Duikers vinden nazi-codeermachine op bodem Oostzee

Een zoekactie naar spooknetten en ander rondzwervend vistuig voor de kust van het Noord-Duitse Flensburg heeft een wel heel opmerkelijke bijvangst gehad. Op de bodem van de Geltinger Bucht vonden duikers een machine waarmee de nazi’s hun radioberichten codeerden. 

Beeld AFP

De zogenoemde Enigma werd ruim 75 jaar geleden vermoedelijk overboord gegooid van een Duits oorlogsschip. 

Het bureau voor archeologie van de deelstaat Sleeswijk-Holstein is dolblij met de onverwachte vondst. “Als je een speld in een hooiberg vindt en die daarna ook nog in je handen hebt, dan is niet zozeer sprake van vreugde maar van grenzeloze verbazing,” reageerde woordvoerder Ulf Ickerodt vrijdagavond zichtbaar opgewonden tegenover de regionale omroep NDR.

Spooknetten

Een duikteam van de Duitse tak van het Wereldnatuurfonds vond de door het zoute zeewater aangetaste codeermachine afgelopen week tijdens een zoekactie naar zogenoemde ‘spooknetten’ in de Geltingbaai. Het team droeg de bijvangst vrijdagmiddag over aan het Archäologisches Landesamt van de Noord-Duitse deelstaat. 

“Voor mij als onderwaterarcheoloog en geschiedenisfreak is dit natuurlijk een hele bijzondere vangst en een apart verhaal, maar de machine moet natuurlijk gerestaureerd en geconserveerd worden en is bij het bureau in goede handen. Ik weet dat ze alleen maar beter uit de restauratie zal komen.” zei onderzoeksduiker Florian Huber bij de overdracht. Die restauratie duurt minstens een jaar. Daarna zal de Enigma, Grieks voor raadsel, tentoongesteld worden in het deelstaatmuseum in Slot Gottorf.

Huber vermoedt dat de Enigma in 1945 overboord is gegooid omdat schepen en onderzeeboten van de Kriegsmarine tegen het einde van de oorlog het bevel kregen de Enigma te vernietigen. De nazi’s gebruikten volgens de Noord-Duitse omroep zo’n 100.000 Enigma-exemplaren om de radioberichten van het Duitse leger te coderen. In de Geltingbaai werden op 5 mei 1945 zo’n vijftig onderzeeërs afgezonken.

Ruim zes ton

Van de codeermachines zijn naar schatting minder dan 100 exemplaren bewaard gebleven. Een ervan werd op 19 december 2019 door Sotheby’s geveild voor maar liefst 800.000 dollar (ruim 659.000 euro), een recordprijs. Een ander exemplaar werd in 2011 voor 150.000 euro geveild bij Christie’s in Londen.

Een veilinghuis in Oostenrijk veilde er in juni 2020 eentje voor 117.800 euro. De verkoopprijs was drie keer meer dan verwacht. Experts schatten de waarde van de Enigma, afkomstig uit een Oostenrijkse verzameling, op 30.000 tot 40.000 euro.

Gekraakt

De Enigma lijkt op een typemachine met daarin drie rotorwielen vol cijfers, een lampjesbord waarop de gecodeerde of gedecodeerde letters worden weergegeven, een toetsenbord voor het invoeren van de berichten en een schakelbord met verschillende stekkers waarmee letters aan elkaar worden gekoppeld. De machine veranderde teksten in andere lettercombinaties, die de ontvanger weer kon decoderen. In totaal waren er ongeveer een biljard combinaties mogelijk.

Een Britse wiskundige wist de Schlüsselmachine E., zoals de Duitsers de codeermachine noemden, tijdens de Tweede Wereldoorlog te kraken. Dit mede dankzij het voorbereidende werk van Poolse cryptografen. Dat de geallieerden de gecodeerde berichten konden onderscheppen en lezen, betekende volgens historici een van de keerpunten in de Tweede Wereldoorlog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden