PlusInterview

De aanslag in Hanau: ‘Noem het wat het is: terrorisme’

Rouwbeklag in Frankurt om de slachtoffers in Hanau.Beeld EPA

Het rechts-extremisme is een groeiend probleem in Duitsland, betoogt hoogleraar en terrorisme-expert Barbara Manthe.

De aanslag in Hanau is de zoveelste terreurdaad in Duitsland met een rechts-extremistisch motief. Het werpt de vraag op of het rechts-extremisme in Duitsland aan een opmars bezig is. “Zonder meer,” zegt Barbara Manthe, hoogleraar en terrorisme-expert aan de Hochschule Düsseldorf. “De afgelopen jaren heeft het rechts-extremistisch geweld in Duitsland een vlucht genomen. Aanvallen zoals op de synagoge in Halle vorig jaar oktober, de moord op politicus Walter Lübcke afgelopen juni en de aanval van deze woensdag zijn ongeëvenaard in vergelijking met bijvoorbeeld twintig jaar geleden.”

Wat is de oorzaak van die toename?

“Dat is moeilijk te zeggen. Een van de redenen is de betrekkelijk grote stroom immigranten die tussen 2015 en 2016 Duitsland inkwam. Door het daaraan gekoppelde migratiedebat kwam het tot harde confrontaties tussen voor- en tegenstanders en wakkerde ook het rechts-extremisme in Duitsland aan. Daarnaast worden daders geïnspireerd door aanvallen elders ter wereld. Denk aan Anders Breivik in Noorwegen of de aanslag in Christchurch in Nieuw-Zeeland.”

Hoe past de aanslag in Hanau in een historische context?

“Vanuit historisch perspectief is deze aanslag niet eens zo verrassend. Er zijn nu veel voorwaarden die rechts-extremistisch terrorisme in de hand werken. Op sociale media worden minderheden en promigratie­politici bijvoorbeeld constant met de dood bedreigd en ook in het dagelijks leven zijn bedreigingen en geweld aan de orde van de dag. Daardoor normaliseren racisme en xenofobie. Net als in het verleden. Dat werkt op zijn beurt ook terrorisme in de hand. Gezien de Duitse geschiedenis is dat doodeng.”

Hoe onderscheidt het rechts-extremistisch terrorisme zich van andere typen terrorisme?

“Allereerst zijn de aanslagen zeer gericht. Er worden geen willekeurige doelwitten zoals evenementen of bussen aangevallen. De rechts-extremistische terrorist richt zich vrijwel altijd op een specifieke groep. In Halle was het de Joodse gemeenschap, nu in Hanau lijkt er ook een duidelijk racistisch motief. Daarnaast zijn ­politici ook vaker doelwit. Zo werd Lübcke vorig jaar vermoord, maar was de huidige burgemeester van Keulen, Henriette Reker, in 2015 ook al slachtoffer van een rechts-extremist. Zij overleefde die aanslag ternauwernood.”

Treedt de Duitse overheid hard genoeg op?

“Ja en nee. Enerzijds heeft het Openbaar Ministerie de afgelopen jaren heel veel onderzoeken tegen extreemrechtse groeperingen en terroristische organisaties ingesteld. Anderzijds is het compleet onduidelijk wat de veiligheidsdiensten uitvoeren. Dat gebrek aan transparantie komt bovenop een tekort aan vertrouwen in de inlichtingendiensten dat is ontstaan onder de voormalige baas van de geheime dienst, Hans-Georg Maassen. Hij drijft af richting de extreemrechtse kant van het politieke spectrum. Hij twitterde gisteren: ‘Socialistische logica: daders zitten altijd rechts, slachtoffers altijd links’. Die tweet heeft hij later op de dag weer verwijderd.”

Wat is het grootste probleem met rechts-extremistisch terrorisme?

“Dat het zich heel snel verspreidt. Deze types inspireren elkaar via allerlei onlineplatforms. Dan is er vanzelf wel iemand die tot actie overgaat. Daarnaast is de onderschatting van het probleem levensgevaarlijk. Er wordt altijd geroepen dat dit mensen met mentale problemen zijn of dat ze niet zo slim zijn. Ze worden weggezet als ‘lone wolves’ en daarmee is de kous af. Er moet worden erkend dat dit een maatschappelijk, en niet een individueel, probleem is.”

Hoe moet dan worden opgetreden?

“Allereerst moet er harder worden opgetreden tegen haatmisdrijven zoals in Hanau. Tot nu toe zijn de reacties te flauwtjes. Daarnaast moeten de media en politici hun definitie van terrorisme aanpassen. Ze moeten het beestje bij de naam noemen. Een terrorist is niet alleen maar iemand die bij een terroristische organisatie hoort. Dat kan ook een individu zijn met een extreemrechts gedachtegoed.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden