PlusExclusief

De hypermoderne superstad van de Saoedische kroonprins maakt nu al slachtoffers

Saoedi-Arabië wil minder afhankelijk worden van olie en bouwt aan een futuristische superstad compleet met kunstmatig ski-oord. Maar niet alles is rozengeur en maneschijn.

Isabel Bolle
Artist’s impression van een woongebied in The Line.  Beeld AFP
Artist’s impression van een woongebied in The Line.Beeld AFP

In het noordwesten van Saoedi-Arabië, aan de kust van de Golf van Akaba en in de bergen daarachter, wordt gebouwd aan een droom. Het is de droom van kroonprins Mohammed bin Salman, Neom genaamd; een gigantisch bouwproject dat een utopie moet creëren waar mens, natuur en technologie in harmonie met elkaar leven.

Maar het is een utopie die steeds meer slachtoffers maakt. Vorige week werd bekend dat drie leden van de Howeitat – een lokale stam – ter dood zijn veroordeeld omdat ze zich hebben verzet tegen hun gedwongen vertrek uit het gebied. Dat meldt de Saoedische mensenrechtenorganisatie ALQST, die in Londen gevestigd is. De mannen – Ataullah, Shadli en Ibrahim al-Howeiti – zaten al sinds 2020 vast.

De Saoedische regering zet de lokale bevolking al jaren onder druk om te vertrekken, om plaats te maken voor de bouw van het futuristische project. Neom is vernoemd naar de nieuwe toekomst die het in moet luiden; het Griekse neo (nieuw) en het Arabische mustaqbal (toekomst).

Een ‘digitale grens’

Maar die toekomst is niet voor iedereen bedoeld, blijkt uit de onderdrukking van de Howeitat. Voor hen was er überhaupt nooit plek in Neom; de gemiddelde inwoner die de regering wil aantrekken voor de verschillende woonprojecten, zo blijkt uit de promotiefilmpjes, is de Saoedische yup. Er wordt al gesproken van een ‘digitale grens’ die ervoor moet zorgen dat alleen ‘geautoriseerden’ Neom kunnen betreden.

De doodstraffen die nu zijn opgelegd zijn deel van de toenemende overheidsrepressie tegen de Howeitat, die al eeuwenlang in het gebied wonen. Deze zomer werden twee andere stamleden, die zich ook hadden verzet tegen de huisuitzettingen, veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijftig jaar.

Het bloedigste incident rondom de uitzettingen vond plaats in 2020. Toen werd een stamlid – overigens de broer van een van de recente terdoodveroordeelden – door Saoedische veiligheidsdiensten doodgeschoten toen hij weigerde zijn huis te verlaten. De veiligheidsdiensten zeggen dat de man als eerste het vuur opende, maar zijn familie houdt vol dat het ging om een executie.

Zo groot als twee derde van Nederland

Dat elk protest hard de kop in wordt gedrukt, illustreert de autocratische aanpak van kroonprins Mohammed bin Salman, de facto de leider van Saoedi-Arabië. Het project van 500 miljard dollar – waarvoor de eerste bouwwerkzaamheden inmiddels zijn begonnen – is zijn geesteskind, en wie het in de weg staat moet aan de kant. Uiteindelijk moet Neom zich uitstrekken over 26.500 vierkante kilometer – bijna zo groot als twee derde van Nederland – waardoor naar schatting 20.000 oorspronkelijke bewoners ontheemd raken. Volgens de gepubliceerde plannen zal het gebied gevuld worden met verschillende ‘regio’s’ die elk op zich uit een sciencefictionroman lijken te komen.

Zo is er Oxagon (een achthoekige drijvende industriële havenstad), The Line (een autovrije stad waar negen miljoen mensen gestapeld in een strook van 200 meter breed en 170 kilometer lang zullen wonen) en Trojena, waar een skiresort rondom een kunstmatig meer inclusief ‘verticaal dorp’ moet verrijzen. Hoewel het resort nog niet bestaat, heeft het deze maand al wel de Aziatische Winterspelen van 2029 toegekend gekregen.

Wie een vleugje Hollywood bespeurt in de promotiebeelden zit er niet ver naast. Neom heeft verschillende art directors aangetrokken die onder meer hebben meegewerkt aan de Guardians of the Galaxy-films, die zich afspelen in de ruimte, en de Batman-film The Dark Knight.

Maar achter de glanzende artist’s impressions is, ook afgezien van de repressie, niet alles pais en vree. De financiële nieuwssite Bloomberg sprak deze zomer met met tientallen voormalige en huidige werknemers, die aangaven dat het achter de schermen vaak een chaos is. Projecten kunnen van de een op de andere dag geschrapt worden omdat dat ze niet ‘fantasierijk’ genoeg zijn, managers worden gekleineerd omdat ze niet genoeg geld uitgeven en twijfels over de haalbaarheid van sommige ontwerpen kunnen maar beter niet gedeeld worden.

“Het was de minst productieve tijd in mijn leven als we het hebben over het uitvoeren van ‘echte’ dingen, en de meest productieve tijd als we het hebben over het geld dat ik ervoor kreeg,” vertelt een consultant, die inmiddels is vertrokken. De salarissen liggen tussen de 130.000 en 1,1 miljoen dollar, blijkt uit een loonlijst in handen van The Wall Street Journal, exclusief bonussen. Werknemers kunnen het hele bedrag in hun zak steken, want het koninkrijk kent geen inkomstenbelasting.

Inkomsten van de olie-industrie

Neom is een belangrijk onderdeel van ‘Visie 2030’, het plan dat de Saoedische economie, die nu grotendeels leunt op de inkomsten van de olie-industrie, verder moet diversifiëren. Hoeveel winbare olie Saoedi-Arabië nog heeft, is slechts bij benadering te schatten, maar experts geloven dat de reserves zeker tot 2060 zullen meegaan. Niettemin worden de problemen daarvoor al verwacht; zo waarschuwt het IMF dat onder andere Saoedi-Arabië er rekening mee moet houden dat de olie-inkomsten vanaf 2040 sterk zullen teruglopen, doordat steeds meer landen zullen overstappen naar groene energie.

Tegen die tijd moet de economie ook kunnen leunen op andere sectoren, zoals de ontluikende entertainmentindustrie en toerisme. Neom, zo is het idee, moet daar een centrale rol in gaan spelen. Hoe groot het vertrouwen is dat dit gaat lukken, zal binnen niet al te lange tijd blijken, want vanaf 2024 kunnen Saoediërs hun eerste aandelen in het vastgoedproject kopen als Neom, volgens de huidige planning, naar de beurs gaat.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden