardo Tunpumay een 32-jarige migrant uit Guatamala wacht bij de Amerikaanse grens.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

President Joe Biden beloofde een humaner immigratiebeleid, maar aan de Amerikaanse zuidgrens bivakkeren nog altijd duizenden asielzoekers in hachelijke omstandigheden.

Miriam Zugey (29), moeder van vijf, ontvluchtte de Mexicaans staat Guerrero vanwege het altijd dreigende geweld. De betaling die de georganiseerde misdaad eiste kon ze niet betalen van haar handeltje in maiskolven. Toen haar man als waarschuwing zo werd afgetuigd dat hij een gebroken neus opliep, is ze gevlucht. Met het hele gezin – inclusief haar man, godzijdank in leven, zegt ze – woont ze nu in een tentje onder een viaduct op een letterlijke steenworp van de grens in Tijuana, een stad die tegen het Amerikaanse San Diego ligt aangeplakt.

Nog steeds wordt ze bedreigd, vertelt Miriam. Ze weten dat ze in Tijuana is, laten bendeleden haar in onheilspellende berichten weten. In Amerika, daar zou ze zich een stuk veiliger voelen dan hier op straat. Maar bij Amerika kan ze voor bescherming niet terecht. Het Amerikaanse asielsysteem is vorig jaar door oud-president Donald Trump grotendeels opgeschort, en zijn opvolger Joe Biden heeft dat vooralsnog zo gelaten. “Ik hoop dat hij ons helpt, heel erg,” zegt moeder Miriam over de huidige Amerikaanse president. “Ik hoop dat hij over zijn hart strijkt voor de mensen hier.”

Tentenkamp

Ze is met nog zo’n tweeduizend anderen neergestreken direct naast de Amerikaanse grenspost. Er is een provisorisch tentenkamp ontstaan nadat Joe Biden is aangetreden als president. De bewoners hebben zijn beloftes over ‘waardigheid’, ‘bescherming’ en ‘rechten’ voor migranten in de campagne gehoord en hopen dat hij de Amerikaanse grens weer opent voor vluchtelingen. Als dat gebeurt, willen ze vooraan staan.

Veel sanitaire voorzieningen zijn er niet in het tentenkamp – er is een pijp waar water uitkomt en er staat een rijtje mobiele toiletten. ‘Wees geen varken, houd het schoon’, heeft iemand er met boze hanenpoten op gestift. Bewoners noemen het kamp La Esperanza, de hoop. De eerste tenten kwamen in februari, toen Biden aankondigde dat hij regels zou schrappen waarmee de regering-Trump duizenden mensen naar Mexico had gestuurd. Daar moesten ze hun asielprocedure afwachten. Een van de schamele kampen waar ze verbleven, in Matamoros net buiten Texas, liep leeg.

Maar in Tijuana ontstond een nieuw kamp, vol mensen die zich in die dagen ook hoopvol bij de grens meldden. Biden zou hun een kans geven, dachten ze op basis van geruchten. Maar ze mogen vaak nog steeds de VS niet in. Biden behield namelijk een andere regel uit het Trump-tijdperk.

Vanwege de pandemie mogen grensagenten volwassen migranten direct wegsturen, terug naar Mexico, zonder hun de kans te geven asiel aan te vragen. Dat zou de volksgezondheid beschermen. Inmiddels bleek dat het CDC, de Amerikaanse evenknie van het RIVM, het helemaal niet nodig vond het asielsysteem zo grotendeels op te schorten. Immigratiehardliners in de regering-Trump drukten de maatregel destijds door, verklaarden oud-collega’s.

Uitzichtloos

De situatie van de wachtenden in Tijuana is tot op heden uitzichtloos. Er is voor de meesten nog geen zicht op de start van een asielprocedure, laat staan op een oversteek naar Amerikaanse grondgebied. Veel bijstand is er ook al niet –kerken delen af en toe eten uit, maar geen internationale organisatie of overheid heeft hier iets geregeld. “Mensen hebben honger,” zegt een Hondurese man die wat fruit en eieren probeert te verkopen.

“Het is er ’s nachts heel koud, overdag heel warm, de gezondheidssituatie ziet er niet goed uit. Het is onmogelijk afstand te houden, mensen worden blootgesteld aan corona en andere infectieziekten. En de georganiseerde misdaad is sterk aanwezig,” zegt Ginger Cline, advocaat van Al Otro Lado, een Amerikaanse organisatie die juridische hulp biedt aan asielzoekers in Tijuana.

Bendes

De straatkampeerders vertellen over orkanen die in Midden-Amerika huizen met de grond gelijk maakten, over gebrek aan banen, en over bendes en bedreigingen, als ze uitleggen waarom ze hier toch blijven. Of erger: over vermoorde ooms en nichten. Over wat er zou gebeuren als ze terugkeren naar El Salvador of Honduras en weer in het vizier komen van de gangs die daar de dienst uitmaken. “Ze laten je verdwijnen,” zegt Wiulliams Ribeiro (27) uit Honduras.

“Ze vermoorden mijn hele familie,” zegt David Vides, die met Wiulliams doelloos rondhangt. Hij is 20 en had twee opties in El Salvador, als hij in leven wilde blijven: zich bij zo’n bende aansluiten of vertrekken. “Ik wilde niet, dus het was beter dat ik zou gaan.” Maar in Tijuana is het ook niet veilig. “We zijn hier ook bang,” zegt David Vides. Veel migranten hebben familieleden in de VS, en Mexicaanse kartels proberen hen af te persen.

David, zijn zus Anna en Wuilliams werden ontvoerd. Een maand lang zijn ze vastgehouden in Mexicali, verderop in het grensgebied, vertellen ze. Handen vastgebonden, mond afgeplakt. Hun kidnappers eisten 8000 Amerikaanse dollar van hun families, per persoon. Maar ze hebben geen rijke oom of vader in de VS. Gelukkig wel een vasthoudende moeder in El Salvador die de Mexicaanse veiligheidsdiensten waarschuwde. Uiteindelijk zijn ze bevrijd door elitetroepen.

Human Rights First, een groep die opkomt voor mensenrechten, bracht in april een rapport uit met honderden van zulke getuigenissen. Asielzoekers zijn aangevallen of gekidnapt in Mexicaanse grenssteden, terwijl ze vanwege coronaregels de VS niet in mochten om asiel aan te vragen.

Een Amerikaanse grenswacht wijst de muur tussen Amerika en Mexico aan. 
 Beeld AFP
Een Amerikaanse grenswacht wijst de muur tussen Amerika en Mexico aan.Beeld AFP

Alarmbrief

De druk op Biden groeit. De hoge commissaris voor vluchtelingen van de VN, Filippo Grandi, stelde deze maand dat zijn beleid ‘serieuze humanitaire consequenties’ heeft. Een groep mensenrechtenorganisaties roept hem sinds vorige week met een speciale campagne op om het coronavirus niet langer te gebruiken als excuus om vluchtelingen buiten te houden.

Twee artsen die het ministerie van Binnenlandse Veiligheid adviseren, stuurden een alarmbrief naar het Congres. Vorig jaar was er al weinig reden om vanwege corona asielzoekers buiten te houden, nu nog minder, schrijven Scott Allen en Pamela McPherson. Mensen kunnen getest worden en zelfs gevaccineerd. De VS deelt aan toeristen ook gratis vaccinaties uit.

Critici van Biden, vooral uit de Republikeinse partij, klagen dat hij de grens ‘opengezet’ heeft. Ze wijzen onder meer op de grote aantallen minderjarigen die in de afgelopen maanden de grens overstaken. Alleenreizende minderjarigen krijgen van Biden wél de kans om in de VS een asielprocedure af te wachten.

Het echte probleem, vinden mensenrechtenorganisaties, is dat de grens juist potdicht zit voor mensen die op de vlucht zijn voor geweld. De enige manier om het veilige Amerika te bereiken is illegaal. Smokkelaars - coyotes, heten ze hier - bieden de bewoners van het kamp in Tijuana aan hen in ruil voor veel geld clandestien de grens over te zetten. Indien gewenst nemen ze alleen je kinderen mee: zij krijgen in de VS immers wel een kans.

Veel mensen gaan daar op in. In twintig jaar hield de Amerikaanse douane niet zoveel grensoverstekers aan als in maart en april. In die laatste maand waren het er 173.460. Vaak melden ze zich zelf bij agenten, om zo alsnog hun asielaanvraag te starten. Onder hen zijn steeds meer mensen die niet uit de Spaanstalige regio ten zuiden van de VS komen, maar uit minder voor de hand liggende landen als Haïti, Cuba, India en zelfs Roemenië. Groepen Roma uit dat EU-land zijn op op Amerikaans grondgebied aangehouden.

Tussenstop

Een 33-jarige Rus uit Tatarstan legt in Tijuana uit dat hij is vertrokken vanwege racisme tegen Aziatische Russen zoals hij. Hij is naar Letland gereisd en nam de bus naar Berlijn. Daar stapte hij op een vliegtuig naar Mexico-Stad. Vijftien maanden geleden kwam hij in aan Tijuana, wat de laatste tussenstop op weg naar droomland Amerika had moeten zijn. Maar hij is hier nog steeds. “Ik haat het hier, ik wil hier niet zijn,” zegt hij. “Ik drink niet, ik rook niet, ik gebruik geen drugs - ik heb alleen maar goede plannen. Een vriendin, vrouw, een gezin - dat is waar ik op hoop.”

Veel migranten die, zoals hij, in Tijuana zijn achtergebleven, willen zich aan de regels houden, zeggen ze. “Waarom betaal je geen smokkelaar, vragen mensen me wel. Maar wat als ze ons achterlaten in de woestijn, of m’n dochter iets aandoen? Soms kidnappen ze je, of verkrachten ze de vrouwen. En het is beter om het te doen het zoals het hoort’’, vindt Roberto Fuentes (24), Mexicaan uit Guerrero.

Hij heeft een nieuwe buurman in het kamp. Samen doden ze de tijd op de rand van een stoep. Sergio Olmedo (22) haalt apetrots zijn dochtertje van negen maanden uit de tent waar zijn vrouw ligt te slapen. Hij drukt kusjes op de wang van de kleine Madison Jeanet. Ze probeerden haar te kidnappen thuis in in de Mexicaanse staat Oaxaca, vertelt haar vader. Dat was de druppel. Een week geleden heeft hij zich bij de vluchtelingen gevoegd die direct voor de poorten naar Amerika bivakkeren. “Het wachten hier is beter dan daar zijn,” zegt hij. “Wij zijn volwassen, we houden het wel vol. Maar we komen voor een beter leven voor onze kinderen.”

Roberto Fuentes klampt zich vast aan het imago van Biden als pro-immigratiepresident. ,,Biden zegt dat hij de grens weer gaat openen voor Mexicanen,” concludeert hij. “En hij heeft met Obama samengewerkt, Obama is ten minste geen racist. Ik denk dat Biden ons kan helpen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden