PlusExclusief
Chinese deal in het Midden-Oosten is een historische stap – en als het aan Peking ligt, pas het begin
Een akkoord tussen Saoedi-Arabië en Iran laat zien dat China een wereldmacht is. En dit lijkt nog maar het begin van de nieuwe Chinese rol in de internationale betrekkingen.
China moet een grotere rol spelen op het wereldtoneel. Met die boodschap besloot de Chinese leider Xi Jinping maandagochtend het Volkscongres in Peking. Dat hij het meent, blijkt wel uit twee recente ontwikkelingen: een door China geïnstigeerd akkoord in het Midden-Oosten en plannen om ook in de strijd tussen Rusland en Oekraïne een rol te spelen.
Sinds Xi in 2012 aan de macht kwam, neemt Peking al een grotere rol in op internationaal gebied. En met zijn derde termijn als president, die het Volkscongres hem vrijdag toebedeelde, is hij in de positie om deze koers verder uit te dragen.
Xi’s verkiezing kwam zeker niet als een verrassing, maar dat gold wel voor het akkoord dat Saoedi-Arabië en Iran vrijdag sloten. Ineens stonden hoge vertegenwoordigers van die twee aartsvijanden op de foto, terwijl ze elkaar de hand schudden. Nog opmerkelijker: de foto was genomen in Peking, en tussen de twee stond trots de hoogste Chinese diplomaat Wang Yi, vaderlijk met een hand op beider rug.
Nationale vernedering weggewassen
Waar het Midden-Oosten decennialang gold als een achtertuin van de Verenigde Staten, die daar als bondgenoot van Israël, Saoedi-Arabië en verschillende Golfstaten de dienst uitmaakten, is het nu China dat een einde maakt aan een van de langst slepende vijandschappen in de regio. Een voorlopig einde, want zoals bij alle akkoorden in het Midden-Oosten zal de tijd leren hoe houdbaar dit is.
China’s hoofdrol op het wereldtoneel lijkt wel iets voor de langere termijn. Een Oscar zal Xi er niet mee winnen en ook geen Nobelprijs voor de Vrede, maar aan mooie woorden ontbrak het niet in de toespraak van de grote leider, maandagochtend in Peking.
Zo wil Xi ‘positieve energie aan de wereldvrede’ bijdragen. Hij greep in zijn toespraak ook terug op de geschiedenis en het in China populaire verhaal van de wederopstanding van het land na ‘een eeuw van vernedering’, tot aan de communistische machtsovername in 1949. “We hebben eindelijk de nationale vernedering weggewassen. Het Chinese volk is de meester van zijn eigen lot. De natie is opgestaan, rijk geworden en wordt nu ook sterk.”
Economische wereldorde
Die nieuwe Chinese kracht zal in de hele wereld gevoeld worden, als het aan Xi en zijn medestanders ligt. Niet alleen in de diplomatie en op militair vlak – China is zijn leger sterk aan het opbouwen – maar ook in de economische wereldorde. Zo wil Xi de machtsverhoudingen binnen het Internationaal Monetair Fonds verschuiven.
Het Saoedisch-Iraanse akkoord lijkt een opstapje naar meer Chinese initiatieven in de internationale betrekkingen. Mogelijk krijgt dit volgende week al een vervolg, als Xi naar Moskou reist – als, want de aankondiging van persbureau Reuters, op basis van anonieme bronnen, is nog nergens bevestigd. Volgens de Amerikaanse krant The Washington Post zal Xi daarna ook telefonisch overleggen met de Oekraïense president Zelenski.
Dat Xi en Poetin elkaar op termijn weer zullen ontmoeten, ligt voor de hand. China heeft Rusland gesteund sinds de inval in Oekraïne, onder meer binnen de Verenigde Naties, al waakt het er tot nu toe voor om directe militaire steun te leveren. Wel heeft Peking al eerder gesuggereerd een rol te willen spelen in vredesonderhandelingen tussen Moskou en Kiev.
Van dergelijke onderhandelingen kan voorlopig geen sprake zijn. Poetin heeft zijn doelen in Oekraïne nog niet bereikt, terwijl Zelenski vastbesloten is de Russen terug te dringen tot aan de grenzen van zijn land. Maar zoals alle militaire conflicten zal ook deze oorlog op een dag moeten eindigen met afspraken tussen de twee leiders, met hun handtekeningen eronder. Als die foto gemaakt kan worden, zal waarschijnlijk niet topdiplomaat Wang maar Xi zelf trots poseren.
Wat staat er in het akkoord?
Binnen twee maanden weer diplomatieke betrekkingen en op den duur heropende ambassades. Vrijdag ondertekenden twee hoge vertegenwoordigers van Saoedi-Arabië en Iran in Peking een akkoord om de diplomatieke betrekkingen te herstellen. Beide landen beloven bovendien zich niet in elkaars binnenlandse aangelegenheden te mengen. Een oud veiligheidsakkoord wordt opnieuw van kracht.
Op het oog zijn het kleine stapjes, maar ook die tellen. Saoedi-Arabië en Iran komen van ver. Beide landen zijn aartsvijanden, regionale grootmachten die volop met elkaar concurreren, bijvoorbeeld in Jemen. In 2016 verbraken de twee de relaties nadat in Saoedi-Arabië een sjiitische geestelijke was geëxecuteerd en in Teheran de Saoedische ambassade was bestormd. Dat China juist die twee landen tot elkaar heeft weten te brengen, is een diplomatiek kunststukje.
Sam de Graaff