PlusAchtergrond

Corruptiespook teistert Oekraïne weer, op een heel slecht moment

Een staatssecretaris is ontslagen, een onderminister van Defensie is opgestapt, net als een topambtenaar van de president. Opnieuw teistert het corruptiespook Oekraïne en dat is slecht nieuws voor president Zelenski, die twijfel over de besteding van internationale hulp juist nu niet kan gebruiken.

Bob van Huët
De dienst de die corruptiebestrijding in Oekraïne leidt heeft foto's vrijgegeven van de ongeveer 38.700 dollar die werden gevonden in het kantoor van plaatsvervangend minister Lozinski die inmiddels is ontslagen en gearresteerd.  Beeld National Anti-Corruption Bureau of Ukraine
De dienst de die corruptiebestrijding in Oekraïne leidt heeft foto's vrijgegeven van de ongeveer 38.700 dollar die werden gevonden in het kantoor van plaatsvervangend minister Lozinski die inmiddels is ontslagen en gearresteerd.Beeld National Anti-Corruption Bureau of Ukraine

In de Oekraïense media heerst verontwaardiging over diverse corruptiezaken. Het plaatsvervangend hoofd van het presidentiële kantoor van Oekraïne, Kirulo Timosjenko, is vanochtend opgestapt. Dit nadat de Oekraïense president Volodimir Zelenski personeelswijzigingen had aangekondigd te midden van mediabeschuldigingen van corruptie op hoog niveau tijdens de oorlog met Rusland. Een golf van ontslagen gaat door de bestuurslaag in het land: vanochtend kondigde de een na de ander zijn vertrek aan.

Timosjenko kwam vorig jaar in opspraak vanwege zijn persoonlijk gebruik van luxe auto’s. Hij was ook een van de functionarissen die afgelopen september in verband werden gebracht met de verduistering van humanitaire hulp ter waarde van meer dan 7 miljoen dollar die bestemd was voor de zuidelijke regio Zaporizja. Hij heeft alle beschuldigingen steeds ontkend. Ook onderminister van Defensie Viatsjeslav Sjapovalov vertrekt, ‘om de goede naam van het ministerie te beschermen’, maar beklemtoont dat alle beschuldigingen tegen hem vals zijn.

Gearresteerd

De gouverneurs van de militaire regio’s Cherson, Dnipropetrovsk, Kiev, Soemi en Zaporizja zijn volgens zegslieden in Kiev ook de laan uitgestuurd. Twee onderministers op een ministerie voor regionale ontwikkeling hebben ook ontslag genomen of zijn ontslagen. De plaatsvervangend minister van Infrastructuur van Oekraïne, Vasyl Lozinski, stapte niet zelf op, maar werd dit weekeinde gearresteerd en is inmiddels ontslagen op verdenking van het achterover drukken van vier ton. Dat geld zou bestemd zijn geweest voor de aankoop van hulpgoederen. Lozinski moest onder meer toezien op de financiering van generatoren ter vervanging van die in elektriciteitscentrales die door Rusland zijn beschadigd.

Lozinski werd ontmaskerd door inspecteurs van de Oekraïense anti-corruptiedienst en door het Openbaar Ministerie. Nauwelijks was de staatssecretaris gearresteerd of president Zelenski maakte duidelijk dat zijn land ‘niet meer zou teruggaan naar de aloude corruptiepraktijken’ die Oekraïne tot een van de beruchtste landen in Europa hadden gemaakt.

Cadeautje voor Rusland

Voor de Russische propaganda zijn nieuwe corruptieschandalen in Oekraïne natuurlijk een heerlijk cadeautje. Moskou haalt al sinds het begin van de oorlog alles uit de kast om Oekraïne af te schilderen als een ongekend ondemocratisch en corrupt land (lees: dat westerse steun alleen maar misbruikt). De truc die Lozinski zou hebben uitgehaald is overigens dezelfde die het Russische leger aan de andere kant van het front nu duur betaalt: veel duurder inkopen dan de marktprijs en het verschil laten wegvloeien naar privérekeningen, of helemaal niets inkopen maar wel rekeningen declareren.

Poetin zelf heeft aan het begin van de oorlog – toen bleek dat het Russische leger als gevolg van corruptie op papier veel beter was uitgerust dan in werkelijkheid – diverse ambtenaren gevangen gezet voor vergelijkbare misdaden. Lozinski werd op zijn kantoor aangehouden waar ook nog eens (omgerekend) een slordige 36.000 euro cash zou zijn aangetroffen.

Minister

Dat de populaire Oekraïense minister van Defensie Oleksi Reznikov ook in opspraak is geraakt, is bijzonder pijnlijk. Reznikov heeft zeer goede contacten met Westerse collega’s. Hij wordt dan niet persoonlijk van graaien beschuldigd, maar er komt wel een vies luchtje uit zijn ministerie nu zijn onderminister is vertrokken. Oekraïense journalisten deden onderzoek naar de voedselaankopen van dat ministerie van Defensie. Ook hier zouden sterke aanwijzingen zijn dat ambtenaren veel meer dan de hoofdprijs betaalden voor leveringen van rantsoenen voor de troepen. Reznikov ontkent dat hij er weet van had en vraagt zelf nadrukkelijk om een parlementaire onderzoekscommissie.

De strijd tegen corruptie is weleens de ‘tweede oorlog’ genoemd die Oekraïne moet winnen, wil het bijvoorbeeld ooit kans maken op een lidmaatschap van de Europese Unie. Daar wordt dan ook hard aan gewerkt, ondanks de oorlog. Bij de laatste corruptie-index van Transparency International is Oekraïne ten goede gestegen, maar staat op een lijst van 180 landen nog altijd op nummer 122. Daarmee scoort het land iets beter dan Rusland dat op de 136ste plaats staat, maar is heel ver weg van bijvoorbeeld Nederland (8) of Duitsland (10).

De laatste acht jaar zijn wel belangrijke stappen gezet, onder meer door de aanpak van het corrupte juridische systeem, maar nog altijd is Oekraïne ver verwijderd van de minima die gelden om het Europese lidmaatschap te kunnen verkrijgen. Vermindering van de corruptie is voor de EU absolute voorwaarde voor het lidmaatschap, dus de jongste schandalen komen Kiev heel slecht uit.

Gouden wc van Janoekovitsj

Corruptie is overigens een oud zeer in het voormalige Oostblok. Volgens experts was het keerpunt voor Oekraïne de Maidanrevolutie van 2014, toen de pro-Russische president Viktor Janoekovitsj werd afgezet en naar Rusland vluchtte. Zijn regering wordt gezien als de meest corrupte ooit. Het huis van de president met zijn gouden wc werd zelfs een toeristische attractie en een waarschuwing tegen hoe corruptie uit de hand kan lopen.

Zeer tegen de zin van de oligarchen en topambtenaren die het land feitelijk bestuurden zijn er maatregelen genomen tegen de ergste uitwassen, zo zijn hun inkomsten en belastingaanslagen nu gedigitaliseerd en worden ze strikt gecontroleerd. Allerlei registers van de Oekraïense staat zijn nu openbaar, iedereen kan de registers van de Kamers van Koophandel en het Kadaster raadplegen. Journalisten maken daar gebruik van voor onthullende artikelen en ook justitie leert ermee om te gaan.

Vanuit de EU wordt veel bijstand geboden om de corruptie aan te pakken. Desalniettemin wacht Zelenski nog een taaie strijd, zeggen ingewijden. Oligarchen hebben hun stromannen in politieke partijen en zorgen ook vaak dat ze ‘begrijpende’ vrienden en bekenden hebben op de diverse ministeries. Banden tussen politieke partijen en oligarchen bijvoorbeeld: bezitters van grote bedrijven hebben vaak familieleden in het parlement, of relaties met ministers die nauw betrokken worden bij hun bedrijf.

Het feit dat Oekraïense journalisten naast alle verslagen over de oorlog ook weer jagen op corruptie en daarover kunnen publiceren, kan als hoopgevend worden gezien.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden