PlusAchtergrond

Congres VS: techreuzen als Google en Facebook bedreigen de democratie

Techreuzen als Google en Facebook bedreigen de vrije markt en de democratie, concludeert een commissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden in een onderzoeksrapport.

Jeff Bezos van Amazon, Tim Cook van Apple, Sundar Pichai van Google/Alphabet Inc. en Mark Zuckerberg van Facebook. Beeld AP
Jeff Bezos van Amazon, Tim Cook van Apple, Sundar Pichai van Google/Alphabet Inc. en Mark Zuckerberg van Facebook.Beeld AP

Ze groeiden in enkele decennia van een ‘slordig’ zooitje sympathieke start-ups tot monopolisten die niet alleen de vrije markt bedreigen, maar ook de democratie. De usual suspects uit de techindustrie – Google, Facebook, Amazon en Apple – krijgen er ongenadig van langs in een langverwacht en lijvig rapport van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden over oneerlijke concurrentie.

Democratische afgevaardigden willen strengere mededingingsregels en pleiten voor het opknippen van de reuzen in kleinere onderdelen. Dan zou Google misschien afstand moeten doen van YouTube, terwijl Facebook aangekochte parels als WhatsApp en Instagram kan verliezen.

De kritische conclusies uit het rapport stoelen op zestien maanden van verhoren, opgevraagde documenten en raadpleging van experts. Daaruit blijkt dat de vier bedrijven bijna volledig de dienst uitmaken in hun hoek van het internet - of dat nu gaat om zoeken, sociale media of online verkoop. Zij bepalen daarin wie de winnaars en verliezers zijn, bijvoorbeeld door concurrenten op te kopen, valselijk te kopiëren of anders gewoon de markt uit te prijzen.

Dat is desastreus voor digitale innovatie, verklaarde een grote durfinvesteerder tegenover de onderzoekscommissie: geen investeerder durft nog geld te steken in een klein innoverend bedrijfje dat wil concurreren met de ‘grote vier’. Dat is immers kansloos.

Olietycoons

Niet alleen het uitdagen, ook het ‘samenwerken’ wordt kleinere ondernemers moeilijk gemaakt, zo staat in het rapport. Apple kan appontwikkelaars die hun producten in de App Store willen verkopen, vragen een deel van de verkoopwinst af te staan, want veel alternatieve verkooppunten zijn er simpelweg niet.

Of neem Amazon, het onlinewinkelplatform dat bijna de helft van alle online verkopen in Amerika faciliteert. Liefst 2,3 miljoen winkeliers proberen hun online waar via Amazon te slijten en 37 procent daarvan moet zelfs volledig leven van de opbrengsten daarvan. Tegelijkertijd verkoopt Amazon ook zelf spullen op zijn platform. En kan de prijzen van die kleine winkeliers daardoor omlaag drukken, zo klinkt het verwijt.

In het 450 pagina’s tellende document komt geregeld de vergelijking terug met het Amerika van ruim een eeuw geleden. Toen maakten enkele grote olie- en spoorwegtycoons op vergelijkbare manier de dienst uit. Gek is die vergelijking niet. De vier techreuzen hebben samen inmiddels een waarde van 5 biljoen dollar, ruim een derde van de totale waarde van de honderd belangrijkste Amerikaanse bedrijven.

Nu staat er volgens de auteurs meer op het spel dan alleen oneerlijke concurrentie. De hele democratie krijgt een knauw, vinden ze. Facebook is daarvan het beste voorbeeld. Door gebrek aan concurrentie voelt dit bedrijf geen noodzaak om iets te doen aan de ‘dramatische toename’ van desinformatie en fake news. Funest voor een gezonde democratie, oordeelt de commissie.

Simpel ja of nee

De vier topmannen in kwestie zien dit allemaal anders. Geen van de vier bedrijven zegt zich te herkennen in de conclusies van het rapport. Eerder dit jaar antwoordden ze tijdens hun verhoor vooral ontwijkend op kritische vragen van afgevaardigden, die daardoor vaak terugvielen op de zinsnede: “Ik wil gewoon een simpel ja of nee horen.”

Het is nu aan het hele Congres, de wetgevende macht in de Verenigde Staten, om te bepalen welke van de wetsadviezen het wil overnemen van commissie. Meteen bij de presentatie van het onderzoek bleek al dat dit geen formaliteit wordt. Waar de Democraten en Republikeinen in juni 2019 nog gebroederlijk aan hun onderzoek begonnen, is het uiteindelijke resultaat alleen ondertekend door de Democraten.

De Republikeinse afgevaardigde Ken Buck zei het inhoudelijk wel eens te zijn met het concurrentieprobleem, maar hij heeft andere oplossingen voor ogen dan het rigoureus aanpassen van de wet. Daar zouden andere, kleinere bedrijven immers ook last van kunnen krijgen, denkt hij. De Republikeinen zien daarom meer in hardere handhaving van bestaande regels.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden