PlusAchtergrond

Corona in Brazilië: een gevaar voor de hele wereld

Door een gebrek aan coronamaatregelen vormt Brazilië volgens onderzoekers een gevaar voor de rest van de wereld. ‘Het is een petrischaaltje voor nieuwe virusvarianten.’

Graven van covidslachtoffers in de Braziliaanse stad Manaus, waar het virus genadeloos heeft toegeslagen. Beeld AFP
Graven van covidslachtoffers in de Braziliaanse stad Manaus, waar het virus genadeloos heeft toegeslagen.Beeld AFP

De ogen van de wereld zijn gericht op Brazilië. Het Zuid-Amerikaanse land werd de afgelopen weken wederom een van de grootste coronabrandhaarden wereldwijd. Met nu dagelijks ­gemiddeld zo’n drieduizend doden en vele tienduizenden besmettingen. Volgens officiële ­tellingen, althans. Verwacht wordt dat vooral in de arme favela’s, waar afstand houden schier onmogelijk is en zorg ontoereikend, het virus onder de radar welig tiert.

Vanuit binnen- en buitenland neemt de ­kritiek op het coronabeleid van president Jair Bolsonaro toe. Of eerder: de kritiek op het ­gebrek aan beleid. Regionaal zijn door een aantal gouverneurs en burgemeesters maatregelen ingevoerd, maar de president, die zich graag laat voorstaan op zijn machomentaliteit, heeft de gevaren van het virus van meet af aan gebagatelliseerd. “Mensen gaan nu eenmaal dood,” zei de president deze maand nog als reactie op kritiek op zijn aanpak. De gevolgen van een volledige lockdown zouden volgens hem vele malen gevaarlijker zijn voor het land.

Bron: Our world in Data Beeld Jet de Nies
Bron: Our world in DataBeeld Jet de Nies

De macabere beelden vertellen een ander verhaal. Net als een jaar geleden worden in delen van Brazilië in allerijl massagraven aangelegd om de talloze doden te kunnen begraven. Naar verwachting haalt Brazilië voor de zomer de VS in als het land met de meeste coronadoden ter wereld. Het zorgsysteem dreigt niet overbelast te raken, het ís het al, zei immunoloog ­David ­Sufiate van het vooraanstaande onderzoekscentrum Fiocruz­ in Rio de Janeiro deze maand tegen DW News. Zorgwekkend zijn ook de berichten dat de laatste weken veel relatief jonge mensen op de ic’s liggen. Zouden de ­mutaties van het virus die in het land opduiken dodelijker zijn voor jongeren?

Een medewerker van het kerkhof in Manaus plaatst een kist met daarin een covidslachtoffer, in de grond.  Beeld AFP
Een medewerker van het kerkhof in Manaus plaatst een kist met daarin een covidslachtoffer, in de grond.Beeld AFP

Veel grotere besmettelijkheid

Initieel onderzoek duidt daar niet op. Dat veel jonge mensen op de ic’s liggen heeft volgens ­Renato Kfour, voorzitter van de Wetenschappelijke Afdeling Immunisaties van de Braziliaanse Vereniging voor Kindergeneeskunde, te maken met de ongekend hoge besmettingsgraad. Jonge, vitale mensen houden het bovendien langer vol op de ic’s, dan mensen met onderliggende problemen, aldus Kfour tegen BBC.

Dat neemt niet weg dat de mutaties uit Brazilië een groeiend punt van zorg zijn. Ook in Nederland. De P1-variant, ofwel de Braziliaanse variant, werd pas in december voor het eerst aan­getroffen, maar zou inmiddels het ‘originele’ coronavirus vrijwel volledig hebben verdrongen, wijzen ziekenhuisgegevens uit.

Dat zou duiden op een hogere besmettelijkheid. Uit vroege onderzoeken komt naar voren dat de mutatie, die net als de Britse en Zuid-Afrikaanse varianten door de WHO is aangemerkt als ‘variant of concern’, tot wel 2,5 keer zo besmettelijk is als het ‘origineel’.

Nog zorgwekkender zijn de aanwijzingen dat de P1-variant een mutatie bevat, waardoor antistoffen van een eerdere besmetting geen bescherming lijken te bieden. Met andere woorden: iemand die besmet is met het ‘originele’ coronavirus, kan meteen nóg een keer een hevige vorm van Covid-19 krijgen bij besmetting met de variant. Dat kan ook ingrijpende gevolgen hebben voor de effectiviteit van de vaccins.

Manaus

Jaap van Dissel, directeur van het RIVM, zei in een interview met de NOS dat het te vroeg is om te kunnen zeggen dat de P1-variant echt veel meer mensen kan ­besmetten die antilichamen hebben. Maar de gebeurtenissen in Manaus zijn niet geruststellend. De dichtbevolkte industriestad werd vorig voorjaar genadeloos hard getroffen door het coronavirus. Na horrormaanden leek er in de zomer een beetje licht aan het einde van de tunnel te gloren. Onderzoek van de Universiteit van Oxford stelde in september vast dat 76 procent van de bevolking van de stad antistoffen tegen corona had. Manaus leek zo de eerste plek ter wereld te zijn waar groepsimmuniteit tegen het virus was ­bereikt.

December 2020: nabestaanden begraven een covidslachtoffer in Manaus. Beeld AFP
December 2020: nabestaanden begraven een covidslachtoffer in Manaus.Beeld AFP

Massagraven

Dat optimisme duurde tot ­december, toen de chaos in de ziekenhuizen als nooit tevoren terugkeerde, en daarmee de ­beelden van provisorische massagraven. De P1-variant zou de verklaring zijn. Die variant, die inmiddels in 43 landen, waaronder Nederland, is aangetroffen, is niet de enige zorgwekkende mutatie in Brazilië. Intussen zijn al zeventien variaties op de P1 ontdekt, waarvan er twee worden gezien als potentieel nog gevaarlijker. En het is een kwestie van tijd tot daar weer variaties op ontstaan.

“Hoe hoger het transmissieniveau, hoe hoger het risico op nieuwe mutaties,” legt Ester ­Sabino, wetenschapper aan de medische faculteit van de Universiteit van Sao Paulo, uit aan persbureau Reuters. José Eduardo Levi vergelijkt Brazilië in het Britse tijdschrift The New Statesman met een petrischaaltje voor het virus, waarin dat zich vrijelijk kan doorontwikkelen in mogelijk nog gevaarlijker of resistenter varianten. “Brazilië is een gevaar voor de rest van de wereld,” aldus de bioloog.

Ook in India is het mis

De situatie in India is al even zorgwekkend als die in Brazilië. Ook daar pakt de tweede golf nog heviger uit dan de eerste. Af­gelopen donderdag werden 314.835 nieuwe infecties op een dag geteld, de meeste besmettingen op één dag ter wereld sinds het begin van de pandemie. Een dag later overtrof India dat tragische record met 332.430 nieuwe besmettingen.

Het gaat gepaard met al even trieste taferelen. In New Delhi zijn de meeste ic’s volgens de BBC vol. Medische zuurstof, van levensbelang voor ernstig zieke covidpatiënten, raakt op. In twee ziekenhuizen in de hoofdstad is het al zover, waardoor volgens de BBC al patiënten in afwachting van zuurstof zijn overleden.

Onderrapportage

Het land met ruim 1,3 miljard inwoners heeft zeker 185.000 doden te betreuren gehad en dagelijks worden er zo’n 2000 doden door het virus bijgeschreven. En alsnog lijkt er sprake van omvangrijke ­onderrapportage. De Financial Times rekende uit dat volgens de cijfers van een aantal lokale crematoria in enkele dagen 1833 mensen waren overleden aan Covid-19, terwijl in die districten officieel maar 228 coronagerelateerde sterfgevallen waren gemeld.

Net als in Brazilië zou het ­opduiken van een nieuwe, ­besmettelijkere mutatie de snelle transmissies hebben aangedreven. Die variant, ­officieel B1617 genaamd, is voor meerdere landen reden geweest vliegverkeer vanuit India te verbieden.

Maar ook in India is de mogelijke extra besmettelijkheid van de variant niet het enige dat speelt. Net als de Braziliaanse president Jair Bolsonaro, ligt de Indiase premier Narendra Modi ligt onder vuur omdat hij te weinig zou hebben gedaan om de tweede golf te voorkomen. ­Inmiddels is in New Delhi deze week een lockdown ingevoerd, maar van landelijke reisbeperkende maatregelen is nauwelijks sprake. Een strikte lockdown bleek vrijwel onmogelijk in India, waar miljoenen mensen afhankelijk zijn van hun inkomsten van die dag om te overleven. Toen de regering vorige lente wel een strikte lockdown invoerde, ont­ketende dat een massa­migratiegolf van arbeiders die uit de grote steden, veelal te voet, naar hun families op het platteland poogden te reizen.

Holifeesten

Was er geen middenweg mogelijk? De massale Holi­feesten in maart gingen gewoon door, ook Modi’s partij BJP blijft stug doorgaan met het houden van drukke verkiezingsbijeenkomsten. Voorbereidingen op een tweede golf werden in de zorg nauwelijks getroffen. “We waren dit keer niet beter voorbereid,” aldus Srinath Reddy, voorzitter van de ­Public Health Foundation of India aan de ­Financial Times. “Er werd op de een of andere manier aangenomen dat we de pandemie waren gepasseerd.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden