PlusAchtergrond

Canada laat niet minder, maar veel méér migranten toe. Wat is het verschil met Nederland?

Terwijl Nederlandse coalitiepartijen steeds vaker pleiten voor het indammen van migratie, gooit Canada het over een andere boeg. Het land laat de komende jaren niet minder, maar veel méér migranten toe. Hoe zit dat? ‘Migratie zit in onze cultuur verankerd.’

Sam de Graaff
Canada kampt met een laag geboortecijfer en vergrijst in rap tempo. Het zorgt voor grote tekorten op de Canadese arbeidsmarkt. Beeld SOPA Images/LightRocket/Getty
Canada kampt met een laag geboortecijfer en vergrijst in rap tempo. Het zorgt voor grote tekorten op de Canadese arbeidsmarkt.Beeld SOPA Images/LightRocket/Getty

Premier Rutte beloofde vorige maand ‘als politiek leider van de VVD’ de asielinstroom terug te brengen. Een handreiking naar zijn fractie, om de spreidingswet er alsnog door te krijgen. Drie prominente CDA’ers, onder wie fractievoorzitter Pieter Heerma, kwamen daar vorige week overheen met een opiniestuk in de Volkskrant, waarin ze pleitten voor strengere grensbewaking aan de Europese buitengrenzen. En ook ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers zei diezelfde week in een interview ‘legitieme vragen’ te willen stellen over migratie.

Nederland is vol, is de teneur. Afgelopen jaar lag het migratiesaldo – dat is migratie min emigratie – boven de 100.000 mensen (waarbij de meeste instroom kwam van arbeidsmigranten). We hebben al een huizencrisis, een asielcrisis, een energiecrisis en een stikstofcrisis – is dit het moment om massaal migranten te verwelkomen?

Vanuit de Canadese hoofdstad Ottawa klonk begin vorige maand een heel ander geluid. Canada wil de komende drie jaar ongeveer 1,5 miljoen mensen opnemen, zo’n 4 procent van de huidige bevolking. Afgelopen jaar kwam er een recordaantal van ruim 400.000 migranten binnen, waarbij het aantal vertrekkers veel lager ligt dan hier. En de komende jaren hoopt Canada jaarlijks dus nog 100.000 mensen daarbovenop te ontvangen.

Puntensysteem

Bij de selectie van economische migranten maakt Canada sinds 1967 gebruik van een puntensysteem. Hoe meer punten, hoe meer kans op toelating. Tussen de 20 en 29 jaar oud? Super, honderd punten in deze categorie. Jonger dan 16 of ouder dan 49? Helaas, nul punten. Ook (de juiste) opleiding, werkervaring en talenkennis kunnen bijvoorbeeld punten opleveren. De toelating wordt grotendeels vanuit het thuisland geregeld. Nieuw-Zeeland en Australië kennen een enigszins vergelijkbaar systeem.

De meerderheid van de migranten moet de arbeidsmarkt komen versterken (266.219 mensen in 2023), al rekent Canada ook op gezinshereniging (106.500 mensen) en vluchtelingen (76.305). “Onze arbeidsmarkt is historisch krap,” zegt Jason Dean, universitair docent economie aan de King’s University College van de Western University. “Niet eerder waren er zo weinig werkzoekenden per vacature.”

En, zo verwachten de Canadezen, dat probleem lost zichzelf niet op. Canada vergrijst. Vijftig jaar geleden stond tegenover iedere pensionado nog een zevental werkenden. In 2035 is de verhouding naar verwachting twee om één. Vanwege het relatief lage geboortecijfer is die trend het makkelijkst te keren via migratie. Nu al komt de groei van de Canadese beroepsbevolking vrijwel volledig op het conto van migranten.

De gedachtegang – meer migratie, meer arbeidskrachten, minder krapte – is goed te volgen. Een simpele rekensom. Maar ook in Europa kampen we met vergrijzing. En toch blijven Europese politici waarschuwen voor migratie, terwijl Canada juist méér migranten toelaat.

Canadese cultuur

“We zijn nou eenmaal een land van migranten,” zegt Dean, die promoveerde op de economische situatie van migranten. “Dat zit verankerd in onze cultuur en onze waarden. Voor zover we een duidelijke cultuur hebben – die is complex en gevormd door onze multiculturele samenleving.” Jeanette den Toonder lacht als ze die laatste opmerking hoort. Ze is universitair docent aan de Rijksuniversiteit Groningen en directeur van Centrum voor Canadese Studies. “Dat is al jaren de vraag: wat is de Canadese cultuur? In de eerste plaats is het dat je niet Amerikaans bent. Daarna wordt het lastiger.”

Tot protest hebben de hogere Canadese migratiecijfers niet geleid. Uit een enquête van onder meer de Universiteit van Ottawa blijkt zelfs dat Canadezen gemiddeld steeds positiever tegen migratie aankijken. In 2020 vond 56 procent dat migranten het land beter maken, tegen 29 procent in 1985.

Een deel van de Canadese identiteit bestaat dus uit migratie, zegt ook Den Toonder. Of eigenlijk: uit multiculturalisme. In 1988 werd het diverse karakter van Canada vastgelegd in de Canadian Multiculturalism Act. De wet was een reactie op de strijd tussen Engels- en Franstalige Canadezen, maar geldt inmiddels als anker onder de multiculturele samenleving. Iedere culturele groep is gelijk, staat vastgelegd, en geniet het recht om de eigen achtergrond te ‘koesteren, te vergroten en te delen’.

Die laatste bepaling onderscheidt de Canadezen van de VS, waar traditioneel wordt vastgehouden aan het idee van de ‘melting pot’ (smeltkroes). Culturen worden daarin omgesmolten tot één Amerikaanse identiteit. In Canada houden culturen dus hun eigen kenmerken, zo is althans het streven. De ‘salad bowl’, wordt dat ideaal genoemd. Culturen blijven herkenbaar, maar vormen samen wel een eenheid – net als de croutons, tomaten en rucola in een smakelijke salade. Een andere veelgebruikte metafoor is die van de mozaïek: iedere cultuur z’n eigen steentje, samen vormen ze een kunstwerk.

Een prachtig streven natuurlijk, maar de praktijk blijkt weerbarstig. Ook de Canadese samenleving is niet alleen vrijheid, blijheid – geen smetteloze heilstaat, wars van discriminatie. “Mensen van kleur hebben echt meer moeite om een rol in de samenleving te spelen dan witte migranten,” zegt Den Toonder. Waar ook een boel te winnen valt, zegt ze, is op het gebied van de oorspronkelijke bevolking. “Pas ver na de Multiculturalism Act kregen zij erkenning. Later dan migranten dus. Dat is echt heel schrijnend.”

Torenhoge huizenprijzen

Ook bestaat er wel degelijk zorg over het huidige, hogere migratiecijfer. Dat heeft te maken met de belangrijkste hoofdpijndossiers van dit moment: de overspannen huizenmarkt en de zwaar overbelaste gezondheidszorg, met lange wachtrijen. “Afgelopen weekend moest ik naar de spoedeisende hulp. Niks ernstigs, gelukkig,” zegt Dean. “De wachttijd bedroeg 18 uur.”

Komen er massaal verpleegkundigen, artsen en bouwvakkers naar Canada, dan dragen de migranten bij aan de oplossing. Zo niet, vreest Dean, dan worden die problemen alleen maar groter. Toch benadrukt hij dat die praktische bezwaren weinig te maken hebben met vrees voor migranten an sich – een gevoel dat in veel Europese landen sterker lijkt te leven.

Maar waar komt dat verschil vandaan? Om te beginnen heeft Canada nou eenmaal meer ruimte. De 38 miljoen Canadezen delen een land dat 270 keer groter is dan Nederland, waar toch nog 17,5 miljoen mensen wonen. Ook is er de ligging. Canada deelt geen grens met Mexico, het ligt niet aan de Middellandse Zee. De overheid kan makkelijker selecteren wie welkom is en hoeveel mensen het toelaat. De grenzen staan niet onder druk – niet in de praktijk en niet in perceptie.

Bovendien is er de onduidelijkheid over de Canadese identiteit. Als niet is vastgesteld hoe die er precies uitziet, is het ook lastiger om daar als migrant van af te wijken. Wie is ‘de ander’ als ‘de Canadees’ amper bestaat? Den Toonder zet het af tegen de Canadese provincie Québec, als Nieuw-Frankrijk ooit een Franse kolonie. Daar is de identiteit – de Franse taal, het katholicisme, de blik gericht op de Franse wereld – meer afgebakend. “Voor nieuwkomers bestaan normen en regels waaraan ze moeten voldoen. Dat is duidelijker, maar kan ook leiden tot ongelijkheid tussen groepen: voldoe je wel of niet aan de norm? Die vraag kan tot spanningen leiden.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden