PlusAchtergrond

De dieren vallen bij bosjes neer in uitgedroogd Kenia: ‘Het is hier niet meer uit te houden’

Extreme droogte zorgt voor grote problemen in de Hoorn van Afrika. In het noorden van Kenia verliezen herders het merendeel van hun kudde: ‘De meeste mensen zijn al vertrokken.’

Saskia Houttuin
Dode dieren in Eyrib.

 Beeld Saskia Houttuin
Dode dieren in Eyrib.Beeld Saskia Houttuin

Als de westenwind waait, ruik je in Eyrib de gevolgen van de droogte. In een veldje naast het dorp liggen tientallen karkassen: giraffen, koeien en geiten, allemaal omgekomen van de dorst. Te midden van dit macabere schouwspel trekt Yussuf Adan (33) rond met wat er nog van zijn kudde over is. “Ik ben twee derde van mijn vee verloren,” zegt hij, leunend op zijn herdersstaf. Hij heeft nog 250 geiten, 50 zijn ernstig verzwakt. “Ik hoop dat de rest het overleeft, maar dan moet het wel gaan regenen.”

Kleine kans: de lucht is vandaag wederom wolkenvrij. Op een paar incidentele buien in december na heeft het hier niet meer geregend. Normaal gesproken is de deelstaat Wajir groen in deze tijd van het jaar; een buffer om de aankomende periode van droogte te overleven. Maar nu het derde regenseizoen op rij vrijwel is uitgebleven, zijn de acacia’s grauw van kleur.

Volgens de Nationale Droogte Management Autoriteit (NDMA) bevindt de deelstaat zich in de ‘alarmfase’. Zij vrezen dat Wajir aan de vooravond staat van een watercrisis. De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) is eveneens bezorgd: als dit zo doorgaat, waarschuwt ze deze week, dreigt in de Hoorn van Afrika voor meer dan 25 miljoen mensen acute voedselonzekerheid.

Afhankelijk van weldoeners

“Ons vee is ons leven, wat moeten we nu doen?” vraagt Habiba Abdi (28) zich af. Met het verlies van haar dieren – vijftig kamelen en honderd koeien – is haar spaargeld volledig verdampt. Voor voedsel is ze nu afhankelijk van weldoeners, buren die nog niet helemaal bankroet zijn. “Het is niet genoeg,” zegt ze hoofdschuddend. Habiba’s zoontje Iqran (zeven maanden) begint te jengelen. Borstvoeding geven lukt niet meer.

Het vee dat hier nog over is, heeft nauwelijks vlees op de botten. Volgens de FAO is de melkproductie 80 procent lager dan gemiddeld. Eén meevaller: dankzij de decemberregens is er nog water in Eyrib. Maar voor hoelang nog? Vanuit de hele omgeving trekken mensen naar het dorp om water te halen. Het gerammel van gevulde jerrycans, die kinderen van de bron naar hun huizen rollen, vult de stoffige straten.

Drop-outs

Een eindje verderop, in het plaatsje Hubsoy, is geen druppel gevallen. De bron is kurkdroog; barsten tekenen zich af in het zand. “Ik weet niet hoelang we hier nog kunnen blijven,” zegt dorpshoofd Abdi Abdinur (55). “Het is hier niet meer uit te houden.” Tot voor kort konden hij en zijn medebewoners voor omgerekend 300 euro een watertruck bestellen. Maar nu er geen dieren meer zijn om te verkopen, raakt het dorp steeds verder leeg. “De meeste mensen zijn al vertrokken.”

Deze zogenoemde ‘droogtedrop-outs’ hebben het nomadenbestaan opgegeven, vertelt Mahat Rashid, lid van het deelstaatparlement. “Ze zijn naar de stad getrokken, of naar familie in andere dorpen.” Als vertegenwoordiger van het district waar Hubsoy onder valt, maakt hij zich grote zorgen over het welzijn van zijn gemeenschap. “We hadden gehoopt op meer hulp van de overheid. Maar het beetje water en rantsoen dat ze hebben gestuurd, is allang weer op.”

In een interview met de Zwitserse publieke omroep reageert deelstaatcommissaris Jacob Narengo verbeten: “Er is geen sprake van overheidsfalen,” zegt hij. “De overheid heeft de leiding en zorgt voor zijn bevolking.” Volgens Narengo zijn de meest kwetsbare huishoudens in Wajir, in totaal zo’n 200.000, gesteund via microfinanciering.

‘Van enkel thee kan een mens niet leven’

Een aantal van hen woont in Balatul Amin, een nederzetting die de overheid voor klimaatvluchtelingen uit de grond heeft gestampt. In samenwerking met non-gouvernementele organisaties leveren zij drinkwater en droog rantsoen: maïsmeel, bonen en rijst.

Bij elke droogtegolf, zoals in 2011 en 2017, komen er nieuwe drop-outs bij. Abdia Billow (55) arriveerde vandaag, haar kinderen en kleinkinderen in haar kielzog. “Op het laatst dronken we enkel nog thee,” zegt Billow vanuit de grashut die zij bij aankomst kregen toegewezen. “Daar kan een mens niet van leven.”

De regionale hoofdstad Wajir is niet ver. Billow hoopt dat haar kinderen daar een nieuw bestaan kunnen opbouwen. “Daar kunnen ze naar school, de Koran leren.” Maar dit betekent wel dat de eeuwenoude herderstraditie voor haar familie hier ophoudt. Ze is zichtbaar emotioneel: “Ik heb er geen woorden voor.”

Robay Abdile (40) woont al tien jaar in Balatul Amin. “Ik kan niet anders,” zegt ze. Haar zoon Moulid (17) kauwt op een takje en spuugt de splinters in het zand. Hij kan zich nog herinneren hoe zijn ouders al hun vee verloren: “Ze waren erg verdrietig.” Door brandhout te rapen draagt hij bij aan het inkomen van zijn familie. Hij schaamt zich, vertelt hij, dat hij vanwege de droogte geen herder kan zijn – zoals het eigenlijk hoort.

Droogte in Afrika

Lange periodes van droogte komen steeds vaker voor op het Afrikaanse continent. Volgens de Wereldbank is het aantal droogteperiodes in 2010-2019 verdrievoudigd ten opzichte van het decennium 1970-1979. De oorzaken zijn divers: zo speelt de opwarming van de aarde een rol, maar ook verwoestijning, overexploitatie van land en natuurfenomenen zoals El Niño en La Niña.

Behalve de Hoorn van Afrika kampt ook zuidelijk Afrika met een periode van aanhoudende droogte. Volgens het Famine Early Warning Systems Network heeft het in Madagaskar, Malawi, Mozambique en Zimbabwe te weinig geregend. Met name in het zuiden van Madagaskar lopen inwoners gevaar: dat gebied balanceert volgens de VN Voedsel- en Landbouworganisatie op het randje van de eerste klimaatgerelateerde hongersnood ter wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden