Plus Achtergrond

Door Australische bosbranden dreigt een biologisch armageddon

Susan Pulis (l) en Wendy Hendrickson vangen kangoeroes op een slaapkamer thuis. Beeld Christina Simons /NYT/HH

Bijzondere Australische diersoorten dreigen het loodje te leggen nu hun leefgebied is verwoest. In binnen- en buitenland zet men alles op alles om koala’s, bruine buideldassen en kangoeroes te redden.

Het konvooi ontvluchtte het voortrazende inferno in de bossen van het zuidwesten van Australië met een ongebruikelijke lading: 11 koala’s, 15 kangoeroes, vijf kippen, twee buidelratten, twee honden en een lori, een felgekleurde kleine papegaai.

Susan Pulis had de leiding. Ze bestiert een onderkomen voor wilde dieren en had vrienden gevraagd om ze in dekens en manden naar de kust te brengen, waar het veilig was. Een vriendin had haar slaapkamer leeggeruimd om er vijf van de kangoeroes onder te brengen. De jongste kangoeroebaby’s wachtten op het vertrek in de woonkamer van een andere kennis, in van vilt gemaakte buidels.

Pulis: “Sinds het begin van de bosbranden gedragen de dieren zich anders, ze zijn duidelijk erg nerveus.”

Bij de branden zijn ten minste 24 mensen omgekomen en meer dan 1400 huizen verwoest, 5 miljoen hectare land werd in de as gelegd. Het vuur heeft ook een zware tol geëist onder de in het wild levende dieren waar Australië vermaard om is. Honderden miljoenen dieren, waaronder veel soorten die op geen enkel ander continent voorkomen, zijn mogelijk om het leven gekomen. Unieke ecosystemen worden zo verwoest.

“Veel diersoorten die niet in hun voortbestaan werden bedreigd, zijn nu mogelijk de uitsterving nabij, als het al niet te laat is,” vreest Kingsley Dixon, een ecoloog en botanist aan de Curtin Universiteit in Perth. Dixon: “Zelfs de dieren die het overleefden, door te vluchten of zich schuil te houden, sterven misschien alsnog aan uitdroging of van honger. Het is een biologisch armageddon.”

Verschroeide koala’s

Al voor het uitbreken van de huidige bosbranden werden wilde dieren in Australië in hun voortbestaan bedreigd. Mensen veranderden het landschap steeds meer. De agribusiness droeg bij aan de ontbossing die volgens wetenschappers de dierenpopulatie heeft gedecimeerd.

De astronomisch hoge schattingen van het aantal omgekomen dieren en de hartverscheurende beelden van verschroeide koala’s hebben wereldwijd mensen geschokt. Sommigen kwamen in actie, zoals Nederlanders en Belgen die wanten breien voor koala’s met verbrande poten. Nieuw-Zeelanders maken buidels voor kangoeroejongen en omslagdoeken voor vleermuizen.

Sommige experts nemen de schattingen op sociale media over het aantal omgekomen dieren met een korreltje zout. Ze zijn gebaseerd op schattingen van aantallen zoogdieren, vogels en reptielen in eerder gepubliceerde onderzoeken. Het dodental wordt soms berekend door het gemiddelde aantal dieren per hectare in een bepaald gebied te vermenigvuldigen met het totale verbrande landoppervlak.

Maar het is onmogelijk vast te stellen hoeveel dieren wisten te vluchten. Schattingen over de omvang van de schade worden ook bemoeilijkt door de beperkte toegangsmogelijkheden tot verbrande gebieden. Wat de cijfers ook zijn, de verwoesting is immens.

“Het is gevaarlijk om zogenaamd concrete cijfers te noemen,” vindt Corey Bradshaw, docent ecologie aan de Flinders University in het zuidelijke Adelaide. Toch komt men in verschillende schattingen tot dezelfde conclusie: ten minste een kwart van de koalapopulatie in New South Wales is omgekomen. Aanzienlijke aantallen van de zuidelijke bruine buideldassen en kangoeroeratten, waarvan het hele leefgebied door het vuur is verwoest, hebben de ramp waarschijnlijk evenmin overleefd.

Op Kangaroo Island, voor de kust van Zuid-Australië, hebben de branden mogelijk duizenden kangoeroes en koala’s het leven gekost. Ongeveer een derde van het eiland is verwoest. Dat leidt ook tot de vrees voor het voortbestaan van zeldzame diersoorten als de bruine raafkaketoe, waarvan er slechts 300 tot 750 waren overgebleven voordat de branden begonnen.

Niet alleen onder dieren in het wild is het dodental enorm. In Batlow, 450 kilometer ten zuidwesten van Sydney, liggen langs een snelweg de verkoolde of verschroeide lijken van schapen en koeien. De grote hoeveelheid karkassen leidt overal in het land tot bezorgdheid over de gevolgen voor de volksgezondheid.

Verbrand vee geruimd

De agrarische regio Buchan in de zuidelijke staat Victoria is ook ernstig aangetast. Boeren zagen zich gedwongen vee af te maken dat door het vuur verwondingen had opgelopen. En dat in een periode van droogte waarin het zo goed als onmogelijk was een behoorlijk inkomen te verdienen.

Volgens Tina Moon, een boerin in Sarsfield, een stad in het zuidoosten van Victoria, moest ernstig verbrand vee dringend uit zijn lijden worden verlost. Zelf zag Moon kans de vlammen bij haar huis weg te houden, maar ze heeft geen idee waar ze de komende maanden een inkomen vandaan moet halen.

Om de in het wild levende dieren te beschermen zijn reddingswerkers als Susan Pulis op kleine schaal bezig met de bestrijding van enorme veranderingen in het landschap. Ze kunnen niet in hun eentje de dieren redden, maar hun werk sterkt wetenschappers in de overtuiging dat ingrijpen steeds noodzakelijker wordt om dieren te beschermen op een steeds warmer en ontvlambaarder planeet.

Overal in het land hebben mensen de handen ineengeslagen om de overlevende dieren op te sporen, te voeden en indien nodig op te lappen.

In de in de as gelegde stad Mallacoota zegt een man negen koala’s te hebben gered, mensen in zijn omgeving bouwen een onderkomen voor ze. Anderen leggen zaden, water en gras neer voor de uitgedroogde en hongerige dieren.

“Ik weet ook wel dat je er je huis niet mee terugkrijgt, maar dit geeft mensen het gevoel dat ze de strijd niet opgeven,” aldus Katharine Catelotti uit Sydney. Een brand verwoestte een schuur van haar gezin in Wollomombi, meer dan 450 kilometer ten noorden van de grote stad. Katharine legt eten neer voor de dieren en heeft een klein aantal bij haar thuis ondergebracht.

Anderen kwijten zich van een heel wat grimmiger taak. Een vrouw vertelde de Australian Broadcasting Corporation dat ze de buidels van dode kangoeroes controleert op de aanwezigheid van jongen. Ze zet een kruis op de dieren waar ze niets aantrof, om andere hulpverleners werk uit handen te nemen.

Voor Susan Pulis is het in veiligheid brengen van haar weinige dieren vanzelfsprekend. Sommige waren al eerder gered, soms meer dan eens, van uithongering, aanvallen door honden of aanrijdingen met auto’s.

In 2013 stichtte ze haar opvangcentrum voor wilde dieren op Raymond Island, vlak voor de kust. Gewonde of in de steek gelaten en verwilderde dieren werden door haar verzorgd. In augustus verkaste ze naar Waterholes, zo’n 50 kilometer landinwaarts, omdat de uitgebreide boomkap op het eiland het onmogelijk maakte haar koala’s vrij te laten in een omgeving waar ze genoeg voedsel konden vinden.

Op de een of andere manier hebben haar woning en andere bezittingen in Waterholes de branden tot nu toe doorstaan. Haar domein is een oase aan het einde van een geblakerde weg in de regio East Gippsland in het oosten van Victoria. Zover het oog reikt zie je nasmeulende en gevallen bomen, verschroeide aarde en in de hitte gesmolten verkeersborden. Pulis keerde er dezer dagen in haar auto terug, toen het wat koeler was geworden en er eindelijk wat regen viel. Maar de lucht was nog zwaar van de rook.

Injecties tegen de pijn

Op het laatste stukje naar haar woning begint Pulis te huilen. “Dit was mijn voedsel voor koala’s,” zegt ze even later, wijzend naar de verschroeide eucalyptusbomen. “Mens en dier, we hadden hier een goed leven.” Ze ontfermt zich over de gestreste en uitgedroogde kangoeroes die ze had moeten achterlaten. Elk krijgt een injectie tegen de pijn; waarschijnlijk hebben ze verwondingen opgelopen bij hun vlucht uit de brandende bossen. Hun drinkwater is vervuild door as, Susan vervangt het meteen.

Ze vertelt dat haar domein twee maal werd bedreigd door metershoge vlammen. Een vriend, Jason Nicholson, zorgde voor redding met een brandslang en honderden liters water uit emmers. Hij noch Susan kan geloven dat alles er nog staat. De tuin rond de woning is nog groen, in de bomen klinkt de roep van kaketoes.

Susan en Jason hadden verwacht dat veel dieren hierheen zouden vluchten, naar hun hof van Eden te midden van kilometer na kilometer verkoold bos. Maar dat gebeurde niet. Nicholson: “Hier in de tuin hoor je de vogels, maar daarbuiten is het stil, doodstil.”

© The New York Times, vertaling René ter Steege

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden