PlusAchtergrond

De eenzame strijd van Maduro’s gezworen vijand: de Venezolaan Juan Guaidó

De Venezolaanse oppositieleider Juan Guaidó aan tafel in zijn huis.  Beeld ADRIANA LOUREIRO FERNANDEZ/NYT/HH
De Venezolaanse oppositieleider Juan Guaidó aan tafel in zijn huis.Beeld ADRIANA LOUREIRO FERNANDEZ/NYT/HH

Twee jaar geleden wierp Juan Guaidó zich op als uitdager van de Venezolaanse president Nicolás Maduro. Inmiddels is Guaidó het momentum volledig kwijt en moet hij vrezen voor zijn eigen positie.

Vanuit een onopvallende flat in een rustige wijk van de Venezolaanse hoofdstad voert een slanke, altijd keurig geklede jongeman een steeds eenzamer strijd tegen de autoritaire regering.

Twee jaar geleden bereikte Juan Guaidó, een toen nauwelijks bekende parlementariër, de status van nationale held, iemand die de uiterst ongeliefde president Nicolás Maduro zou kunnen verslaan.

Hecht blok

Tijdens een protestgolf die bruiste van optimisme verklaarde hij Maduro’s bewind Maduro onwettig en riep zichzelf uit tot interim-staatshoofd. Onder Venezolanen steeg de steun aan Guaidó tot grote hoogte, zo’n zestig democratieën erkenden hem als president en de Verenigde Staten verzekerden hem van krachtige steun. Tegen alle verwachtingen in zag hij kans de versplinterde oppositie aaneen te smeden tot een hecht blok. Hij gaf de door repressie en economische instorting murw gebeukte Venezolanen nieuwe moed.

Maar nu is er geen spoor meer van de mensenmassa’s die Guaidó hartstochtelijk toejuichten. Veel van zijn buitenlandse bondgenoten aarzelen of ze hem nog moeten steunen en de oppositiecoalitie begint uiteen te vallen. Maduro, die in 2013 de uiterst linkse Hugo Chávez opvolgde, lijkt steviger in het zadel te zitten dan ooit.

Guaidó’s komeetachtige opkomst in januari 2019 en zijn huidige neergang hebben geleid tot een situatie die bepalend kan zijn voor de nabije toekomst van de Venezolanen. Zij moeten zien te overleven tijdens een van de ernstigste humanitaire crises die de wereld kent, terwijl het bestaan van een geloofwaardige politieke oppositie op het spel staat. En dat in een land dat ooit een welvarende democratie was. Zo’n 5,5 miljoen burgers, op een bevolking van rond de 28 miljoen, zijn gevlucht.

Wettige regering

Guaidó en zijn bondgenoten houden vol dat zij de wettige regering vormen en hopen dat hun internationale contacten Maduro dwingen tot vrije en eerlijke presidentsverkiezingen. “Ik denk dat we dicht bij een politieke oplossing zijn,” vertelt Guaidó tijdens een gesprek in zijn kantoor. “Er is geen enkele kans dat Maduro de wereld kan overtuigen dat onder zijn leiding ook maar het geringste economisch herstel mogelijk is.”

Maar velen van de overgebleven Venezolaanse oppositieleiders en gewone partijleden zijn bang, verwijten vliegen over en weer. Het elan van 2019 is ver te zoeken.

De Amerikaanse sancties tegen Maduro’s regime zijn bedoeld als steun aan Guaidó. Ze trekken een zware wissel op de inkomsten van de regering, maar dwingen ook de burgers zich te concentreren op overleving van dag tot dag, niet op politieke mobilisatie. Guaido’s poging een militaire opstand te organiseren mislukte, met als gevolg dat de president zijn greep op de strijdkrachten verder heeft versterkt.

Een bestuurder van een oppositiepartij barstte in tranen uit bij het vertellen hoe het is te leven onder de constante dreiging van arrestatie. Een ander sprak over de toenemende politieke apathie onder burgers en verzuchtte: “We staan op het punt te verdwijnen.”

Zware tol

De risico’s, teleurstellingen en mislukkingen van de laatste twee jaar eisten een zware tol van de 37-jarige Guaidó en mensen in zijn omgeving. De niet aflatende vervolging beroofde hem van zijn naaste medewerkers en trof ook zijn familie. Zijn stafchef en zijn oom werden maandenlang in de gevangenis opgesloten. De meeste adviseurs en naaste familieleden zijn Venezuela ontvlucht. Guaidó bracht zijn 3-jarig dochtertje ter sprake: “Het ergste is dat je aan een kind moet uitleggen waarom politieagenten haar in de gaten houden.”

Hij wijkt niet. “Ik heb enorm veel moeten opgeven, maar het is het waard, ik zou het duizend maal weer doen.” Maar bij de oppositie gaan steeds meer stemmen op die vinden dat het geen zin meer heeft op korte termijn te streven naar afzetting van Maduro. Politiek overleven moet nu voorrang krijgen, vinden ze.

Weinig echte macht

Dat betekent dat sommigen zich verzetten tegen Guaidó’s boycot van elk politiek overleg dat niet beoogt Maduro te dwingen tot aftreden. Ze willen ook deelnemen aan de regionale en plaatselijke verkiezingen van later dit jaar, zelfs als die verre van eerlijk en vrij verlopen.

Een van hen, Carlos Oscariz, hield laatst zijn eerste bijeenkomst met het oog op de gouverneursverkiezingen in de belangrijke deelstaat Miranda. Een ander, Henry Ramos Allup, gaf politici van zijn partij toestemming bij die verkiezingen een gooi te doen naar functies in provinciebesturen. “We moeten onze strategie aanpassen aan de realiteit,” aldus de vooraanstaande oppositieleider en voormalig presidentskandidaat Henrique Capriles. “De huidige aanpak is versleten en moet veranderen.”

Het ontbreekt de verkiesbare functies in stads- en provinciebesturen aan echte macht, wat het dilemma van Maduro’s tegenstanders vergroot. In het voor hen gunstigste geval winnen ze de strijd om het gouverneurschap in slechts een klein aantal deelstaten, en krijgen dan een functie die door het centrale gezag in Caracas is uitgehold. Een gouverneur heeft onder Maduro noch macht, noch financiële middelen.

Duistere argumenten

Guaidó’s resterende kracht stoelt op zijn diplomatieke erkenning door Washington en zijn bondgenoten, maar Europese en Latijns-Amerikaanse landen beginnen afstand van hem te nemen. Vooral sinds begin vorige maand een eind kwam aan zijn ambtstermijn als parlementsvoorzitter. De VS steunt zijn besluit om op basis van duistere legale argumenten in functie te blijven, maar elders waren de internationale reacties nogal lauw. Rechtsgezinde Latijns-Amerikaanse leiders duiden hem niet langer aan als interimpresident. Voor de EU is Guaidó niet meer dan een ‘bevoorrechte gesprekspartner’.

Guaidó’s falen om Maduro af te zetten bracht zijn internationale bondgenoten in de steeds onhoudbaarder positie een leider te erkennen die in Venezuela niets te vertellen heeft. Luis Vicente León, directeur van een instituut voor opiniepeilingen in Caracas: “Hoe lang kun je zoiets nog volhouden?”

Schofferen

Sommige Europese diplomaten spelen met de gedachte om de uitslagen van de gouverneursverkiezingen te erkennen als die in hun ogen redelijk correct zijn verlopen. Ze zullen Guaidó daarmee schofferen, hetgeen zijn rivalen kan aansporen hem opzij te schuiven.

Maar Washington, zijn belangrijkste bondgenoot, verwerpt die strategie. “De aandacht moet zich richten op vrije en eerlijke presidentsverkiezingen,” volgens James Story, de Amerikaanse ambassadeur in Venezuela.

Nadat Guaidó zich had uitgeroepen tot president besteedde de regering van president Trump 30 miljoen dollar aan steun voor politieke activiteiten in Venezuela. De aandacht ging vooral uit naar de Nationale Assemblee, het parlement waar tot december Guaidó’s aanhangers in de meerderheid waren. Bovendien steunde het Amerikaanse ministerie van Financiën het overmaken van tientallen miljoenen dollars aan Guaidó’s interimregering. Het geld was afkomstig van bevroren Amerikaanse banktegoeden van het kamp-Maduro, en moest een deel van de kosten van de oppositie dekken. De bedragen en ontvangers zijn niet openbaar gemaakt.

Guaidó’s medewerkers verdeelden in november 11 miljoen dollar onder werknemers in de Venezolaanse gezondheidszorg. Nu willen ze financieel bijdragen aan de aanschaf van vaccins tegen corona. Maar tot nu toe hebben de meeste Venezolanen weinig profijt gehad van de Amerikaanse financiële hulp aan het kamp-Guaidó.

Joe Biden

De verkiezing van president Joe Biden leidde tot een stroom speculaties onder politici, zakenmensen en diplomaten in Caracas over wat de nieuwe regering met Venezuela voorheeft. Tijdens een hoorzitting in de Senaat zei de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken dat hij niet van plan is met Maduro onderhandelingen te beginnen en dat Washington Guaidó blijft erkennen als president. Maar Blinken omschreef Venezuela ook als een hardnekkig probleem: “Ik ben er gewoon niet van overtuigd dat wie dan ook een goed plan heeft.”

Guaidó hamert erop dat alleen een verenigde de oppositie Maduro’s regime omver kan werpen. Maar volgens zijn felste critici zijn de in ballingschap levende leden van zijn interimregering eigenlijk wel tevreden met de status quo. Zo dreigt de Venezolaanse oppositie het voorbeeld te volgen van verbannen tegenstanders van Fidel Castro. Zij zijn de afgelopen zes decennia in de VS uitgegroeid tot een succesvolle politieke machine, maar in Cuba is al die tijd niets veranderd.

Stalin González, een naaste medewerker van Guaidó die onlangs met hem brak: “Zowel Maduro als sommige opposanten willen van Venezuela een tweede Cuba maken, dat komt beide kampen goed uit.”

© The New York Times
Vertaling René ter Steege

Van oppositieleider tot ‘bevoorrechte gesprekspartner’

Nederland erkende Juan Guaidó op 4 februari 2019 als interim-president van Venezuela. Het kabinet had met een groep Europese landen een ultimatum gesteld: schrijf nieuwe verkiezingen uit, of we erkennen Guaidó als leider.

Daarmee waren de Europese landen niet zo snel als de Verenigde Staten en een aantal grote Zuid-Amerikaanse landen. Die accepteerden Guaidó’s claim een kleine twee weken eerder, op de dag dat hij zich uitriep tot interim-president.

Met het momentum aan zijn kant, riep Guaidó op 30 april het volk op de straat op te gaan. Maar wat het afscheid van Maduro had moeten worden, liep uit op een nederlaag: het leger bleef Maduro trouw en de opstand werd hard neergeslagen.

Inmiddels zit president Maduro stevig in het zadel en is het Guaidó die moet vrezen voor zijn positie. Vooralsnog geniet hij de steun van de VS, maar de Europese Unie – ook Nederland – ziet hem nog slechts als ‘bevoorrechte gesprekspartner’.

Minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok omschreef de positie van Guaidó eind vorige maand als ‘ingewikkeld’. Doordat de oppositie de laatste verkiezingen boycotte, kent Venezuela volgens Blok geen ‘volledig democratisch gelegitimeerde hoogwaardigheidsbekleders’ meer. Nederland en de EU zullen voortaan op een ‘geval-tot-gevalbasis’ handelen ten aanzien van Venezuela, vertelde de minister.

Sam de Graaff

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden