PlusAchtergrond

‘De VN nutteloos? Organisatie speelt wel degelijk een belangrijke rol’

Ambassadeurs bij de VN kijken naar de toespraak van de Oekraïense president Zelenksi voor de Veiligheidsraad. Beeld ANP / EPA
Ambassadeurs bij de VN kijken naar de toespraak van de Oekraïense president Zelenksi voor de Veiligheidsraad.Beeld ANP / EPA

Hebben de Verenigde Naties nog bestaansrecht als de organisatie niets kan doen tegen een oorlog? Die vraag stelde de Oekraïense president Volodimir Zelenski dinsdag tijdens zijn felle toespraak voor de Veiligheidsraad van de VN. Heeft hij een punt?

Sanne Schelfaut

Jullie zien de gruwel, praten erover en doen vervolgens... niks. Kort samengevat was dat de boodschap van Zelenski aan het adres van de vijftien leden van de Veiligheidsraad, het hoogste bestuursorgaan van de VN. Belangrijkste taak van deze club: handhaven van de internationale vrede en veiligheid. Plus de bevoegdheid om gebruik te maken van militaire middelen. Belangrijk: de Veiligheidsraad telt vijf permanente leden (VS, China, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk en Rusland). Deze vijf landen hebben altijd het recht een veto uit te spreken over een resolutie.

Pure teleurstelling

“Dat vetorecht maakt dat de Veiligheidsraad machteloos is als het gaat om ingrijpen in Oekraïne. Want Rusland zal daar altijd een stokje voor steken,” zegt Jaïr van der Lijn, als onderzoeker verbonden aan het Stockholm International Peace Research Institute en gespecialiseerd in internationale vredesoperaties. Volgens Van der Lijn hoeft Oekraïne om die reden niks te verwachten van de Veiligheidsraad. Toch gaat het in de ogen van de onderzoeker veel te ver om te roepen dat de VN niets voorstelt en zelfs moet worden opgeheven als er niet (militair) kan worden ingegrepen.

“Ik begrijp dat Zelenski dat zegt uit pure frustratie en teleurstelling, maar het antwoord is voluit ‘nee’ als je vraagt of hij een punt heeft. Het systeem voorziet nu eenmaal in dat vetorecht. Daarnaast is het nogal kort door de bocht om te stellen dat de VN niks doet bij een conflict tussen landen. Dat is onzin. Door bemiddeling van de Verenigde Naties zijn er de nodige conflicten niet uit de hand gelopen of is het tot een staakt-het-vuren gekomen. Denk aan de Korea’s, het conflict tussen Pakistan en India, El Salvador, Sierra Leone, Cambodja, Cyprus. En zo kan ik nog even doorgaan. Als de VN er in deze gevallen niet was geweest, waren er zo goed als zeker veel meer slachtoffers gevallen.”

Mislukkingen zijn er overigens net zo goed te melden. Ondanks aanwezigheid van VN-missies ging het met name door gebrek aan militaire steun en personeel mis in onder meer Rwanda, Somalië en niet te vergeten Srebrenica.

Ongemak en onmacht

De woorden van Zelenski zorgden andermaal voor een gevoel van ongemak en onmacht bij de in 1945 opgerichte organisatie. De suggestie van de Oekraïense president om het vetorecht van Rusland af te pakken of het land zelfs uit de Veiligheidsraad te gooien, vindt desalniettemin geen steun bij Van der Lijn. “Je zou de boel kunnen hervormen en bijvoorbeeld als nieuwe regel invoeren dat als een land betrokken is bij een gewapend conflict, het geen gebruik mag maken van zijn vetorecht. Maar dan blijft de kans aanwezig dat een ander permanent lid een maatregel tot ingrijpen alsnog afschiet. “

Rusland uit de Raad gooien zou volgens de onderzoeker helemaal contraproductief werken. “Dan voelen ze zich aan de kant gezet en worden ze helemaal onvoorspelbaar, dat wil je niet hebben. Er moet altijd een plek blijven om met elkaar in gesprek te blijven. Ook dat is een functie van de VN en zeker niet onbelangrijk.”

Tijd nog niet rijp

De onderzoeker voorziet dat de VN alsnog een concrete rol pakt in Oekraïne. “De tijd is nu nog niet rijp. Dat klinkt cynisch en hard, maar als zowel de Russen als de Oekraïners het idee hebben dat er niets meer is te winnen, valt er meestal pas te praten over een serieus staakt-het-vuren. Tot die tijd is en blijft de rol van de VN minimaal,” aldus Van der Lijn.

“Ja, VN-secretaris-generaal António Guterres heeft al een paar keer geroepen dat de oorlog meteen moet stoppen, maar weet stiekem ook dat het nu vooral bij woorden blijft. Pas als beide landen echt niet meer verder willen met deze verschrikkelijke oorlog, is er een concrete rol voor de VN weggelegd. Dan kunnen ze als betrekkelijk neutrale organisatie in actie komen. Dan is de kans groot dat er onder VN-vlag een missie wordt opgetuigd om in Oekraïne de vrede te bewaren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden