PlusAchtergrond

Chaos en conflicten dreigen rondom Amerikaanse verkiezingen

Wantrouwen en conflict liggen op de loer bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november. De verkiezingsdag kan weleens eindigen zonder uitslag. ‘Dit is een gevaarlijk moment voor de democratie.’

Per post stemmen zou vaker mis kunnen gaan en bovendien is het tellen van de stemmen arbeidsintensiever. Beeld Getty Images

De kanarie in de kolenmijn, noemde Democratisch politicus Suraj Patel uit New York de voorverkiezing om een Congreszetel in kiesdistrict 12. Wie gewonnen heeft, is nog steeds onduidelijk, bijna zes weken na de verkiezingsdag. Vanwege de corona-uitbraak stemden ruim tien keer zoveel mensen per post als gewoonlijk. Dat stemmen per post is op een fiasco uitgelopen.

Het duurde weken voordat de onderbezette kiescommissie alle stembiljetten had geteld en Patel tot verliezer verklaarde. Hij is naar de rechter gestapt om de telling aan te vechten. Patel ligt zo’n 3700 stemmen achter op zittend congreslid Carolyn Maloney.

Twaalfduizend stembiljetten in het kiesdistrict werden ongeldig verklaard. De biljetten hadden bijvoorbeeld niet de vereiste datumstempel. Sommige kwamen te laat binnen, omdat kiezers hun stembiljet pas een dag voor de deadline hadden ontvangen. Biljetten in enveloppen die dichtgeplakt zijn met tape zijn ook ongeldig, volgens de lokale wet, en op de envelop moet een handtekening staan.

Een rommeltje

De wanorde belooft weinig goeds voor de presidentsverkiezingen, over drie maanden. Dan stemmen naar verwachting ook grote groepen Amerikanen per post, om coronagevoelige menigtes in stembureaus te vermijden. Voor president Trump is het reden op te roepen de presidentsverkiezingen uit te stellen. Stemmen per post is fraudegevoelig, houdt hij vol. Dat is in het verleden niet gebleken, zeggen verkiezingskenners.

Maar een rommeltje kan het wel degelijk worden, blijkt uit de problemen in New York. Vooral de stembiljetten van mensen die voor het eerst per post meedoen, worden soms afgewezen, omdat ze de gedetailleerde instructies niet goed volgen. “Als niet meer dan 5 procent van de kiezers per post stemt, heeft het weinig effect op de uitslag als een klein percentage ongeldig is,” zegt Rick Pildes, hoogleraar recht en kieswetexpert aan de New Yorkuniversiteit. “Als nu 60 of 70 procent per post stemt, is het een veel groter probleem. Als de kandidaten gelijk opgaan, kan het de uitslag beïnvloeden.”

Postbodes en hun vakbonden waarschuwen al dat ze niet in staat zullen zijn alle stembiljetten op tijd te bezorgen en weer bij het stembureau af te leveren. Het staatspostagentschap is aan het bezuinigen, wat tot extra vertragingen leidt. Louis DeJoy, de postbaas die juist nu besloot te bezuinigen, is een Trumpaanhanger en doneert aan Republikeinse campagnes. Hij saboteert doelbewust de verkiezingen, denken critici.

Complottheorieën

Sommige staten lieten weten dat ze meer tijd nodig hebben om de stemmen te tellen. Het is arbeidsintensiever. In sommige staten tellen bovendien ook biljetten mee die ná de verkiezingsdag arriveren, als ze maar verstuurd zijn op of voor 3 november.

Lawrence Douglas, hoogleraar recht aan universiteit Amherst in Massachusetts, verwacht dan ook dat de Amerikanen het op 3 november zonder uitslag moeten doen. “Het kan dagen, weken kosten om al die poststemmen te tellen,” voorspelt hij.

Dat baart hem grote zorgen. Een vertraagde uitslag en gehakketak over de geldigheid van poststemmen kan wantrouwen aanwakkeren. “Ik denk dat we rechtszaken krijgen, en allerlei complottheorieën, gecreëerd of herhaald door Trump zelf,” zegt Douglas.

Hij vreest dat Trump de chaos zal gebruiken om bij verlies te weigeren zijn ambt te verlaten. Onlangs schreef Douglas een boek over dat scenario. “Het is ook waarschijnlijk dat buitenlandse overheden als Rusland zich ermee gaan bemoeien en valse informatie over stembiljetten verspreiden via sociale media.”

Hoogleraar Pildes vreest voor de gevolgen, als Amerikanen de uitslag niet vertrouwen. “We hebben een gepolariseerde politieke cultuur, waarin mensen aan beide kanten geloven dat deze verkiezingen bepalend zijn, dat niets meer hetzelfde zal zijn in de VS als de andere kant wint. Voeg daarbij sociale media, de misinformatie en de manipulatie en het wordt een licht ontvlambare mix.”

Pildes weet hoe een verkiezing een zootje kan worden – in 2000 volgde hij als commentator nauwgezet hoe onregelmatigheden bij tellingen in Florida voor wekenlange juridische strijd zorgden. Het hooggerechtshof riep uiteindelijk George W. Bush tot winnaar uit.

Volgen Pildes, een van de voornaamste kenners van de Amerikaanse kieswetten, is zo’n procedure nu gevaarlijk voor de democratie. “We zijn zo ver verwijderd van het politieke klimaat van toen. Zelfs rechtbanken worden nu in politieke termen gezien. Ik denk niet dat de verliezer nu zomaar een uitslag accepteert als die bepaald wordt door een rechtbank.”

Pildes vreest, net als een aantal commentatoren, ook een ‘potentieel gewelddadige’ reactie. Want wat als de aanhangers van de verliezer in opstand komen, omdat ze het rommelige kiesproces niet vertrouwen, al dan niet opgehitst door hun kandidaat? Het zou niet de eerste keer zijn dat sympathisanten van Trump gewapend protesteren tegen politieke beslissingen. In Michigan bezetten ze een overheidsgebouw uit protest tegen coronarestricties.

Pildes hoopt op een klinkende overwinning voor een van beide kandidaten – dan is er minder reden te ruziën over afgewezen of nooit ontvangen stembiljetten. Hij raadt kiezers ook aan zo veel mogelijk zelf naar het stembureau te gaan. “Hoe meer mensen veilig persoonlijk kunnen stemmen en dat ook doen, hoe beter.”

Maar wie afgelopen weken besloot naar het stembureau te komen voor lokale verkiezingen kreeg geregeld te maken met obstakels. In Milwaukee waren in april bij gebrek aan vrijwilligers maar 5 van de 180 stembureaus open. In Atlanta moesten inwoners soms acht uur in de rij staan om te kunnen stemmen in een voorverkiezing in juni. Nieuwe stemmachines werkten niet goed, of werden niet goed gebruikt.

Het Congres maakte 400 miljoen dollar extra vrij voor de voorbereidingen. Democraten hadden veel meer gewild: 4 miljard, om de mogelijkheid om per post te stemmen uit te breiden. Maar Republikeinen verzetten zich daartegen. Ze vrezen manipulatie – en hun eigen ondergang bij een hoge opkomst, lijkt het. Als hij zou instemmen met verkiezingen per post, zei Trump, ‘zou nooit meer een Republikein gekozen worden’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden