Een demonstrant staat tegenover ordetroepen in de Belarussische hoofdstad Minsk.

PlusReportage

Demonstranten in Minsk: ‘Voor de toekomst van de kinderen’

Een demonstrant staat tegenover ordetroepen in de Belarussische hoofdstad Minsk.Beeld REUTERS

Het regime in Belarus leek zich te herpakken, maar zondag riepen opnieuw honderd­duizenden betogers om het vertrek van president Loekasjenko. ‘We zijn er zo ziek van.’

In de ochtend regent het. Voor het eerst sinds een week circuleren weer filmpjes van colonnes militaire voertuigen en arrestatietrucks op sociale media. President Loekasjenko heeft de politie opdracht gegeven orde op zaken te stellen. Op beboste plekken richting het stadscentrum blijken inderdaad troepen te zijn opgesteld. Een herhaling van vorige week zondag, toen volgens lokale media zo’n 250.000 demonstranten door het centrum marcheerden, lijkt onmogelijk.

Toch duiken de eerste groepjes demonstranten op, herkenbaar aan wit-rood-witte vlaggen. Schielijk schuifelen ze over de stoep, telkens even wachtend voor het stoplicht. Nabij het centrum, als het aantal mensen met de minuut aanwast, gaat plotseling een demonstrant midden op de weg lopen. Meteen komt een politiewagen aangescheurd. “Let op, provocatie!” roept men; de mensen houden de adem in. Dan maakt de politiewagen rechtsomkeert. Dat is een teken. De massa stroomt de weg op. “Leve Belarus!” klinkt het opgelucht.

Op het Onafhankelijkheidsplein, dat in de ochtend nog belegerd was door de politie, is een volksfeest losgebarsten. Er zijn veel mensen die hier vorige week zondag niet waren, zo blijkt. “Ik wilde hier nu eindelijk ook bij zijn,” zegt Aleksandr Choedilovski, een boomlange jongeman die bij een bank werkt. “Zo wordt het ook mijn strijd.” In zijn persoonlijke leven ontbreekt het hem aan niets, antwoordt hij op de vraag waarom hij hier komt. “Maar als ik ooit kinderen krijg, wil ik dat hun toekomst hier is.”

Gedisciplineerd

Dan lijkt de politie te willen ingrijpen. Uit een luidspreker klinkt een boodschap van de commandant. De massa toont hoe gedisciplineerd men is. ‘Ssssst,’ klinkt het. Het wordt doodstil. “Beste burgers, u overtreedt de wet. Verlaat u alstublieft het plein. Anders moeten we geweld gebruiken,” aldus de stem. “Oechadi!” roept een man in de verte: Ga weg! Die kreet wordt overgenomen, en schalt dan uit tienduizenden kelen. Bij elke volgende keer dat de commandanten-stem klinkt, wordt alleen nog maar luider gejoeld. Bang is Choedilovski niet. “Ik kan heel hard rennen,” zegt hij. “Ik train daarvoor. Het is ook nodig, want ik ben niet zo goed in het ­beheersen van mijn agressie.”

Helden van de mars

De helden van de mars zijn de stakende arbeiders. “MTZ,” wordt gescandeerd: de naam van de tractorfabriek waar ze werken. Twee noeste mannen omschrijven zichzelf als ‘kleine ondernemers’. “Meneer, in 1994 stemde ik op Loekasjenko,” zegt de mondigste van de twee, Vladimir Valentinovitsj. “Vervolgens heb ik 26 jaar niet gestemd. Maar nu deed ik dat eindelijk weer. Dat zegt toch genoeg?” Hij koos voor oppositie-kandidate Svetlana Tichanovskaja, het leidende voorbeeld van de demonstranten.

Op de vraag waarom, maakt zijn collega Igor Bichon een gebaar alsof hij naar de strot gegrepen wordt. “Belastingen. Smeergeld. Het hele systeem is gebouwd om geld weg te halen bij de mensen. We zijn er zo ziek van.” De mannen kijken met een schuin oog naar de arrestatietrucks in de verte. “Natuurlijk zijn we bang. Maar dat we de wet zouden overtreden, is onzin,” zegt ­Valentinovitsj.

De ezel van de koning

’s Avonds, als het grootste deel van de demonstranten verdwenen is, zet de politie dan toch het centrum af met zwaar materieel. De persdienst van de president toont Loekasjenko, die in zijn helikopter op weg is naar zijn paleis, waar pantservoertuigen staan opgesteld. Hij stapt uit met een automatisch geweer in zijn hand.

Hoe lang dit nog gaat duren? Vladimir Valentinovitsj antwoordt met een parabel. “Een koning biedt een enorm bedrag aan diegene die zijn ezel kan laten spreken. Een man neem de uitdaging aan. ‘Waarom doe je dat?’ vragen de mensen. ‘Ik wacht gewoon af. Of de ezel gaat dood, of de koning.’”

Moskou vergroot greep op buurland

Rusland lijkt te proberen zijn greep te versterken. Volgens een internationaal gezelschap van veiligheids­experts, verenigd in de organisatie Isan, zijn vorige week politieke, defensie-, media- en veiligheids­experts aangekomen in Minsk om president Loekasjenko bij te staan. Ze zouden er op uit zijn de Belarussische media onder controle te krijgen. Vorige week vertelden ontslagen en stakende medewerkers van de staatsomroep al dat Russische journalisten hun werkplekken hadden ingenomen. Ook wil Moskou zeggenschap over de veiligheidsdienst KGB en het leger, aldus Isan.

De experts stellen dat Loekasjenko’s rol is uitgespeeld. Hij kan alleen nog maar naar de pijpen van het Kremlin dansen. Mocht Moskou hem laten vallen, dan zullen de Russen proberen de pro-Ruslandpartijen aan de macht te krijgen. Uiteindelijk zal dat het einde betekenen van Belarus als ­soevereine staat, aldus Isan.

Loekasjenko stelt zich agressief op. Een videofragment op een Belarussisch Telegramkanaal toonde het staatshoofd met een mitrailleur in de hand, toen hij met zijn helikopter aankwam op het dak van zijn paleis. Officieel won hij de verkiezingen op 9 augustus, maar volgens de oppositie, gesteund door de Europese Unie, heeft hij de uitslag vervalst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden