PlusAchtergrond

De schuldvraag steekt de kop op in Bergamo: ‘Het zou een griepje zijn’

Na bijna twee maanden lockdown komt het Italiaanse Bergamo weer tot leven. Inwoners van de stad die met ruim 5000 doden een schrik­beeld voor de wereld werd, willen weten hoe het zo mis kon gaan.

29 artsen stierven aan corona in Bergamo, een derde van hen is huisarts.Beeld REUTERS

Op de begraafplaats van Nembro, een voorstad van Bergamo, schuifelen bezoekers in stilte langs elkaar. De sterfdata op de gedenkstenen zijn stuk voor stuk van maart en april dit jaar.

Paola Conivodis heeft haar tweejarige zoontje Filip­po aan de hand, beiden dragen een mondkapje. Het is buiten niet verplicht in Italië, maar in Bergamo gaat niemand zonder de deur uit. “Kom op Filippo, dan gaan we bloemetjes bij opa en oma leggen.”

In vijf dagen tijd verloor Paola beide ouders. Haar vader had een kwakkelende gezondheid en was 85, maar haar moeder was een kwieke ­zeventiger die drie dagen per week op haar zoontje paste.

Boven haar mondkapje worden Paola’s ogen vochtig. “Ik kan het nog helemaal niet bevatten. Van de ene op de andere week heb ik geen ­ouders meer.” Ze steekt een paar geplukte bloemen in het vaasje voor de gedenksteen.

Hoewel ze vlak na elkaar overleden, zijn hun urnen meters uit elkaar begraven. Paola wijst naar de stenen die tussen haar ouders liggen. “Ook al zaten er maar een paar dagen tussen, in die tijd zijn al deze andere mensen overleden.” Ze kijkt van haar vader naar haar moeder. “Ik vind dat zo pijnlijk voor ze. Ze waren een heel ­leven getrouwd, en liggen nu van elkaar verwijderd. En ik heb ze niet eens een waardige begrafenis kunnen geven. Ze waren erg gelovig en dit is niet hoe ze het hadden gewild.”

De beelden van de stapels doodskisten die de stad uit werden gereden, gingen de hele wereld over. Net als de foto’s van afgepeigerde artsen en verplegers met diepe afdrukken op hun gezicht van de beschermende maskers. Bergamo werd een schrikbeeld voor de rest van de wereld. Na de beëindiging van een landelijke lockdown van zeven weken is dit ook het moment waarop de vraag wordt gesteld: had het drama in Bergamo voorkomen kunnen worden?

Oproep om te gaan shoppen

Luca Fusco (58), die zijn vader Antonio aan het virus verloor, en zijn zoon Stefano (31) begrijpen niet dat in Bergamo geen zona rossa (rode zone) is gecreëerd en in andere delen van Noord-Italië met veel coronagevallen wel. Stefano, fel: “Terwijl het aantal besmettingen hier snel opliep, riepen onze bestuurders op om te gaan shoppen en ons niet bang te laten maken door dit virus, dat maar een griepje zou veroorzaken.” Pas twee weken later ging Noord-Italië, en twee dagen ­later heel Italië, in een totale lockdown.

Volgens voorzitter van de artsenfederatie van Bergamo, Guido Marinoni, zijn ernstige fouten gemaakt. Als grootste fout noemt ook hij het niet onmiddellijk creëren van een rode zone voor de meest getroffen gedeelten van de provincie, die ook Bergamo heet. “Wij hebben als artsen dat dringende advies gegeven, aan de gemeente en aan de provincie, en dat advies zou gevolgd worden. Het leger stond al klaar om het meest besmette deel van deze provincie af te sluiten.”

Marinoni haalt zijn schouders op. “En toen is op het laatste moment toch anders besloten en is alles opengebleven. Ik heb geen idee waarom. Het virus heeft toen vrij om zich heen kunnen grijpen, met alle gevolgen van dien.”

In die, zoals later zou blijken, cruciale dagen ging het leven gewoon door. Er werden zelfs nog uitgebreid verjaardagen gevierd. In de voor­gemeente Alzano was er in die dagen een verjaardagsfeest van een 75-jarige dame. Ze had zestig mensen uitgenodigd. Driekwart van de genodigden kwam thuis met corona, twintig van hen overleefden het niet.

Depressies en burn-outs

Marinoni benadrukt dat het niet aan hem is om te beoordelen waar en door wie de fouten zijn gemaakt. Een jacht op de schuldige is volgens hem zinloos. Hij hoopt dat van de fouten ­geleerd wordt, en dat het medisch personeel nu kan ademhalen. “Er is onnoemelijk hard ­gewerkt in de ziekenhuizen, wekenlang. Veel artsen en verplegers kampen met depressies en burn-outverschijnselen. Ze hebben een systeem zien instorten. Dat hakt erin. En ze hebben collega’s verloren.”

29 artsen stierven aan corona in Bergamo, een derde van hen is huisarts. Van de 600 huis­artsen in de provincie hebben 150 corona opgelopen. Volgens Marinoni zijn die in de steek gelaten en waren er geen beschermingsmiddelen. Marinoni: “Ze stonden voor het vreselijke ­dilemma om hun ziekste patiënten niet te bezoeken, of onbeschermd te bezoeken. Ze hebben meestal voor het laatste gekozen, met als onvermijdelijk gevolg dat ze ook een vehikel van besmetting zijn geweest voor deze zwakke, ­oudere groep mensen.”

Luca en Stefano Fusco zijn inmiddels met advocaten in gesprek. Ze willen met duizenden nabestaanden een gezamenlijke aangifte doen en het Openbaar Ministerie bewegen een strafrechtelijk onderzoek te starten.

Zoon Stefano: “We zijn niet uit op geld. Ik wil alleen maar dat de personen die verantwoordelijk zijn voor de besluiten die toen zijn genomen, zich moeten verantwoorden voor de rechter. Dat ze op een aantal dringende vragen antwoord geven. En we zijn niet de enigen.”

 
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden