PlusAchtergrond

Corona brengt Trump en de VS in een benauwde situatie

President Donald Trump (74) ligt met het coronavirus in een ziekenhuis. Omdat hij met zijn leeftijd en lichaamsgewicht tot de risicogroepen hoort, houden Amerikanen hun adem in. Het land staat op zijn kop. Hoe gaat het nu verder? Drie vragen.

1. Wie is de baas in de Verenigde Staten als Trump te ziek wordt?

Als Donald Trump zijn presidentiële taken niet meer kan uitoefenen, neemt vicepresident Mike Pence het gezag over op basis van het 25ste amendement van de Amerikaanse Grondwet. Die is in het leven geroepen na de moord op John F. Kennedy (1963).

Toen Ronald Reagan in juli 1985 een operatie tegen kanker onderging, was George H.W. Bush acht uur lang waarnemend president. In die acht uur had Bush trouwens niet veel te doen. Volgens mediaberichten zou hij in die tijd slechts een potje tennis hebben gespeeld. In juni 2002 was Dick Cheney 2 uur en 15 minuten de tijdelijke vervanger van George W. Bush die een darmonderzoek onderging.

Formeel draagt de president in een brief aan de voorzitters van het Huis van Afgevaardigden en de Senaat (samen het Amerikaanse Congres) de macht over aan de vicepresident. Als de president weer in staat is om zelf zijn taken op te pakken, moet hij dat volgens dezelfde briefprocedure doen.

Twijfelen

Als Trump te ziek is om de brief te schrijven, doen Pence en het kabinet dat namens hem. Als zij twijfelen of Trump genoeg hersteld is om zijn taken op te pakken, kunnen zij daarover stemmen. “De regering is in staat om grotendeels ononderbroken te functioneren tot de president hersteld is,” zei John Hudak van het Brookings Instituut afgelopen zomer.

Mocht de situatie van de president verslechteren, kan de vicepresident tot het eind van de ambtstermijn waarnemend president blijven. Na het nieuws over Trump is Mike Pence vrijdag direct getest. Die uitslag was negatief, tot opluchting van het Republikeinse kamp. Want als ook Pence te ziek is om te regeren, is de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden de volgende in lijn om de baas van het land te zijn. En dat is Democraat Nancy Pelosi, een gezworen vijand van Trump.

Vooralsnog blijft Pence in de startblokken zitten. Trump heeft namelijk nog steeds de leiding over de VS. Hij is samen met zijn vrouw Melania, die ook besmet is, in quarantaine en wordt behandeld met virusremmers. Maar hij wekt niet de indruk te ziek te zijn om te werken.

Trump stapte vrijdag voor het Witte Huis op eigen kracht in de helikopter die hem naar het militaire ziekenhuis Walter Reed in Bathesda bracht. Mét mondmasker en opgestoken duim. In een videoboodschap bedankt hij iedereen voor de ‘enorme steun’. “Ik denk dat het heel goed met me gaat. We gaan ervoor zorgen dat het goed komt. Het gaat heel goed met de First Lady.”

Dat herhaalt hij later in een twitterbericht. ‘Het gaat goed, denk ik! Bedankt allemaal. Veel liefs.’

Een woordvoerder van het Witte Huis bevestigt dat Trump zijn presidentiële bevoegdheden niet aan Pence heeft overgedragen. Hij zal de komende dagen vanuit een speciale suite in het ziekenhuis werken.

2. Wat betekent dit voor de presidentsverkiezingen op 3 november?

Dat hangt af van hoe ernstig de klachten van Trump zijn en hoe de ziekte zich de komende dagen ontwikkelt. Zijn klachten zouden vooralsnog beperkt blijven tot lichte koorts, een hoest en verstopte neus.

Feit is wel, dat precies een maand voor de verkiezingen, de campagne op zijn kop staat. Trump zal voorlopig in quarantaine moeten blijven. Probleem is wel dat ook steeds meer mensen in zijn kring dat moeten, omdat ze met het coronavirus besmet zijn.

Vertrouweling Kellyanne Conway, tot voor kort een van zijn belangrijkste adviseurs, twitterde dat ze positief getest is. ‘Mijn symptomen zijn een lichte hoest en ik voel me verder goed. Ik ben na overleg met mijn artsen in quarantaine gegaan. Mijn hart is met iedereen die getroffen is door deze wereldwijde pandemie.’

In de tuin

Mogelijk is ze besmet toen ze vorige week in de tuin van het Witte Huis aanwezig was bij de nominatie van Amy Coney Barrett, de kandidaat van Trump voor het Hooggerechtshof. De Republikeinse senatoren Thom Tillis en Mike Lee, die daar ook bij waren, zijn ook besmet.

Kort na Conway maakte ook Trumps campagnemanager Bill Stepien bekend besmet te zijn. Net als Conway verbleef hij veelvuldig in de nabijheid van Trump de afgelopen weken. Eerder was al bekend dat communicatieadviseur Hope Hicks het virus heeft.

Het Amerikaanse Congres – waar de Democraten in het Huis van Afgevaardigden de meerderheid hebben - beslist uiteindelijk of de verkiezingen uitgesteld worden. Dat is nog nooit gebeurd. De presidentsstrijd overleefde oorlogen en zelfs de Spaanse Griep in 1918. Ook nu wordt nog niet over uitstel gesproken.

Trumps campagneschema is strak. Geplande bezoeken aan Minnesota, Pennsylvania, Virginia, Georgia, Florida en North Carolina staan voor onbepaalde tijd afgelast.

Mocht Trump niet in staat zijn campagne te voeren, dan kunnen de Republikeinen zelf een andere kandidaat naar voren schuiven. Dat is onwaarschijnlijk, omdat de tijd daarvoor te kort is. In het uiterste geval kan de naam van Trump wel gewoon op het stembiljet blijven staan.

In de aanloop naar de verkiezingen zijn nog twee debatten tussen Trump en zijn Democratische uitdager Joe Biden, die negatief op corona testte, gepland. De laatste in Nashville (Tennessee) op 22 oktober is nog redelijk ver weg. Maar de eerstvolgende, op 15 oktober in Miami (Florida), staat op losse schroeven.

3. Wat betekent dit voor de campagne?

Ondanks alle onrust de afgelopen maanden, zoals de economische gevolgen van de coronacrisis, de dood van George Floyd en de Black Lives Matter-beweging, verliep de race naar de verkiezingen tot nu toe zonder problemen.

Joe Biden heeft in de prognoses een lichte voorsprong op Trump. Voordat hij ziek werd, begon de tijd al te dringen voor Trump. Bovendien mogen miljoenen Amerikanen in verschillende staten deze weken al stemmen.

“De belangrijkste voordelen voor Trump zijn weg,” zegt de Republikeinse analist Rick Tyler. “Zijn gezag, bijeenkomsten om zijn achterban te mobiliseren zijn niet meer mogelijk. De besmetting ondermijnt ook zijn campagnestrategie, namelijk het negeren van de pandemie en ongefundeerde beweringen dat we een economische comeback maken.”

Aanhangers van Trump steunen hem buiten het ziekenhuis.Beeld EPA

Laconiek

Het is voor critici verleidelijk om in hun vuist te lachen onder het mom van ‘ik zei het toch’. Veel Amerikanen zijn namelijk niet vergeten hoe ‘laconiek’ en ‘arrogant’ Trump de afgelopen maanden reageerde op het coronavirus. Hij zei dat het ooit op ‘magische wijze’ zou verdwijnen, en hekelde hij strenge voorzorgsmaatregelen.

Afgelopen dinsdag, tijdens het eerste verkiezingsdebat, maakte Trump zijn rivaal Biden nog belachelijk omdat die geregeld een mondkapje draagt. “Ik draag geen masker zoals hij,” sneerde Trump. “Elke keer als je hem ziet, draagt hij een masker.”

Dat hij nu zelf getroffen is, roept de vraag op of hij de pandemie wel serieus genoeg genomen heeft en nu niet een groot risico genomen heeft voor zichzelf en voor het Amerikaanse volk.

Toch zal Biden deze situatie niet snel aangrijpen om er met gestrekt been in te gaan. ‘We zullen bidden voor de gezondheid en de veiligheid van de president en zijn familie’, twittert hij. Ook oud-president Barrack Obama wens hem een spoedig herstel toe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden