PlusReportage

Daklozen tellen in Berlijn: ‘Het is geen daklozen­safari’

De telteams staan in de startblokken. Volgens een schatting van de overheid leven er 650.000 daklozen in Duitsland.Beeld Getty Images

In Berlijn leven tussen de 6000 en 10.000 daklozen. Hoeveel precies, dat weet de overheid niet. Dus gingen honderden teams met vrijwilligers de straat op om te tellen.

Buiten zakt de temperatuur richting het vriespunt, het miezert en er is nog veel meer regen op komst vannacht in Berlijn. Daklozen in metrostations hebben slaapzakken om hun benen ge­slagen en capuchons zo ver mogelijk over het gezicht getrokken. De reizigers die net van het werk komen, haasten zich de trappen op, om zo snel mogelijk thuis te zijn.

In een bouwplaats onder het treinstation Zoo­logischer Garten maken vrijwilligers van de Nacht der Solidarität zich juist klaar voor hun taak. Het is het startpunt voor vijf van de zeshonderd teams die tussen tien uur ’s avonds en één uur ’s nachts de straat op gaan om daklozen te tellen; een initiatief van de senaatsafdeling voor integratie, arbeid en sociale zaken van Berlijn, die wil weten hoeveel mensen in de stad op straat leven.

Geen daklozensafari

De vrijwilligers, in blauwe hesjes met reflecterende strepen, krijgen eerst een training. “Blijf bij elkaar, wijk niet af van je route en vermijd licha­melijk contact,” roept de trainer. Ze moeten niet in tenten kijken, geen foto’s maken en geen mensen wekken. Het is geen daklozen­safari, benadrukt de organisator.

De 27-jarige Peter Che Nfon is een van de jongste vrijwilligers. Hij komt uit Kameroen en is nu zes maanden in Berlijn. “Om eerlijk te zijn vond ik het shockerend toen ik hier aankwam,” zegt hij. “Je hebt hier ouderen die op straat leven, in Kameroen zie je dat niet. Het is in mijn huis al koud, moet je je voorstellen hoe het is om buiten te moeten slapen.”

Voor Berlijners zijn daklozen al lang onderdeel van het straatbeeld, maar hun aantal neemt de laatste jaren in heel Duitsland zichtbaar toe. De BAGW, de overheidsinstantie die zich bezighoudt met dakloosheid, schat dat er in het land 650.000 mensen thuisloos zijn. Dat komt, zegt ze, doordat er te weinig betaalbare woningen gebouwd worden, zeker in steden als Berlijn. In november stonden maar liefst 1800 mensen voor de deur bij de huisbezichtiging van een goedkope woning.

Velen slapen op tijdelijke opvangplekken, een deel leeft op straat. Zij staan nergens geregistreerd, maar geschat wordt dat er in Berlijn tussen de 6000 en 10.000 mensen op straat slapen. Als het koud wordt, zijn er voor hen 1000 noodslaapplaatsen beschikbaar, maar de bedden zijn vaak bezet. Elke winter sterven enkele mensen in de kou op straat.

Een schuilplek voor daklozen bij een passageBeeld Getty Images

De organisatoren van de teltocht denken dat er betere maatregelen genomen worden als duidelijk is wie er precies op straat leven. De vrijwilligers vragen daarom naar leeftijd, geslacht, natio­naliteit, gezinssamenstelling en hoelang de ondervraagde dakloos is. Als blijkt dat er meer vrouwen met kinderen op straat leven dan gedacht, kunnen er faciliteiten worden opgezet.

De vrijwilligers vertrekken, aan de andere kant van het spoor gaat de soepkeuken van de Berliner Stadtmission open. De christelijke organisatie heeft haar best gedaan de ruimte gezellig te maken. Blauwe stoeltjes staan om tafels met tulpen, in de hoek is een boekenkast met twee bordspelletjes. Geen dakloze komt binnen zitten. Ze halen hun warme maaltijd op en verdwijnen in de nacht.

De 63-jarige Massimo, die in de rij staat met een boodschappentas vol statiegeldflessen, heeft het niet zo op instanties. Hij en zijn Russische vriend Vassil willen hun achternaam niet geven, ze zijn bang in de problemen te komen. Vassil heeft geen verblijfsvergunning en doet zwart werk. “Hij wordt uitgebuit,” zegt Massimo over zijn vriend, die geen Duits spreekt. “Hij werkt hard, verbouwt woningen, maar verdient maximaal 7 euro per uur.” Veel daklozen kwamen naar Duitsland voor werk, maar verdienen niet genoeg om een woning te betalen.

Actie bij de Bondsdag

Massimo is al dertig jaar in Duitsland en werkte in een textielfabriek en als receptionist in een hotel. Een paar jaar geleden werd hij werkloos. Als de vrijwilligers hem vragen stellen, weigert hij te antwoorden. “Wat hebben we daar nou aan? Het zou pas een goede actie zijn als de daklozen voor de Bondsdag gaan protesteren!” De telling ziet hij als een loze belofte: “Ze moeten niet tellen, maar bouwen!”

De laatste telteams keren net voor twee uur ’s nachts terug. Daklozen hebben dan nog een hele nacht in de kou te gaan voor het weer licht wordt. Vrijwilliger Peter Che Nfon heeft acht daklozen gesproken, anderen sliepen of wilden niet met zijn team praten. Nu is het wachten op wat er met zijn cijfers gebeurt. “Ik houd het in de gaten,” zegt Nfon. “Na de telling moet er echt iets veranderen. Niemand vindt geluk en vrede op straat.”

Hoe is de situatie in Nederland?

Door een toenemend gebrek aan woning en geld voor begeleiding zijn grote Nederlandse steden niet meer in staat de dakloosheid effectief te bestrijden. In onder meer Amsterdam, Utrecht en Nijmegen barst de nachtopvang uit zijn voegen.

Het groeiende aantal daklozen kan door het woningtekort al nauwelijks doorstromen naar een eigen huis. Maar áls er al een plek wordt gevonden, is er geen geld meer voor hun begeleiding. Dit probleem speelt in het hele land, zegt Valente, de landelijke brancheorganisatie voor de opvang.

Het aantal daklozen in ons land is in de afgelopen tien jaar verdubbeld tot bijna 40.000. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek komt dat onder meer doordat er steeds meer mensen zijn met langdurige economische problemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden