PlusExclusief

Duitsland zet in op een stoplichtcoalitie, maar het financiële plaatje ontbreekt nog

De FDP, de Groenen en de SPD hebben na verkennende gesprekken groen licht gegeven om te onderhandelen over het vormen van een coalitie. De duivel schuilt daarbij in de details: het financiële plaatje.

FDP-voorzitter Christian Lindner (l) en SPD-leiders Olaf Scholz (m) en Norbert Walter-Borjans (r) in een lift na gesprekken over een coalitie. Beeld EPA
FDP-voorzitter Christian Lindner (l) en SPD-leiders Olaf Scholz (m) en Norbert Walter-Borjans (r) in een lift na gesprekken over een coalitie.Beeld EPA

Wie voor de verkiezingen aan Duitsers vroeg wanneer ze een nieuwe regering zouden hebben, kon een antwoord verwachten als: “Met kerst zal Merkel er nog wel zitten.” In het land waar het midden steeds meer fragmenteert, moesten voor het eerst meer dan twee partijen een regering vormen. Een flinke opdracht.

Toch zou het zomaar sneller kunnen gaan dan gedacht, want de sociaaldemocratische SPD, de Groenen en de liberale FDP zetten drie weken na de verkiezingen vaart achter hun zogeheten stoplichtcoalitie. “Falen is geen optie,” zei FDP-voorzitter Christian Lindner. “We hebben een stabiele overheid nodig en die moet snel gevormd worden.”

Maandag stemde zijn partij in met de onderhandelingsagenda die de drie partijen vrijdag na de eerste verkenningsgesprekken presenteerden. Het document van twaalf pagina’s bevat de onderwerpen die de partijleiders op de onderhandelingstafel hebben weten te krijgen.

Aansluitend moesten de partijafdelingen op deelstaatniveau goedkeuring geven voor de onderhandelingsplannen. Vrijdag kwam groen licht van de SPD, de Groenen volgden op zondag en na instemming van de FDP beginnen de echte onderhandelingen waarschijnlijk donderdag al.

Stoplichtcoalitie

Uit de agenda blijkt dat de FDP zichzelf stevig heeft weten te positioneren. Het was belangrijk voor de partij dat de SPD en de Groenen bereid zouden zijn tot (vooral financiële) compromissen, omdat de partij verantwoording af moet leggen aan de FDP-achterban, die meer op zijn gemak is bij de conservatieve CDU.

Lindner voelt een speciale verantwoordelijkheid binnen een stoplichtcoalitie, zo schreef hij in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Hij moet ervoor zorgen dat Duitsland niet ‘afdrijft naar links’. Dat lijkt aardig gelukt. Zo voorkwam de partij dat een snelheidslimiet, een ‘miljonairstaks’ of een inkomstenbelastingverhoging voor hogere inkomens op de agenda kwamen.

Toch hebben de SPD en de Groenen ook belangrijke punten op de onderhandelingstafel weten te krijgen. Hoewel de FDP een stokje stak voor het huurplafondplan van de Groenen, bespreken de partijen wél een idee van de SPD: met overheidsgeld 400 duizend appartementen per jaar bouwen om de wooncrisis te lijf te gaan.

Ook moeten de pensioenen naar wens van de SPD beter worden beschermd. Die zouden onder een stoplichtregering niet gekort mogen worden, de pensioenleeftijd zal niet verhoogd worden en pensioenverzekeraars kunnen extra budget verwachten. Het minimumloon, een stokpaardje van de SPD en de Groenen in deze verkiezingen, moet verhoogd worden naar 12 euro per uur.

Groene speerpunten

Er zal geen belastingverlaging voor kleinere inkomens komen met een stoplichtcoalitie. De SPD en de Groenen wilden dat mogelijk maken door extra belasting op hoge inkomens, maar tegen dat plan heeft de FDP zich verzet. “Dit is de prijs die we moeten betalen, omdat de FDP op dit punt haar zin heeft doorgedrukt,” zei Robert Habeck, duoleider van de Groenen. Toch zijn er volgens hem genoeg groene speerpunten op de onderhandelingstafel gekomen.

Zo zullen de drie partijen dankzij de Groenen discussiëren over verbeteringen van de kinderbijslag, het moderniseren van het vluchtelingenbeleid en het beperken van de opwarming van de aarde tot anderhalve graad. De kiezersleeftijd voor de federale en Europese verkiezingen moet omlaag naar zestien jaar.

Volgens Annalena Baerbock, de andere leider van de Groenen, zal ook het Europese buitenlandbeleid, in bijzonder op het gebied van mensenrechten, zwaar meewegen in de onderhandelingen. Daarnaast wil de partij meer investeringen in digitalisering en onderwijs. Bovendien komt er waarschijnlijk naast het al bestaande ministerie van Milieu ook een ministerie van Klimaat.

Matig enthousiasme

Duitse economen hebben gematigd enthousiast gereageerd op de onderhandelingsagenda. Tegen Der Spiegel zei Clemens Fuest, voorzitter van economisch onderzoeksinstituut Ifo, dat de plannen van de drie partijen getuigen van een vooruitziende blik. Marcel Fratzscher, voorzitter van onderzoeksinstituut DIW, vindt het een ambitieuze en moderne agenda ‘die gekarakteriseerd wordt door een goede balans tussen economische doelen, sociale zekerheid en internationale verantwoordelijkheid’.

Toch, zo waarschuwt Fratzscher, schuilt de duivel in de details: het financiële plaatje. De drie partijen willen aanzienlijk investeren, maar tegelijkertijd willen ze de belastingen niet verhogen. Ook willen de stoplichtpartners niet af van de schuldenrem, het beleid dat voorschrijft dat Duitsland beperkt nieuwe schulden mag maken. Hoe de partijen dat dilemma gaan oplossen, moet nog blijken.

Fiscale speelruimte

“De precieze berekening van de financiering volgt in de coalitieonderhandelingen,” zei Baerbock op Deutschlandfunk. “Dit was een van de moeilijkste thema’s.” Toch is er volgens SPD-leider Olaf Scholz, nu minister van Financiën, genoeg ‘fiscale speelruimte’ om de plannen door te voeren. Zo moeten inefficiënte en klimaatonvriendelijke subsidies en uitgaven heroverwogen worden.

Met name de Groenen en de FDP liggen op financieel terrein mijlenver uit elkaar en dat zou binnen een stoplichtcoalitie problemen op kunnen leveren. Een strijd is al ontstaan tussen FDP-voorzitter Lindner en Robert Habeck om de positie als minister van Financiën. De partij die deze functie binnensleept, krijgt een belangrijke machtspositie in de regering. Belangrijk voor Lindner, die zo te linkse plannen kan dwarsbomen met het argument dat er niet genoeg geld voor is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden