Plus Reportage

Deze voormalige atoombasis is nu een anti-Westers museum

Sinds de Krim in handen is van Rusland, koesteren ze er het Sovjetverleden. Een tot museum gemaakte voormalige geheime nucleaire basis hekelt de westerse agressie.

‘Bewaar staats- en militaire geheimen!’ staat bij de ingang van de voormalige basis. Beeld AFP

Protserige jachten dobberen in het turquoise water van de baai van Balaklava, een voorstad van Sebastopol op de Krim. Aan de waterkant hengelen vissers sardines op het droge.

De rust in de haven van Balaklava, op de zuidwestelijke punt van de Krim, is niet vanzelfsprekend. In de Koude Oorlog was het een afgesloten militaire zone, waar onderzeeboten van de Russische Zwarte Zeevloot in een ondergrondse basis gestationeerd lagen. Op 120 meter onder de Tavrosberg hakten de Sovjets in de jaren vijftig een verborgen duikbootbasis van 3000 vierkante meter uit de rotsen. Via een geheime ingang in de bergwand leidde een 600 meter lang kanaal de onderzeeërs via het hart van de berg naar open zee. In de kern van het complex monteerden wetenschappers kernkoppen die op de boten geïnstalleerd konden worden.

Amerikaanse atoomaanval

Op deze basis beraamde het communistische machtsblok de nucleaire vernietiging van de VS. Andersom werd ook rekening gehouden met een Amerikaanse atoomaanval. Mede dankzij een metalen toegangspoort van 165 ton en cirkelvormige gangenstelsels kon de basis een zware nucleaire explosie verdragen.

Maar de tijden zijn veranderd. De Koude Oorlog kwam ten einde, de Sovjet-Unie viel uiteen en de Krim werd onderdeel van Oekraïne. Het Balaklavacomplex raakte in verval en sloot zijn deuren in 1994. Totdat de Oekraïense regering het in 2003 omtoverde tot een museum, gewijd aan de Koude Oorlog. Bezoekers kregen rondleidingen over het nucleaire Sovjetprogramma en de gevaren van kernwapens. Tot 2014.

“Nu is Balaklava weer thuis,” verzucht Manita Misjina (59). De gids in het Balaklava-marinemuseum is een van de velen op de Krim die de Russische annexatie van het schiereiland vijf jaar geleden toejuichen. “Iedereen hier wilde dat de Krim terugkwam naar Rusland.”

Als een matroesjka

Dat de Krim onder Russisch bestuur staat, is nergens zo zichtbaar als in het marinemuseum. Sinds de inlijving valt het complex onder het ministerie van Defensie in Moskou. Vanaf een billboard staren Vladimir Poetin en minister van Defensie Sergej Sjojgoe de gangen van het complex in. 

Tijdens de toer vertelt Misjina over de gang van zaken in ‘Object 825’. Ze vergelijkt de plek met een matroesjka. “Hoe dieper je het complex inging, hoe geheimzinniger. De reparateurs aan de voorkant wisten niet van het kernonderzoek in het hart van de basis. Het was een geheim in een geheim in een geheim.” Naast een ontmantelde kernraket rijgt ze spectaculaire details aan elkaar. “Voor de ingang van het kanaal hing een camouflagedoek van tientallen meters.”

Sinds Moskou het museum financiert, besteedt de vaste tentoonstelling aandacht aan de vijandigheid van het Westen. Zo wordt verhaald van de nucleaire aanval op Hiroshima en Nagasaki. Boven de foto’s van paddenstoelwolken wijst Uncle Sam naar de lezer. Naast hem prijken de woorden ‘misdaden tegen de menselijkheid.’ Iets verderop toont een kaart plannen van de VS om de Sovjet-Unie te vernietigen.

Woonpaleizen

Buiten het museum springt de Russische invloed minder in het oog. Maar schijn bedriegt. Misjina wijst naar drie betonnen geraamtes die boven de uitgang de lucht in steken. “Twee hotels en een garage,” zegt ze. “Een van de hotels is van Joelia Timosjenko, de ex-premier van Oekraïne die vorig jaar op de Russische sanctielijst belandde. Sinds 2014 ligt de bouw stil. Geen idee wat ermee gebeurt.”

Aan de overkant van het water is wel flink doorgebouwd. “Zie je die huizen?” Ze wijst naar vijf woonpaleizen. “Allemaal van de zoon van Janoekovitsj, de Oekraïense ex-president die in 2014 via de Krim naar Rusland vluchtte. Nu viert zijn zoon hier regelmatig vakantie. Zelf zal Janoekovitsj vast ook weleens langskomen. Ze zijn gek op de Krim. En op Rusland.”

Ex-basis als filmdecor

Niet alleen toeristen en dagjesmensen worden door de mystiek van de ondergrondse marinebasis naar Balaklava getrokken. Ook regisseurs vonden hun weg naar het museum. Zo was Balaklava het decor voor de Amerikaanse Hollywoodproducties Soldiers of Fortune en The Second Front. 

Toen muziekzender MTV in 2007 in Oekraïne op tv verscheen, deed de centrale hal dienst als locatie voor het openingsfeest. Ook zijn er vaak fotoshoots, zegt gids Manita Misjina. “Ik zou een rondleiding geven aan een Texaanse politicus en zijn gezin maar toen we bij het museum aankwamen, was het tot mijn verbazing gesloten. Ik heb een bewaker wat geld toegeschoven en toen mochten we doorlopen.” 

Binnen bleek waarom het museum de deuren dichthield. “Overal stonden schaars geklede en blote vrouwen, met om hen heen fotografen en cameramensen. Kennelijk heeft het museum ook een erotiserende werking.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden