PlusAchtergrond

Dit kunnen we leren van de succesvolle corona-aanpak van Zuid-Korea

Het coronavirus kan een halt worden toegeroepen zonder de economie plat te leggen, bewijst Zuid-Korea. Kunnen andere landen lering trekken uit de strategie?

Een ziekenhuis in de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoel introduceerde onlangs telefooncelachtige testruimtes.Beeld AFP

Hoe je de cijfers ook bekijkt, één land steekt met kop en schouders boven de rest uit: Zuid-Korea. Eind februari en begin maart schoot het aantal besmettingen met het nieuwe corona­virus daar van enkele tientallen omhoog tot vele duizenden. De piek was op 29 februari, met 909 nieuwe gevallen op één dag. Het land met 50 miljoen in­woners leek hard op weg aan het virus te bezwijken.

Nog geen week later was het aantal nieuwe gevallen echter gehalveerd en binnen vier dagen halveerde het nog eens, net als de dag daarop. Zondag meldde Zuid-Korea slechts 64 nieuwe besmettingen, het kleinste aantal in bijna een maand. Intussen groeit het aantal patiënten in andere landen met duizenden per dag. Nu sterven in Zuid-Korea dagelijks niet meer dan acht mensen aan het virus, tegenover honderden in Italië.

Zuid-Korea en China zijn de enige landen met een epidemie die erin slaagden het aantal nieuwe besmettingsgevallen drastisch te verkleinen. Zuid-Korea speelde dat klaar zonder de strenge dwangmaatregelen die China zijn burgers oplegde. Seoel ging evenmin over tot een voor elke economie enorm schadelijke lockdown, zoals Europese landen en de Verenigde Staten nu wel doen.

Nu wereldwijd het aantal doden rond de 25.000 ligt, hopen experts te leren van de Zuid-Koreaanse aanpak. Die is niet eenvoudig in praktijk te brengen, maar ligt met wat goede wil toch binnen ieders bereik: snelle actie, testen op grote schaal, het controleren van de gangen van burgers én hun medewerking daarbij. Tedros Adhanom Ghebreyesus, directeur van de Wereldgezondheidsorganisatie, maant alle landen ‘te leren van wat in Zuid-Korea is bereikt’.

LES 1 Snel ingrijpen moet een crisis voorkomen

Slechts een week na de vaststelling van Zuid-Korea’s eerste ziektegeval, eind januari, overlegden hoge ambtenaren met vertegenwoordigers van farmaceutische bedrijven. Die kregen het dringende verzoek meteen te beginnen met de productie van enorme hoeveelheden testkits. Binnen twee weken werden er dagelijks duizenden over het land verspreid. Inmiddels produceert Zuid-Korea zo’n 100.000 kits per dag; 17 landen willen ze op grote schaal afnemen.

De Koreanen namen de eerste noodmaatregelen in Daegu, een stad van 2,5 miljoen inwoners waar een bijeenkomst in een kerk voor een clusterbesmetting had gezorgd. Anders dan Europeanen en Amerikanen behandelden Zuid-­Koreanen het coronavirus meteen als een noodsituatie. Zij herinneren zich nog goed dat de Mers-epidemie in 2015 aan 38 landgenoten het leven kostte.

Covid-19 heeft waarschijnlijk een incubatietijd van vijf dagen, vaak gevolgd door een periode met milde symptomen die nogal eens worden verward met een verkoudheid. Het virus is dan echter al zeer besmettelijk. Door dit patroon ontstaat een tijdspanne van een week of twee voordat sprake is van een uitbraak. Wat een handvol gevallen lijkt, kunnen er honderden zijn, en honderden in feite zelfs duizenden. “Die kenmerken maken de traditionele respons, met de nadruk op lockdown en isolering, inefficiënt,” zegt Kim Gang-lip, Zuid-Korea’s staatssecretaris voor Medische Zorg.

LES 2 Test vroeg, vaak en veilig

Zuid-Korea heeft veel meer mensen getest op het coronavirus dan welk ander land ook. Zo kon het patiënten al kort na de besmetting isoleren en behandelen. Tot nu toe zijn bijna 400.000 tests uitgevoerd. “Dat is van vitaal belang, want het maakt de kans op verspreiding fors kleiner en besmette mensen kunnen meteen worden behandeld,” zegt minister van Buitenlandse Zaken Kang Kyung-wha. De vele tests zijn volgens hem de sleutel tot de zeer bescheiden sterftecijfers. De minister en anderen spreken van een voorlopig succes, zolang elders nog epidemieën woeden die van invloed kunnen zijn op de ontwikkeling in Zuid-Korea.

Soms wordt gedaan alsof het land aan een epidemie is ontsnapt. Toch raakten duizenden mensen besmet en werd de regering aanvankelijk ook beticht van nonchalance. De nadruk op testen moest een nog omvangrijker uitbraak de kop indrukken.

Om te voorkomen dat ziekenhuizen zouden bezwijken onder de toeloop van patiënten, opende de regering 600 testcentra voor zo veel mogelijk mensen. Dat betekende een aanzienlijke verlichting voor het ziekenhuispersoneel.

Bij 50 drive-in teststations hoeven patiënten hun auto niet eens uit. Ze moeten een vragenformulier invullen, hun temperatuur wordt van een afstandje opgenomen en ze krijgen een keeluitstrijkje. Dat duurt bij elkaar ongeveer tien minuten. De uitslag volgt binnen een paar uur.

De genationaliseerde gezondheidszorg spoort burgers onophoudelijk en ferm aan zich te laten testen als zij, of iemand die ze kennen, contact hebben gehad met een mogelijk besmet persoon. Buitenlandse bezoekers moeten op hun smartphone een app downloaden met informatie over de symptomen en tests. In kantoor­gebouwen, hotels en andere grote gebouwen leggen thermische camera’s vast wie koorts heeft. Ook restaurants hebben zulke apparatuur; mensen met verhoging komen er niet in.

LES 3 Contactonderzoek, isolatie en toezicht

Test iemand positief, dan gaan medici zijn of haar gangen na. Iedereen die contact heeft gehad met de patiënt wordt opgespoord en getest. Indien nodig worden mensen uit die kring ­geïsoleerd. Deze methode moet experts helpen mogelijke besmettingshaarden in een vroeg stadium in kaart te brengen en het virus eruit te verwijderen, zoals een chirurg een kanker­gezwel verwijdert. Hier gebruikt Zuid-Korea dezelfde methodes als tijdens de Mers-epidemie, toen de gangen van mensen ook werden na­gegaan aan de hand van beelden van beveiligingscamera’s, gegevens op mobiele telefoons, creditcards en zelfs navigatiesystemen in auto’s.

“We onderzochten de epidemie als detectives,” herinnert epidemioloog Ki Mo-ran, die de regering ook nu bijstaat, zich. Volgens hem hebben veruit de meeste Zuid-Koreanen zich neergelegd bij zulke forse inbreuken op hun privacy, als prijs voor een effectieve bestrijding van epidemieën.

De uitbraak van het nieuwe coronavirus was ook in Zuid-Korea aanvankelijk zo groot, dat het ondoenlijk werd de gangen van alle patiënten na te gaan. De regering richtte zich daarom steeds vaker rechtstreeks tot de burgers met noodsignalen op mobiele telefoons, die beginnen een signaal geven bij nieuwe gevallen in ‘hun’ buurt.

Websites en apps op smartphones legden in sommige gevallen van minuut tot minuut de bewegingen van besmette mensen vast: welke bussen ze namen, waar en wanneer ze in- of uitstapten en zelfs of ze maskers droegen. Mensen in quarantaine moesten een app op hun telefoon downloaden, die de autoriteiten alarmeerde wanneer iemand zicht niet aan beperkingen hield. Daar stond een boete van omgerekend ruim 2000 euro op. Relatief lichte gevallen worden verpleegd in speciale centra, zodat ziekenhuizen alleen de ernstigste gevallen behandelen. Het sterftecijfer bij de corona-epidemie ligt net iets boven de 1 procent en behoort daarmee tot de laagste ter wereld.

LES 4 Roep de hulp in van het publiek

Zuid-Korea blijkt ook met al het medisch personeel en de warmtescanners in het land niet in staat iedere besmette persoon op te sporen. Daarom moeten ook ‘gewone mensen’ hun steentje bijdragen. Zij worden constant geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen en opgeroepen hun ervaringen en waarnemingen met experts te delen. Op radio en tv, in metrostations en bij meldingen op smartphones worden mensen steeds herinnerd aan de plicht maskers te dragen en gepaste afstand tot elkaar te houden. Dat geeft de Koreanen een gevoel van verbondenheid, bijna als in tijden van oorlog. Uit peilingen blijkt grote steun voor deze aanpak, evenals vertrouwen dat de crisis kan worden overwonnen. Van hamsteren of paniek is in Zuid-Korea nauwelijks sprake geweest.

Is dit model overal toepasbaar?

De aanpak is niet extreem complex of duur. Met eenvoudige rubberhandschoenen en wattenstaafjes is al veel bereikt. Van de zeven landen met ernstiger uitbraken dan in Zuid-Korea zijn er vijf rijker. Drie obstakels, die niets te maken hebben met geld of technologie, staan het volgen van Zuid-Korea’s voorbeeld in de weg. De eerste is politieke wil. Veel regeringen aarzelden met drastische maatregelen toen de uitbraak nog niet de omvang van een wereldwijde crisis had aangenomen. Dan is er de mentaliteitskwestie. Zuid-Koreanen hebben doorgaans meer vertrouwen in hun overheid dan mensen in westerse democratieën, waar polarisatie en populisme wantrouwen aanwakkeren. Tijd is echter de belangrijkste uitdaging. Volgens epidemioloog Ki Mo-ran is het ‘misschien al te laat’ voor de zwaarst getroffen landen om nog op z’n Zuid-Koreaans het coronavirus onder controle te krijgen.

© The New York Times, door Max Fisher en Choe Sang-Hun. Vertaling: René ter Steege.

Beeld KOREA CENTERS FOR DISEASE CONTROL AND PREVENTION © LVDB/HET PAROOL
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden