Plus Achtergrond

De dood van miljardair Jeffrey Epstein: voer voor complotdenkers

Beeld AFP

Aanhangers van complottheorieën zijn niet langer veroordeeld tot de marges van de samenleving, illustreren de reacties na de dood van miljardair Jeffrey Epstein. Via internet worden ze sneller mainstream.

Wie was de moordenaar, Bill Clinton of Donald Trump? De vermeende zelfmoord van de Amerikaanse miljardair Jeffrey Epstein is voer voor complotdenkers. In adembenemend tempo vormden zich vanaf zaterdagochtend, toen zijn dood bekend werd, twee kampen.

Onder de hashtags #ClintonBodyCount en #Clinton­CrimeFamily blies de ene groep nieuw leven in oude theorieën die de Clintons in verband brengen met verdachte sterfgevallen. De andere groep leefde zich onder de paraplu #TrumpBodyCount uit in het verspreiden van berichten over de warme banden tussen Trump en Epstein en het belang dat de zittende president zou hebben bij het tot zwijgen brengen van de in ongenade gevallen miljardair. Die werd ervan verdacht jonge meisjes te hebben misbruikt.

Trending topic

Journalisten joegen de berichten aan met tweets waarin ze de verhalen over de Clintons weerlegden, voorzien van de hashtags. Zo maakten ze de berichten tot trending topic. Daarvoor zorgde ook de zittende president, die een bericht re­tweette over privébezoekjes van Bill Clinton aan Epsteins ‘pedofieleneiland’. Even later stuurde hij een tweet door aan zijn 63 miljoen volgers waarin de Clintons in feite worden beticht van het doden van Epstein (zie tweet onder dit artikel). Aanhangers van Trump bij Fox News droegen ook een steentje bij aan het in diskrediet brengen van de Clintons.

Een alternatieve theorie die de ronde doet, legt de schuld bij Rusland. Een verspreider van deze theorie was MSNBC-presentator Joe Scarborough. Dit bracht een onderzoeker tot de verzuchting dat we getuige zijn van het ‘wereldkampioenschap desinformatie’. 

Een andere deskundige op het gebied van complottheorieën zei op NBC News dat ‘zelfs advocaten en mensen dicht bij de Republikeinse Partij’ er geen enkele moeite mee hebben complottheorieën te verspreiden.

Nu heeft Epsteins dood ook alle ingrediënten voor een complot: contacten met de mondiale elite, onder wie (ex-)presidenten en royals, beschuldigingen over stelselmatig seksueel misbruik van minderjarige meisjes, een dader die jarenlang de dans wist te ontspringen en zichzelf nu zou hebben opgehangen terwijl hij onder een verscherpt gevangenisregime stond na een mislukte zelfmoordpoging. De recente overplaatsing van een celgenoot roept ook al vragen op.

Jan-Willem van Prooijen, complotonderzoeker aan de Vrije Universiteit, is er niet van overtuigd dat vandaag de dag meer mensen dan vroeger complottheorieën aanhangen. “De verhalen verspreiden zich sneller dan ooit en worden sneller zichtbaar. Maar verhalen over complotten zijn van alle tijden, tot aan de middeleeuwen toe. Na de moord op president John F. Kennedy in 1963 was op een gegeven moment 80 procent van de Amerikanen van mening dat er sprake was van een complot.”

House of Cards

Stef Aupers, hoogleraar mediacultuur aan de Katholieke Universiteit Leuven, noemt het ‘onmiskenbaar’ dat verhalen gebouwd op wantrouwen ­tegen de autoriteiten ‘meer aanslaan’. “Dat Trump ze mede verspreidt, is een van de duidelijkste signalen dat complottheorieën door­sijpelen naar de mainstream.”

“Traditionele media zorgen daar ook voor, zie Netflixseries als House of Cards. En internet werkt als een soort bubbel die mensen bevestigt in hun aannames en zo radicale denkbeelden kan versterken. Door algoritmes krijg je aan­bevelingen die aansluiten bij je wereldbeeld.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden