Plus

Corona verstoort eeuwenoude bede van een Beiers bergdorp

In 1633 deden de bewoners van een door de pest geplaagd dorpje in Zuid-Duitsland een belofte aan God. Bijna vierhonderd jaar later dwingt een nieuwe pandemie ze om die gelofte te breken.

Een Christus­beeld wacht vergeefs op het passiespel in het Zuid-Duitse Oberammergau. Beeld Philipp Guelland/EPA

Volgens pastoor Thomas Gröner is er geen twijfel over mogelijk. Wat in zijn Oberammergau is gebeurd, is een wonder. Sterker nog, hij heeft er bewijs voor. Een pandemie was door het dorp getrokken, met volgens de overlevering één dode op elke vier inwoners. “Hele families,” zegt Gröner. “Weg.”

Toen verzamelden de dorpelingen zich voor een kruis en beloofden God dat als hij de overblijvers zou sparen, zij tot in de eeuwigheid ­iedere tien jaar het paasverhaal zouden opvoeren. Het was 1633 en de builenpest hield nog volop huis in Beieren, maar volgens de overlevering is na die gelofte nooit meer iemand uit Oberammergau overleden aan de ziekte.

Geannuleerd

In de kerk waar dorpelingen ooit het ritueel uitvoerden, houdt pastoor Gröner nu een oud, in leer gebonden boek omhoog. “Kijk,” zegt hij, terwijl hij met zijn vingers langs een pagina gaat waar het priegelige handschrift halverwege opeens ophoudt. “Er werden tientallen sterf­gevallen genoteerd en toen opeens: niets meer.”

Al bijna vier eeuwen houdt Oberammergau zich eensgezind aan de belofte om de redding van de pandemie te vieren. Nu heeft een nieuwe pandemie daar noodgedwongen een einde aan gemaakt. Het paasspel van 2020, dat in mei in première moest gaan en de hele zomer zou doorlopen, is in verband met het corona­virus geannuleerd. De productie, met dorps­bewoners als acteurs, had een half miljoen mensen naar het dorp moeten brengen. Het amfitheater van Oberammergau biedt plaats aan 4500 mensen, bijna het hele dorp.

Een kwestie van tijd

Het had de 42ste opvoering moeten worden sinds de première in 1634. Slechts twee keer eerder ging het feest niet door: tijdens de verlichting in 1770 en de Tweede Wereldoorlog in 1940. Eén keer werd de passie uitgesteld: toen tijdens de Eerste Wereldoorlog te veel mensen waren omgekomen om tijdig een volwaardige cast bijeen te krijgen. Nu, met Pasen voor de deur, bidt Oberammergau om een nieuw wonder. Het dorp heeft tot dusver geen bekende gevallen van Covid-19. “Misschien beschermt de gelofte ons dorp nog steeds,” zegt kostuummaker Susanne Eski, terwijl ze jurken staat op te bergen. Buiten het dorp neemt het aantal coronabesmettingen een vlucht; de meeste mensen zijn bang dat het slechts een kwestie van tijd is voor het virus ook in Oberammergau zal opduiken.

Al eeuwenlang komen koningen en koninginnen, politiek leiders en andere beroemdheden naar de Beierse Alpen om zich onder te dompelen in het verhaal over goddelijke redding. Ook nu had Oberammergau lang naar dit moment toegewerkt. Maandenlang namen hotels en restaurants extra personeel aan om de toestroom van bezoekers te kunnen verwerken. Lokale ambachtslieden maakten overuren om decorstukken te bouwen. Vrijwilligers hielpen met het naaien van kostuums en repetities brachten alle leeftijdsgroepen in het dorp samen, van peuters tot grootouders.

Geheel volgens de ­gebruiken van een dorp uit het jaar 30 voor Christus hebben veel mannen zich al een jaar niet meer geschoren. Maar ­helaas, de repetities zijn gestopt. De stoelen en tribunes in het amfitheater zijn leeg en decor- en kledingstukken zijn opgeborgen. Alleen de baarden zijn er nog. De beide kapperszaken in Oberammergau zijn vanwege het coronavirus gesloten. “Als je niet beter wist, zou je denken dat dit een dorp vol hipsters en jihadi’s is,” grapt Cengiz Görür (20). De zoon van een lokale restauranteigenaar had dit jaar de eerste moslim met een leidende rol in het paasspel moeten worden. Hij was overigens gecast als Judas.

Kaspar Schisler

Het verhaal van de pest heeft dit dorp gevormd, zegt Eva Reiser, die Maria zou spelen. “Hoe zal het coronavirus onze wereld veranderen?” vraagt ze zich af. “Welke verhalen zullen er later over ons worden verteld?” Dat tijdens een pandemie sociale afstand van levensbelang is, ­weten ze ook in Oberammergau. Frederik ­Mayet, die de rol van Jezus zou spelen: “We hebben dit eerder gedaan.”

In 1632 leek het dorp te ontkomen aan de pest. Terwijl die in alle omliggende dorpen had huisgehouden, wilde Oberammergau de dans ontspringen door, zoals dat inmiddels heet, in quarantaine te gaan: een zelfverkozen isolatie, die dorpelingen binnen moest houden en vreemdelingen buiten. Bewakers patrouilleerden langs de dorpsranden en hielden dag en nacht de wacht. Dat ging een tijdje goed, tot op een nacht een wanhopige dorpeling, die maandenlang van huis was geweest om elders te werken en nu ontdekte dat hij zijn dorp niet meer in mocht, voorbij de wacht glipte om zijn gezin te zien. Iedereen in het dorp weet zijn naam nog. Er is in Oberammergau zelfs een straat naar hem vernoemd. “Niemand wil Kaspar Schisler zijn,” zegt Reiser. “Niemand wil het virus binnenbrengen.”

Beschermheilige

In Oberammergau wordt een levensloop vaak afgemeten in paasspelen. Reiser – die wanneer ze niet druk is met haar rol als moeder van God, werkt als stewardess – wast zelf al weken obsessief vaak haar handen en blijft op afstand van haar 92-jarige grootmoeder. “Oma wil nog één paasspel meemaken.” De editie van dit jaar had haar tiende moeten worden.

Op een uurtje rijden staat, diep in de bossen, de kapel van een tamelijk onbekende heilige, die recent is herontdekt. Deze Sint Corona is de beschermheilige van het verzet tegen epidemieën. Er komen zware tijden aan, zegt vader Gröner, maar alles heeft een keerzijde. Misschien komt er ook iets goeds van deze crisis: een terugkeer van solidariteit en compassie voor een ieder. “Op een bepaalde manier,” ­besluit hij, “voltrekt het verhaal van lijdens­wegen en redding dat we op het podium hebben geoefend, zich nu in het echte leven.”

© The New York Times
Vertaling David van Unen 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden