PlusAchtergrond

Deze vlag laat weer eens zien hoe gespleten België is

De omstreden collaboratievlag wappert op de camping bij muziekfestival Pukkelpop.Beeld Francis Vanhee

Onschuldig Vlaams symbool of teken van collaboratie met de nazi’s? Een zwarte leeuw op een goudgele vlag laat maar weer eens zien hoe gespleten België is.

Ja, die vlag… Is het nou folklore, jeugdig enthousiasme, een uiting van fel nationalisme, een herinnering aan de collaboratie met de Duitsers? Dit soort dingen is in België niet makkelijk te achterhalen, het hangt er vanaf wie je het vraagt.

Ze ziet er in elk geval mooi uit, met die krachtige zwarte leeuw op dat gouden veld. Maar pas op dat je haar niet verwart met dezelfde krachtige zwarte leeuw op datzelfde gouden veld, maar dan met rode tong en rode klauwen. Achter dat kleine verschil gaat een hele wereld schuil.

De vlaggen van de eerste soort wapperden vorige week op muziekfestival Pukkelpop en lokten prompt een boze tweet uit van bezoeker én voorzitter van de Jonge Socialisten Kaoutar Oulichki: “Ik ben vijf minuten op Pukkelpop en ik heb al vier collaboratievlaggen gezien. Is dat waar Pukkelpop voor staat?” Toen ook nog eens Anuna De Wever, de jonge Belgische klimaatactiviste, door enkele jongeren met een Vlaamse leeuwenvlag zou zijn lastiggevallen, greep de organisatie in en nam alle vlaggen in beslag.

Cultuurstrijd

Prompt kwamen er boze reacties van Vlaamse nationalisten als Peter De Roover, fractieleider van de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA), en Vlaams Belangvoorzitter Tom Van Grieken. Hoezo collaboratievlag? Het is een symbool van de Vlaamse beweging, en daar is niks mis mee, zei ook N-VA-burgemeester Steven Vandeput van Hasselt, de gemeente die Pukkelpop onderdak biedt. 

Van de weeromstuit deelde de jongerenafdeling van het Vlaams Belang vijfhonderd vlaggen uit bij de ingang van het festival, repte voorzitter Bart Claes in De Morgen van ‘een cultuurstrijd waarbij we de harten van de jongeren willen veroveren’ en hup, weer was een rel geboren waarop België het patent lijkt te hebben.

Oorlogsjaren

Als we aan Hendrik Vuye vragen wat nu het probleem is, moet hij zuchten: “Dat is moeilijk uit te leggen.” Vuye doceert staatsrecht aan de universiteit van Namen en is voormalig parlementslid voor de N-VA. 

Eerst maar eens het verschil tussen de twee vlaggen. De officiële Vlaamse vlag is die met het rood, werd in 1973 per decreet besloten toen bij de eerste staatshervormingen de verschillende cultuurgemeenschappen werden opgericht (Vlaams-, Frans- en Duitstalig). Die andere vlag, met de geheel zwarte leeuw, bestond toen al zo ongeveer sinds het einde van de Eerste Wereldoorlog, toen het Vlaams nationalisme opbloeide. Toen in de Tweede Wereldoorlog veel Vlaamse nationalisten de zijde van de Duitsers hadden gekozen in de hoop hun onafhankelijke Vlaanderen te krijgen, kreeg de vlag de smet van de collaboratie.

De officiële vlag van Vlaanderen, met rode tong en klauwen. De volledig zwarte versie geldt als nationalistische collaboratievlag.Beeld -

Maar, zegt Vuye: “Je kunt de geschiedenis van de vlag niet herleiden tot alleen maar die vier oorlogsjaren. Zo werd de Belgische vlag gebruikt door de Waalse fascist en SS’er Léon Degrelle. Maar niemand zegt nu dat die vlag ook een collaboratievlag is.” Er worden politieke spelletjes gespeeld met de Vlaamse vlag, meent hij. “Het is geen toeval dat iemand van de Jonge Socialisten die eerste tweet stuurde, hè. Vervolgens nemen de Walen dat over en voor je het weet heb je weer een rel.”

En dat heeft weer te maken met de gespletenheid van België, de voortdurende animositeit tussen de Vlamingen en de Walen en het onvermogen om een oplossing te vinden. “Het wordt heftiger,” zegt de hoogleraar. Het communautaire debat, dat tussen de twee grote taalgemeenschappen, is er altijd geweest. Dat ging dan over de inrichting van het land. “Het identitaire debat is recenter en wordt ook steeds heftiger. Dat gaat over ‘ons’ en ‘zij’. Bovendien wordt het meer en meer vermengd met de zorg om migratie.”

Waalse overheersing

Iemand die het Vlaams nationalisme met de paplepel kreeg ingegoten, is de Gentse muzikant en cabaretier Wim Claeys (47). Zijn verhaal is in België lang niet het enige, maar klinkt in Nederlandse oren bijna ongeloofwaardig. Zijn vader meldde zich als 17-jarige jongen vrijwillig bij de Waffen SS. “Hij was toen lid van het Vlaams Nationaal Verbond. Dat was aanvankelijk een pacifistische organisatie, na de Eerste Wereldoorlog geboren als reactie op de Waalse culturele overheersing. Maar in de jaren dertig werd ze openlijk fascistisch. In de oorlog werden mensen als mijn vader gepaaid met vage beloftes over Vlaamse onafhankelijkheid.”

Vader Claeys vocht aan het Oostfront en werd in 1944 ter dood veroordeeld. Dat werd later omgezet in levenslang, tot hij in 1948 gratie kreeg zonder burgerrechten. “De oorlog had een diepe impact op hem. Maar hij is altijd Vlaams nationalist gebleven. Niet gewelddadig, eerder zacht en pacifistisch. Hij wilde nooit meer oorlog.”

Zijn zoon Wim groeide op in een ‘zeer liefdevol en warm gezin’, maar wel met een duidelijke Vlaamse identiteit. Toen hij acht was moest hij bij het Vlaams Nationaal Jeugdverbond. “We werden er strijdbaar gemaakt, er klonk opgezwollen taal over ‘soldaten voor Vlaanderen’, we moesten eeuwige trouw zweren. Er werd geflirt met het neonazisme. We hadden hakenkruizen, rugzakjes met nazi-dingen. En ik deed er gewillig aan mee, ik werd zelfs een leider.”

Claeys heeft er allang spijt van en is geen nationalist meer, maar een internationalist. Hij ziet nu een opleving van het Vlaamse idee, door de winst van het Vlaams Belang, maar ook de verschijning van de extreemrechtse jeugdbeweging Schild en Vrienden. “Er is nu een koppeling tussen rabiaat nationalisme en radicaal racisme. Het is blijkbaar makkelijk om half-nadenkenden mee te krijgen in je retoriek. Het legitieme discours over de Vlaamse identiteit geraakt maar niet uit extreemrechts vaarwater.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden