PlusAchtergrond

De vuile handen van Poetins beruchte oorlogsmachine

Onderzoek naar een gruwelmoord in Syrië geeft inzicht in de praktijken van het beruchte Russische huurlingenleger van de Wagner Groep.

Huurlingen van de Wagner Groep poseren begin dit jaar in Syrië.

Een Syrische man wiens ledematen met een voorhamer worden verbrijzeld door Russisch sprekende militairen, die hem even later zullen onthoofden. De daders steken het lichaam in brand en poseren met het stoffelijk overschot. Het horrorfilmpje van het tafereel circuleert al sinds de zomer van 2017 op de sociale media, maar nu is er een onderzoek gepubliceerd naar de gebeurtenissen. De onderzoekers willen de praktijken blootleggen van de beruchte Wagner Groep, een mistige huurlingenorganisatie die goede contacten heeft met het Kremlin.

Wagnersoldaten lieten voor het eerst van zich horen in 2014, in het oosten van Oekraïne. Daar trainden en hielpen ze pro-Russische separatisten in hun strijd tegen het Oekraïense leger. In de jaren daarna zijn de huurlingen gesignaleerd op verschillende plaatsen in de wereld: van Venezuela tot de Centraal-Afrikaanse Republiek, maar vooral in Syrië en nu ook in Libië waar ze de rebelse generaal Haftar adviseren.

Over de activiteiten van de groep is weinig bekend. Formeel ontkent het Kremlin elke betrokkenheid bij acties van Wagner. Maar de oprichter van de organisatie, Jevgeni Prigozjin, is wel een vertrouweling van de Russische president Vladimir Poetin.

Een nieuw rapport van Frontline Forensics, een gezamenlijk initiatief van de universiteit van Arizona en de denktank New America, geeft een zeldzaam inkijkje in de manier waarop Wagner werkt. Daarvoor werd de dood onderzocht van de tot dan onbekende Syrische man uit een in Rusland veel bekeken horrorfilmpje. Zijn naam blijkt Muhammad Taha al-Abdullah, zijn vrienden noemden hem Hamdi Bouta. Een van de mannen die hem martelden, is geïdentificeerd als een Russische huurling die eerder voor de Wagnergroep actief was in het oosten van ­Oekraïne.

De moordpartij vond in het voorjaar van 2017 plaats op het complex van een gasfabriek nabij de Syrische stad Palmyra. Deze fabriek wordt inmiddels geëxploiteerd door Russische bedrijven – onder andere door een energiebedrijf dat eigendom is van Wagnerbaas Prigozjin.

Verdwaald in de woestijn

Volgens de onderzoekers die samenwerkten met journalisten van het in Parijs gevestigde Syrische onderzoekscollectief Jesr Press werd het slachtoffer, Hamdi Bouta, in 1986 geboren in de Syrische stad Deiz Ezzor. Hij was getrouwd en vader van vier kinderen. Na zijn dienstplicht werkte hij een tijdje in de bouw in Libanon. Toen hij terugkeerde naar Syrië werd hij aan de grens aangehouden en moest hij het Syrische leger in.

Eind maart of begin april 2017 deserteerde Bouta. Hij ontsnapte te voet van de T4-luchtmachtbasis in Homs. Hij appte nog met zijn zwager in Libanon en zei dat hij verdwaald was in de woestijn. Daar lijkt hij zich te hebben verstopt in een van de gebouwen van het gasveld van al-Shaer. Dat lag deels in puin nadat Islamitische Staat er net was verjaagd. Russische soldaten hielden de wacht. Zij grepen Bouta en filmden hoe ze hem martelden en vermoordden.

De daders, die nog niet zijn aangeklaagd, werden al eerder geïdentificeerd door de Russische onafhankelijke nieuwssite Novaya Gazeta als huursoldaten van de Wagner Groep.

Volgens de Amerikaanse onderzoekers is Bouta’s dood niet alleen een gruwelijke misdaad maar illustreert de zaak vooral ook het vacuüm waarin de Wagner Groep kennelijk ongestraft kan handelen.

Terwijl huursoldaten in Rusland formeel verboden zijn, duiken die van Wagner steeds vaker op in conflicten in het buitenland. Altijd aan de zijde van partijen die door president Poetin worden gesteund. Het is ondenkbaar dat ze dat zonder medeweten van het Kremlin doen.

De Wagner Groep is inmiddels, wordt gesteld in een recent rapport van de Carnegie Endowment for International Peace, ‘het Zwitserse zakmes van de moderne Russische oorlogvoering. De huursoldaten dienen als extra krachten, wapenhandelaren, trainers van lokaal ­leger- en veiligheidspersoneel en politiek adviseurs.’

Blackwater

De Wagner Groep doet sterk denken aan het particuliere Amerikaanse bedrijf ‘Academi’ (voorheen berucht als onder meer Blackwater Worldwide en Blackwater USA) dat ook beveiliging en andere schimmige taken voor het (Amerikaanse) leger opknapt. Het militaire bedrijf werd in 1997 opgericht door Erik Prince en Al Clark. De vele controverses rond de operaties van Blackwater (onder meer executies) leidden ertoe dat de bedrijfsnaam verdween en daarna enige keren werd gewijzigd. President Barack Obama maakte gebruik van de diensten van Blackwater in Afghanistan.

Het rapport van Frontline Forensics werpt nieuw licht op de werking van het Wagnernetwerk en laat ook zien hoe Russische ultranationalisten de groep omarmen en de moord op Bouta zelfs online vieren.

Candace Rondeaux, hoogleraar politicologie van de Arizona State University en de auteur van het rapport, constateert een samensmelting van Russische ultranationalistische groepen en Russische paramilitairen. De Russische huursoldaten worden zowel door geld als door een extreemrechtse ideologie aangetrokken en kunnen steeds vaker ongecontroleerd opereren in heel kwetsbare landen. “Je kunt maar beter geloven dat dit angstaanjagend is. Maar noch de Amerikaanse regering noch de Europese bondgenoten begrijpen dat,” aldus Rondeaux in het Amerikaanse blad Foreign Policy.

Ondoorzichtig netwerk

Wagner blijkt, aldus Rondeaux, niet één organisatie, maar een ondoorzichtig netwerk van Russische bedrijven en particuliere militaire aannemers. Volgens de onderzoekers behartigt Wagner absoluut de politieke belangen van het Kremlin in het buitenland. In ruil voor de geleverde diensten zouden de directeuren hun zakken mogen vullen met bijvoorbeeld lucratieve energie- en mijnbouwcontracten.

De mannen die verantwoordelijk zijn voor de moord op Bouta, zouden zijn ingehuurd door EvroPolis. Uit Russische bedrijfsdocumenten en douanedocumenten blijkt dat dit bedrijf een kwart van de inkomsten van Syrische olie- en gasvelden heeft gekregen nadat die werden heroverd op Islamitische Staat. Uit documenten blijkt dat EvroPolis alleen al in 2017 162 miljoen dollar aan inkomsten had uit olie- en gasvelden in centraal Syrië.

Het is niet duidelijk hoe de video van de moordpartij online kon komen als Wagner vooral discreet wil opereren. In de video vraagt een van de Russen of ze hun gezichten moeten bedekken. Een ander antwoordt dat dat niet hoeft omdat ‘de video nergens heen gaat’. Dat blijkt een vergissing.

Het Kremlin heeft herhaaldelijk elke band met Russische huursoldaten in Syrië ontkend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden