PlusUitleg

Dreigt er een nieuwe oorlog aan de Turks-Syrische grens?

De Koerden worden van alle kanten belaagd. In de Koerdische regio’s van Syrië en Irak is het onrustig door nieuwe aanvallen van het Turkse leger. En in Iran worden Koerdische protesten keihard neergeslagen.

Sanne Schelfaut
Mensen in het noorden van Syrië rouwen om de 11 doden die afgelopen weekend vielen bij Turkse bombardementen. Beeld AFP
Mensen in het noorden van Syrië rouwen om de 11 doden die afgelopen weekend vielen bij Turkse bombardementen.Beeld AFP

1. Waarom dreigt er opnieuw een oorlog aan de Turks-Syrische grens?

Aanleiding voor de onrust is een bomaanslag op 13 november in een drukke winkelstraat in de Turkse metropool Istanboel. Daarbij vielen tientallen slachtoffers: 6 doden en 81 gewonden. Op beelden van een beveiligingscamera is te zien dat een vrouw, vlak voor de explosie, iets achterlaat op een bankje. Ze wordt door de Turkse autoriteiten gezien als hoofdverdachte. De Syrische is opgepakt en heeft volgens de politie in Istanboel bekend dat ze een bom heeft geplaatst.

De vrouw zou hebben gezegd dat ze handelde in opdracht van de Syrisch-Koerdische YPG, maar deze bekentenis valt niet te verifiëren. Turkije ziet de YPG-militie als een verlengstuk van de verboden Koerdische PKK. Deze organisatie vecht sinds 1984 tegen de Turkse staat voor culturele en politieke rechten en zelfbeschikking voor de Koerden in Turkije, die tussen de 10 en 25 procent van de Turkse bevolking uitmaken. Daarbij wordt regelmatig geweld gebruikt. In dit geval ontkent de PKK overigens alle betrokkenheid bij de aanslag: de beweging zegt geen aanvallen op burgers te plegen.

2. Hoe reageren de Turken?

De afgelopen dagen escaleerde de strijd tussen Turkije en de Koerden in het grensgebied. Turkije zegt met drones en vliegtuigen 184 militanten van de Koerdische PKK en de Syrisch-Koerdische YPG in Syrië en Irak te hebben ‘geneutraliseerd’ – een eufemisme voor gedood. Aan Turkse kant vielen door wraakacties vanuit Syrië – zeer waarschijnlijk uitgevoerd door Koerdische militanten – ook slachtoffers. Bij een raketaanval in het Turkse grensdorp Karkamis kwamen twee mensen om het leven. Volgens het Turkse ministerie van Binnenlandse Zaken waren de slachtoffers een 22-jarige leerkracht en een kind van 5 jaar. Bij een andere aanval zouden ook acht mensen – 7 politieagenten en een militair – gewond zijn geraakt.

3. Gaan de Turken nog een stap verder?

Daar lijkt het wel op. President Erdogan liet dinsdag weten zo snel mogelijk grondtroepen naar Syrië te sturen om ‘alle terroristen uit te roeien’. Erdogan stelt dat hij geduld heeft gehad met de Koerdische milities omdat hij nog geloofde in een diplomatieke oplossing. Maar hij zegt dat Turkije niet meer wacht op ‘terroristische organisaties die spelen met letters’ en hun naam veranderen. Dat is een sneer richting PKK en YPG.

“We kennen de identiteit en locatie van de terroristen en weten ook wie hen beschermen, bewapenen en aanmoedigen,” zei Erdogan Waarschijnlijk doelt hij op de Verenigde Staten, die de Koerden steunden in de strijd met Islamitische Staat. Critici stellen dat een Turks offensief Erdogan niet slecht uitkomt richting de presidentsverkiezingen van volgend jaar juni. Hierdoor kan hij in de verkiezingscampagne de focus leggen op veiligheid en bestaat de kans dat de discussie over de torenhoge inflatie naar de achtergrond verdwijnt.

Turkije heeft overleg gehad met Rusland en Iran over de situatie in Syrië. Moskou geeft aan de Turkse zorgen te ‘begrijpen en te respecteren’ maar roept tegelijkertijd op tot terughoudendheid om de stabiliteit te bewaren. Rusland en Iran steunen de Syrische regering in de burgeroorlog, terwijl Turkije een bondgenoot is van de rebellen en vooral in het noorden tegen de Koerden vecht.

4. De Koerden hebben niet alleen met Turkse aanvallen te maken, ook Iran valt Koerdisch gebied aan. Waarom?

De Iraanse regering beschuldigt de Koerdische oppositiebewegingen ervan de onrust in het land na de dood van Mahsa Amini, ruim twee maanden geleden, aan te wakkeren. Amini was een 22-jarige vrouw – afkomstig uit Koerdisch gebied in Iran – die overleed na een hardhandige arrestatie door de Iraanse zedenpolitie. De Iraanse oppositie opereert noodgedwongen vanuit Irak, waar de Koerden meer vrijheden genieten dan in de buurlanden. Deze groepen, de Democratische Partij van Iraans Koerdistan en de groepering Komala, zijn de afgelopen dagen vanuit Iran bestookt met raketten en drones.

Maar ook in Iran zelf zijn de Koerden niet veilig. Op sociale media circuleren filmpjes uit de stad Mahabad, waarbij salvo’s van automatische wapens en het gegil van inwoners zijn te horen. Er zouden al minstens vier burgers zijn omgekomen. Activisten vrezen dat de Iraanse veiligheidsdiensten steeds harder gaat optreden tegen het protest.

Waar strijden PKK en YPG voor?

Zowel de Turkse PKK als de Syrische YPG streven naar een autonome Koerdische regio in Turkije en in Syrië. Zij zijn een volk zonder staat en wonen in in het noordoosten van het Midden-Oosten. Er zijn ongeveer 30 miljoen Koerden die zijn verdeeld over Turkije, Iran, Syrië, Armenië en Irak. De Koerdische afscheidingsbeweging PKK voert al sinds 1984 strijd voor verregaande autonomie en het liefst onafhankelijkheid. De groep wordt door Turkije, de VS en de EU gezien als een terroristische organisatie. De PKK heeft een geschiedenis van bloedige aanslagen in Turkije met 40.000 doden tot gevolg. Abdullah Öcalan (74), de Koerdische leider die sinds 1999 in Turkije in de gevangenis zit, geldt als ideoloog van de beweging.

De minder bekende YPG (Volksbeschermingseenheden) is de Syrisch-Koerdische militie van de politieke organisatie PYD (Democratische Uniepartij) en is opgericht door Syrische Koerden. Ook deze beweging heeft als belangrijkste doel het verkrijgen van een autonome Koerdische regio, maar dan in Syrië. De Turken geven de YPG dezelfde status als de PKK en vinden het een terroristische organisatie. In het Westen (ook in Nederland) wordt daar tot nu toe anders over gedacht. De militie was namelijk een belangrijke bondgenoot van de VS in de strijd tegen terreurgroep IS en genieten Amerikaanse steun. Zo zijn er, tot grote ergernis van de Turken, nog steeds Amerikaanse militairen in YPG-gebied actief.

Amerikaanse militairen trainen Koerdische strijders.  Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Amerikaanse militairen trainen Koerdische strijders.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden