PlusAchtergrond

De Himalaya loopt door smeltende gletsjers stilletjes aan leeg

De gletsjers in de Himalaya smelten steeds sneller. Bewoners vertrekken naar lager gelegen gebieden en zijn de voorhoede van Nepals klimaatvluchtelingen. ‘Onze toekomst ziet er somber uit.’

Een dorpeling wandelt door het uit klimaatnood uit de grond gestampte dorp Dhye Khola.Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication

Hoog in de Himalaya, op een ruig plateau bezaaid met lege hutten, is een uittocht aan de gang. Rond het dorp Dhye is de oogst verdord, en liggen de velden bezaaid met dode stengels. Water is al schaars en nog even en er is te weinig eten. De enige school sloot een paar jaar geleden de deuren. De meeste gezinnen hebben hun boeltje bij elkaar gepakt en zijn vertrokken, als verjaagd door een vijand zonder gezicht maar gemaakt door mensen. Zij zijn de voorhoede van Nepals klimaatvluchtelingen.

“Ik houd van dit dorp,” zegt de 76-jarige Sona Chhiring Gurung, een van de laatst overgebleven inwoners van Dhye. “Maar veel langer kan ik hier niet overleven.” Klimaatverandering is bezig de Himalaya-regio ingrijpend te veranderen. Dat heeft ernstige gevolgen voor miljoenen mensen in het zuiden van Azië die afhankelijk zijn van water uit dit gebied. Bewoners van de hoge bergregio’s in het noorden van Nepal, waar ’s werelds hoogste bergtoppen staan, nemen de wijk naar lager gelegen regio’s.

Stijging van de zeespiegel

De gletsjers in de Himalaya, een gebied dat zich uitstrekt over zo’n 2400 kilometer en vijf landen, smelten steeds sneller. Land dat altijd werd gebruikt voor groenteteelt, ligt er nu dor bij. Herders vinden steeds moeilijker grasland voor hun yaks. Volgens wetenschappers brengen de stijgende temperaturen ziektes als malaria en knokkelkoorts naar gebieden waar ze voorheen niet voorkwamen. Himalayabewoners hebben de laatste jaren bijvoorbeeld steeds meer last van muskieten.

De opwarming van de aarde heeft wereldwijd al tientallen miljoenen mensen gedwongen hun woongebieden te verlaten; ze vluchtten voor ­natuurrampen, lange periodes van droogte en andere calamiteiten. Onderzoekers schatten dat het er tegen het eind van deze eeuw een miljard kunnen zijn. Mensen in het zuiden van Azië zijn het meest kwetsbaar.

Vorig jaar raakte in Chennai, een van de grootste steden van India, de watervoorraad na een opmerkelijk droge regentijd bijna op. In Bangladesh lopen tot wel 18 miljoen mensen gevaar om door de stijging van de zeespiegel in 2050 van huis en haard verdreven te zijn. De Environmental Justice Foundation, die de schattingen maakt, voorziet ook dat extreme hitte de gezondheid van steeds meer mensen zal aantasten. De levensstandaard van 800 miljoen mensen in de regio kan fors dalen als de doelen om klimaatverandering te temperen niet worden gehaald.

Stijgende temperaturen in de Himalaya kunnen rampzalig zijn voor het hele subcontinent. Wetenschappers waarschuwden vorig jaar dat zelfs als ’s werelds meest ambitieuze klimaatdoelen worden gehaald, minstens een derde van de gletsjers in de Himalaya tegen het einde van de eeuw gesmolten zal zijn. Als de opwarming van de aarde en de uitstoot van broeikasgassen in het huidige tempo doorzetten, kan in het gebied tegen 2100 zelfs twee derde van de gletsjers zijn verdwenen.

Ingrijpende gevolgen

“Op lange termijn zullen voor honderden miljoenen mensen in de lager gelegen gebieden de gevolgen ingrijpend zijn,” zegt David Molden, directeur van het International Centre for Integrated Mountain Development in de Nepalese hoofdstad Kathmandu. “Dat geldt vooral voor mensen die voor irrigatie en drinkwater afhankelijk zijn van de grote rivieren in Azië.”

In Nepal is bijna 70 procent van de bevolking werkzaam in de landbouw. “Als het weer hier steeds extremer wordt, kan dat funest zijn voor de verdere ontwikkeling,” zegt Ayshanie Medagangoda-Labé. “Voor alles wat hier in de afgelopen decennia is bereikt,” Medagangoda-Labé leidt in Nepal het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties “Ook lopen al onze initiatieven tegen armoede dan gevaar. Nepal is de Ground Zero voor de gevolgen van klimaatverandering.”

Ze wijst op het extreem fragiele ecosysteem – de Himalaya – en een economie die sterk afhankelijk is van gunstige klimaatomstandigheden.

Overal zie je de voortekenen van een warmere toekomst. In 2016 legde het Nepalese leger een meer bij de Mount Everest droog, omdat door het snelle smelten van het ijs in lager gelegen gebieden rampzalige overstromingen dreigde. Vorig jaar bleek uit onderzoek dat de omvang van plassen boven de gletsjers – die het smeltproces kunnen versnellen – de afgelopen drie jaar aanzienlijk was toegenomen. Meer dan ooit sinds de laatste eeuwwisseling.

Het is niet bekend hoeveel klimaatvluchtelingen er zijn in het Nepalese deel van de Himalaya. Plaatselijke ­bestuurders gaan uit van enkele duizenden. Min Bahadur Shahi, die de Nepalese regering adviseert over ontwikkelingszaken, wil met een volkstelling duidelijkheid krijgen over de echte cijfers. Shahi: “Maar allereerst moeten we de mensen helpen die door de klimaatcrisis uit hun woongebieden zijn verdreven.”

Misoogsten

Dhye in de afgelegen Nepalese regio Mustang, zo’n 3,5 kilometer boven de zeespiegel, kan model staan voor wat de bevolking te wachten staat. Meer dan tien jaar geleden kwamen de families uit het dorp bij elkaar om een belangrijke kwestie te bespreken: moesten ze blijven of weggaan?

Ze keken naar het bruine, uitgedroogde land rondom het dorp waar nauwelijks nog gerst wilde groeien. Ze bespraken de achteruitgang van de landbouwgrond, de steeds grilliger patronen in regenval en de angst voor honger in een gebied waar mensen eeuwenlang hadden gewoond, iedereen zijn eigen hutten bouwde en waar ouders de navelstreng van elke pasgeborene hadden begraven.

Aan het slot van de bijeenkomst stemden 17 van de 26 families, in totaal ongeveer 90 mensen, voor vertrek. “Ik kon echt niet meer blijven,” zegt dorpsoudste en vader van acht kinderen (waarvan er vier zijn overleden) Tsering Lamke Gurung (54). “Mijn kinderen en ik zouden nog meer misoogsten niet overleven.”

De ene na de andere familie vertrok de laatste jaren uit Dhye. Ze laadden zakken met voedsel en kleding op hun rug en liepen ruim een kilometer naar de oever van een rustig stromend riviertje. Ze noemden hun nieuwe woonplaats Dhye Khola, naar het stroompje.

Onwil van de regering

Het ging ze aanvankelijk goed. Een bewoner stuurde foto’s van het nog niet in cultuur gebrachte land naar een Franse hulporganisatie, die daarop fruitbomen plantte en hielp bij de bouw van solide, stenen woningen. Maar op de langere termijn ging het mis, ook omdat bewoners stuitten op onwil van de regering om te investeren in dorpen waarvan het bestaan nog niet officieel was erkend.

Gurung, die de leiding had bij de bouw van Dhye Khola, zegt vergeefs te hebben overlegd met een vroegere premier, vooraanstaande parlementariërs, ambassades en de vertegenwoordiger van het World Wildlife Fund in Nepal. Gurung: “Niemand steunde ons, ze wilden ons niet helpen aan vergunningen om in Dhye Khola te wonen en te werken.”

Wel beloofde een overheidsdienst het dorp een lading appelboomstekken. Maar er gebeurde niets. Gurung zegt te hebben gedreigd het kantoor in brand te steken, waarna de ambtenaren zwichtten en zo’n 275 stekken stuurden. Gurung: “Wie zegt dat klimaatverandering niet bestaat en vindt dat wij land bezetten dat niet van ons is, moet ons dorp maar eens bezoeken. Ik voel me een slachtoffer van de klimaatverandering.”

Sommige dorpsbewoners vragen zich af hoe lang het duurt voor ze weer moeten vertrekken. Ter bescherming tegen overstromingen tijdens de zomermoesson, leggen de bewoners van Dhye Khola bij hun riviertje dijken aan. Ze maken zich zorgen dat mensen uit andere dorpen, die vaak soortgelijke problemen hebben, hun fruitboomgaarden komen plunderen.

Tsering Bitik Gurung is 52 en werkt op het land. Haar gezicht is door de zon verweerd. Ze heeft veel last van stress, vooral sinds haar man onlangs is overleden aan kanker en ze steeds minder geld overhoudt. De bron bij haar huis is drooggevallen. Ze scheldt op de plaatselijke politie, die haar verbiedt wilde kruiden te verkopen in grotere plaatsen. Pesterij, volgens de vrouw, omdat de dorpsbewoners hardnekkig blijven proberen Dhye Khola officieel erkend te krijgen.

Ze zucht, gaat zitten bij haar fornuis en wijst naar de appelbomen vol vruchten. “Nu gaat het nog goed, maar onze toekomst ziet er somber uit. We kwamen hier noodgedwongen, niet voor ons plezier. Ik bid dat God ons redt.”

© The New York Times Vertaling: René ter Steege.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden