Plus Interview

Catherine Barnard: ‘Na de brexit is niets meer hetzelfde’

Op 31 oktober verstrijkt de deadline voor de brexit. Hoe leven de Britten toe naar die dag? Hoogleraar Catherine Barnard: ‘Dit schudt ons hele systeem door elkaar.’

Catherine Barnard: ‘We leven in een zeer onzekere wereld.’ Beeld Jon Enoch

Tot niet zo heel lang geleden was hoogleraar Catherine Barnard (69) vooral te vinden op de universiteit in Cambridge. Nu is ze niet weg te slaan uit tv-studio’s, waar ze voor media uit de hele ­wereld mag uitleggen hoe het nu werkelijk zit met de brexit. Barnard: “Mijn leven is totaal veranderd.”

Buiten de universiteitsmuren verdringen de Aziatische toeristen met selfiesticks zich voor de beroemde gebouwen van de University of Cambridge. Binnen, voorbij de beveiligers en de majestueuze toegangspoorten, is een andere wereld. De stilte is oorverdovend: hier wordt gestudeerd. “Dit is Trinity College, de mooiste van allemaal,” zegt Barnard, wandelend over onberispelijk gemaaid gras. Isaac Newton studeerde hier, net als Francis Bacon, Stephen Hawking en prins Charles. De lijst is duizelingwekkend.

Brazilië, Korea en China

Sinds 1996 werkt Barnard hier. Ze is gespecialiseerd in EU-recht. Geen onderwerp dat echt in de aandacht stond – maar sinds het brexitreferendum is dat anders. “Ik sta versteld van de gigan­tische belangstelling, wereldwijd,” zegt ze geamuseerd, terwijl ze aan de chique houten ­tafel in haar docentenkamer gaat zitten.

“Ik begrijp dat Nederlanders het interessant vinden: jullie worden er direct door geraakt. Maar ik heb laatst interviews gedaan met de Braziliaanse, Koreaanse en Chinese tv. Ik denk dat mensen het fascinerend vinden dat dit gebeurt in een land dat bekendstaat als stabiel en georganiseerd, met een goed werkend overheids­apparaat. Eigenlijk een beetje een saai land, dat nu plotseling iets totaal niet saais doet.”

Ook in haar privéleven is de brexit nooit ver weg. “Als ik bij mijn kinderen langs het voetbalveld sta, vragen andere ouders me wat er in hemelsnaam aan de hand is en wat er gaat gebeuren. Zij denken dat ik het weet. Dan moet ik ze teleurstellen. Ik zeg dan: niemand weet het en als iemand beweert dat ie het wel weet, is dat onzin. We leven in een zeer onzekere wereld.”

Wat ze wel zeker weet: niets zal hetzelfde zijn na de brexit. “Het schudt niet alleen onze relatie met de Europese Unie op, het schudt ook onze hele constitutie en ons hele politieke systeem door elkaar. Mensen identificeren zich veel meer met leave of remain dan ze doen met de traditionele partijen Labour en Conservatieve Partij. We zijn getuige van een radicale transformatie van onze overheid en onze politiek.”

Levendige discussies

Ook hier, op Trinity College, gaat het voort­durend over de brexit. Tijdens het eten bijvoorbeeld, in de indrukwekkende dining halls, waar studenten en docenten hun maaltijden nuttigen. Aan de muur hangen schilderijen van alumni die het ver hebben geschopt, de ramen zijn van glas in lood, het hout is donker. “Ja, ook aan tafel praten we over de brexit. In Cambridge stemde maar 26 procent van de mensen voor een brexit. De overgrote meerderheid stemde dus remain, dat geeft je een idee over hoe academici erin staan. Maar we hebben hier ook een paar zeer prominente leavers onder onze docenten. Laat ik het zo zeggen: dat zorgt voor levendige discussies.”

De academische wereld voelt de effecten van de brexit nu al. Het aantrekken van wetenschappelijk personeel wordt lastiger, net als de samenwerking met buitenlandse universiteiten. Jaarlijks proberen duizenden internationale studenten hier binnen te komen. Barnard: “De onzekerheid is groot, we weten niet wat de immigratieregels voor buitenlandse studenten over een paar jaar zijn.”

“De regering is bezig het visumsysteem voor hoogopgeleiden te hervormen, maar ze moeten dan nog steeds door een visumaanvraagproces: dat werkt afschrikwekkend. Elke drempel is er een te veel. Zeer getalenteerde mensen zijn mobiel en er is veel vraag naar hen. Andere landen zien hun kans schoon. Nederland doet al veel studies in het Engels, de universiteiten hebben een goede reputatie. Veel instellingen in andere landen azen op de ‘brexitvluchtelingen’.”

Veel bozer

Veel Britten pleiten voor een tweede referendum, maar dat lijkt Barnard onverstandig. “De marges zijn te klein. Stel je voor dat er dan 52 procent voor blijft, dan gaan brexiteers natuurlijk zeggen: oké, dan doen we best of three, nog een derde referendum. Bovendien is het voor mij geen uitgemaakte zaak dat remain wint.’’

Daarnaast maakt ze zich zorgen over de toon van het debat en de campagnes. “In 2016 was het al behoorlijk haatdragend en akelig. Bij een nieuw referendum zal dat nog erger worden. Mensen zijn nu veel bozer dan ze toen waren.”

Dat is de hele paradox van deze situatie, zegt ze. “Als je vijf jaar geleden vroeg waar mensen zich druk over maakten, stond de EU echt niet op de lijst. Dat ging over immigratie, criminaliteit en gezondheidszorg. Nu is de EU dat. Omdat we al drie jaar nergens anders over praten.”

Toch deal? Maar hoe?

Premier Boris Johnson en zijn Ierse collega Leo Varadkar zeiden donderdag – tot veler verrassing – een ‘opening voor een deal’ over de brexit te zien. Een akkoord zou volgens de Ierse premier zelfs voor 31 oktober mogelijk zijn.

De verwachtingen waren op zijn zachtst gezegd laag gespannen over de bespreking achter gesloten deuren tussen Johnson en Varadkar in een landhuis in het noordwesten van Engeland. De relatie tussen de Europese Unie en Johnson leek eerder deze week in de vrieskist te zijn beland, en ook de Ierse premier liet zich vooraf ontvallen dat hij weinig vertrouwen in een doorbraak had.

De optimistische toon van de twee leiders in een gezamenlijke verklaring na afloop kwam dan ook als een verrassing. Varadkar zei gisteren dat hij er nu toch ervan overtuigd is dat Johnson een akkoord met de EU wil sluiten, en voegde daaraan toe: “Ik zie een opening voor een deal in de komende weken.”

Het belangrijkste onderwerp aan de onderhandelingstafel is de patstelling over de Ierse grens; of eigenlijk, het voorkomen van zichtbare grenscontroles tussen de straks uitgetreden Britse provincie en de Ierse Republiek, die in de EU blijft.

Ingeschikt
Varadkar wilde niet ingaan op wat er was besproken en welke concessies door wie zouden worden gedaan. Een EU-diplomaat zei tegen de Financial Times dat vooral Johnson zou hebben ingeschikt en dat de besproken opties belangrijk verschillen van het voorstel dat Johnson vorige week deed.

De EU-brexitonderhandelaar Michel Barnier zou de nieuwe ideeën over de grens vandaag bespreken met zijn Britse evenknie. Volgende week is de laatste tweedaagse brexittop van regeringsleiders in Brussel voor de geplande Britse uittredingsdatum, 31 oktober.

Britse media reageren terughoudend op de plotselinge verandering van toon. Ze wijzen erop dat als Johnson inderdaad water bij de wijn heeft gedaan over de positie van Noord-Ierland, er een politieke storm in eigen gelederen kan volgen. Zijn Noord-­Ierse coalitiegenoot wil onder geen beding in de douane-unie blijven van de EU, maar de EU ziet geen heil in de halfslachtige tussenoplossing die Johnson vorige week presenteerde.

Ook wordt in Britse media gesuggereerd dat de patstelling helemaal niet doorbroken is, en dat beide kampen slechts een optimistische toon aanslaan om te voorkomen dat zij verantwoordelijk worden gehouden voor een negatieve uitkomst.

Tom Kieft

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden