Venezolanen amuseren zich in het water van de Caribische Zee. Alleen de bovenlaag, die beschikt over Amerikaanse dollars, kan uitbundig feestvieren.

PlusAchtergrond

De Venezolaanse rijken laten de dollars rollen

Venezolanen amuseren zich in het water van de Caribische Zee. Alleen de bovenlaag, die beschikt over Amerikaanse dollars, kan uitbundig feestvieren.Beeld Adriana Loureiro Fernandez/NYT/HH

Gedwongen door Amerikaanse sancties, deed president Maduro aanpassingen die het leven in Venezuela verbeterd hebben – voor sommigen dan. De nieuwe weelde is slechts voor de allerrijksten weggelegd. 

De leerlingen van een particuliere middelbare school in Caracas dronken cocktails op het terras van een pas geopende uitgaansgelegenheid, gelegen op een berghelling. Sommige tieners liepen op Pradasneakers, meisjes droegen tassen van Chanel. Het was feest in de 1956 Lounge & Bar; meedeinend op de muziek van de dj ­keken de scholieren uit over de sloppenwijken aan de randen van de Venezolaanse hoofdstad.

In de armere buitenwijken kampen de bewoners nog steeds met waterschaarste en ondervoeding. En op het platteland is Venezuela uit elkaar aan het vallen. Daar ontbreekt het de bewoners zelfs aan de meest elementaire voorzieningen, zoals elektriciteit en politie.

Maar rijkere buurten op tal van plaatsen in de hoofdstad hebben de laatste maanden een opvallende bloeiperiode beleefd. In winkelcentra die zes maanden geleden op het punt stonden te sluiten, wemelt het nu weer van de klanten, pas ingevoerde SUV’s doorkruisen de straten. In deze wijken gaat er geen week voorbij of nieuwe restaurants en cafés openen hun deuren. De tafels zitten vol met buitenlandse zakenlieden, modebewuste buurtbewoners en ambtenaren met de juiste connecties met het regime.

“De mensen zijn het beu dat ze maar net genoeg geld hebben om van rond te komen,” aldus directeur Raul Anzola van de 1956 Lounge & Bar. “Ze willen geld uitgeven, ze willen leven.”

Amerikaanse sancties

Bijna van de ene dag op de andere heeft Venezuela’s autoritaire leider Nicolás Maduro dat mogelijk gemaakt, althans voor sommigen.

Jaren van wanbeheer en corruptie hebben de Venezolaanse economie de afgrond ingeduwd, waaraan ook de Amerikaanse sancties het nodige bijdroegen. Maduro zag zich gedwongen de economische en op socialistische leest geschoeide politiek te wijzigen, waaraan hij lang zijn politieke legitimiteit had ontleend.

Daardoor veranderde Venezuela op een manier die weinigen in Washington of Caracas hadden voorzien, maar die doet denken aan wat Cuba en Nicaragua de afgelopen decennia deden om economische instorting te voorkomen.

Communistische dogma’s werden afgezworen of afgezwakt, investeringen in de particuliere sector toegestaan.

Zo kwam in Venezuela een einde aan jaren van nationalisaties van ondernemingen, een vaste wisselkoers en de instelling van vaste lage prijzen voor tal van eerste levensbehoeften. Maatregelen die lang hadden bijgedragen aan chronische tekorten aan van alles en nog wat, en aan lange rijen voor winkels. Inmiddels lijkt Maduro vrede te hebben gesloten met de particuliere sector, die hij weinig meer in de weg legt. En hoewel Venezuela’s economie blijft krimpen, voelen bedrijven die zich richten op de rijken of op de export zich aangemoedigd om weer te investeren.

Je kunt nu overal met dollars betalen, ondanks Maduro’s veelvuldige verzekeringen dat de verwenste Verenigde Staten en hun munt de oorzaak zijn van Venezuela’s problemen. De bolívar, de nationale munt, is door de hyperinflatie niets meer waard en wordt nauwelijks nog gebruikt. Op de zwarte markt kost een dollar zo’n 60.000 bolívar.

“Ik vind dat wat ze dolarización noemen geen slechte zaak,” zei Maduro in december in een interview. “Goddank bestaat er zoiets.”

Nu er weer genoeg in de winkels te koop is, zijn de spanningen in de hoofdstad wat afgenomen. De woede over de schaarste of de afwezigheid van de meest basale zaken wakkerde de protesten tegen het regime aan.

Glazen champagne

Dankzij de nieuwe economie leven Maduro’s aanhangers onder de elite uiterst comfortabel; hun zakelijke transacties zijn niet langer illegaal. Anderen beschikken over grote bedragen in dollars, die ze wegens de Amerikaanse sancties niet in het buitenland mogen uitgeven. Op het feest in de 1956 Lounge & Bar nipten tieners en hun ouders aan glazen champagne terwijl ze plannen maakten voor de volgende reis met het familiejacht.

De grote veranderingen hebben ook de miljoenen Venezolanen met familieleden in het buitenland wat respijt gegeven. Ze kunnen nu legaal dollars ontvangen, en uitgeven aan geïmporteerd voedsel.

Maar die bloeiperiode had ook een keerzijde. De helft van de Venezolanen heeft geen toegang tot dollars en profiteert totaal niet van de hervormingen. Daardoor nam de ongelijkheid toe, dat o zo kapitalistisch geachte kwaad. Maduro kan moeilijk serieus beweren dat hij vasthoudt aan de politiek van grotere sociale gelijkheid, zoals vastgelegd door zijn voorganger Hugo Chávez en diens Bolivariaanse Revolutie.

In zijn toespraken geeft Maduro nog hoog op van zijn socialistische idealen, maar niet eerder gaapte zo’n brede kloof tussen zijn retoriek en de werkelijkheid. Ramiro Molino, een econoom aan de Andrés Bello Universiteit in Caracas: “De strijd om overleving heeft het regime gedwongen tot pragmatisch handelen. Socialistisch is alleen nog het jargon.”

Zelfs enkele leden van de regeringspartij PSUV noemden Maduro’s veranderde aanpak een verraad aan de idealen van Chávez, de kampioen van de armen. “Dit is ongebreideld kapitalisme, het heeft jaren van strijd tegen de armoede teniet­gedaan,” oordeelt Elias Jaua, een voormalig vicepresident onder Chávez en nog steeds bestuurslid van de regeringspartij.

De olieproductie, de grootste bron van inkomsten, stabiliseert zich na de laatste jaren na te zijn gedaald tot niveaus uit de jaren veertig. Madu­ro heeft de greep van de staat op de sector verminderd en buitenlandse investeringen aangemoedigd.

Verzetshaarden

Maar in plaats van een voortzetting van Chávez’ beleid van uiterst gulle overheidsuitgaven, kwamen er drastische bezuinigingen op sociale programma’s. De staatsuitgaven daalden vorig jaar met 25 procent, volgens het adviesbureau Ecoanalítica in Caracas.

De drastische economische liberalisering ging gepaard met politieke repressie om de laatste verzetshaarden tegen Maduro’s regime uit te roeien. ‘Tropisch China’, zo noemen Venezolanen het nieuwe model.

Het regime heeft bureaucratische belemmeringen opgeruimd en neemt het met de belastingheffing niet zo nauw, met als gevolg een sterke groei van exportproducten van olie tot chocolade. Het meest profiteren de traditionele zakenelite en mensen met de juiste politieke connecties. Sommigen exploiteren semilegale goudmijnen of strandhotels.

Muziekfestivals

“Er is op dit moment veel geld in omloop, de kunst is het te vinden,” volgens de accountant Zaire López tijdens een uitverkocht muziekfestival in Caracas. Een entreekaart kostte omge­rekend ruim 60 euro, 14 maal het minimum maandloon, een hamburger 10 euro. Naar het buitenland uitgeweken Venezolaanse topbands speelden op het festival in de openlucht, waarvan er de laatste maanden steeds meer zijn gehouden in de ooit lugubere hoofdstad. Rijkaards kunnen hun dollars niet in het buitenland uitgeven, dus doen ze het in eigen land of stad. Dat komt vooral de consumptie van luxegoederen ten goede.

Venezolanen uit de middenklasse of hoger zijn het zat te wachten op politieke veranderingen. Deze vijanden van Maduro hebben lang kunnen leven van hun vaak in het buitenland ondergebrachte spaargeld. In de jaren 2000, toen Venezuela’s olieprijzen snel stegen, bracht het regime miljarden goedkoop gehouden dollars in omloop.

Mensen lager op de sociale ladder worden nu steeds afhankelijker van het geld dat de miljoenen Venezolanen sturen die de afgelopen jaren zijn geëmigreerd, puur om te overleven. Ongeveer 40 procent van de Venezolaanse huishoudens profiteren van die steun ter waarde van zo’n 3,5 miljard dollar per jaar. Dat geld is van cruciaal belang om de Venezolaanse economie nog enigszins overeind te houden.

De van dollars verstoken Venezolanen wonen vooral in de provincies, waar ze in leven blijven dankzij uitkeringen in gedevalueerde bolívares en uitdelingen van gesubsidieerd voedsel. Veel daarvan wordt geïmporteerd en verpakt door particuliere bedrijven die ooit door Maduro werden uitgemaakt voor parasieten en putschisten.

Suikerspinnen

De nieuwe economische politiek mag hier en daar voor wat verbetering hebben gezorgd, de economische vooruitzichten zijn nog bar en boos. Venezuela’s bruto nationaal product is sinds 2013 met meer dan twee derde gekelderd, volgens het IMF de scherpste daling in de moderne geschiedenis buiten een oorlogsgebied.

Mariely Marin is 30 jaar. Ze verkoopt suikerspinnen op een plein in het centrum van Caracas en verdient daar per dag een kleine 2 euro mee. Net genoeg om eten van te kopen, maar onvoldoende voor medicijnen tegen een adem­halingsstoornis die haar recentelijk een long kostte.

Ze ziet hoe mensen op het verlichte plein selfies nemen, te midden van verkopers van popcorn en snoep. Marin: “Ze willen de werkelijkheid niet onder ogen zien. Maar wie een ander Venezuela heeft gekend, begrijpt dat de zaken er niet goed voorstaan. De crisis gaat gewoon door.”

© The New York Times
Vertaling René ter Steege

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden