PlusExclusief

Buurland Moldavië vangt vluchtelingen Oekraïne op, maar vreest voor eigen toekomst

Is het kleine Moldavië het volgende slachtoffer van de Russische expansiedrift? Bewoners houden hun hart vast. Tegelijkertijd hebben ze hun handen vol aan de Oekraïners die hun land massaal binnenkomen, op de vlucht voor geweld.

Thijs Kettenis
Naar het kleine en arme Moldavië zijn al 300.000 Oekraïners gevlucht. Beeld Getty Images
Naar het kleine en arme Moldavië zijn al 300.000 Oekraïners gevlucht.Beeld Getty Images

Het is stevig aanpoten voor de vrijwilligers in het Expocentrum in de Moldavische hoofdstad Chisinau. Deed het vorige maand nog dienst als tijdelijk covidziekenhuis, nu is het in sneltreinvaart omgebouwd tot een opvangplek voor ontheemde Oekraïners. Tussen schotten en opgehangen dekens bivakkeren ze op ziekenhuisbedden. “Een paar dagen nadat het geweld losbarstte, stonden ze hier met duizenden in de rij.” zegt vrijwilliger Irina Puscas (38), terwijl ze achter haar computer een moeder en haar twee kinderen registreert. Inmiddels is het wat rustiger. “We hebben procedures opgezet. Hier is plek voor maximaal vierhonderd mensen. Na twee dagen moeten mensen door naar een van de meer dan zeventig centra elders in het land, of een andere oplossing vinden. De meesten kiezen ervoor door te gaan naar een ander land.”

De grootse internationale aandacht in de opvangcrisis gaat uit naar Polen, dat met meer dan 2 miljoen tot nu toe verreweg de meeste vluchtelingen ontving. ‘Slechts’ 300.000 Oekraïners staken de grens met Moldavië over. Maar doordat het land slechts 2,5 miljoen inwoners telt, vangt het verreweg het grootste aantal ontheemden per hoofd van de bevolking op. En dan is Moldavië ook nog eens het armste land van Europa.

Verreweg de meeste kiezen ervoor om verder te reizen, naar buurland Roemenië of verder de EU in. Maar toch verblijven er nu zo’n 100.000 Oekraïners in Moldavië, terwijl het land maar opvangcapaciteit heeft voor 15.000. De rest zit in hotels, en bij familie, vrienden of wildvreemden die hun huis voor de vluchtelingen hebben opengesteld. Maar deze situatie kan niet lang duren, waarschuwt de regering, die volledig overrompeld is. Internationale hulp is op gang gekomen, van onder meer de EU, de VS, de VN en buurland Roemenië, maar die is voor de eerste nood. Er is meer nodig, ook om de economische klap op te vangen. Ondanks het feit dat de meesten doorreizen, blijven er veel Oekraïners noodgedwongen langer in Moldavië.

Schuilkelder

Zoals Tatiana Stiblitsjenko (63) uit de stad Mikolajiv, die hevig onder Russisch vuur ligt. Ze is hier met haar kleindochter van 10, die enkele jaren terug een hersenbeschadiging opliep bij een operatie en sindsdien niet meer praat. “Ze raakte in de war en in paniek van het luchtalarm en het constante op-en-neer gaan naar de schuilkelder,” zegt Stiblitsjenko. Ze besloot te vluchten met haar kleindochter, terwijl haar dochter bij haar man achterbleef. “Ik heb kennissen in Turkije, daar wil ik heen. Maar omdat mijn kleindochter minderjarig is en ik niet de moeder ben, mag ik haar niet uit Moldavië meenemen. Dus nu komt mijn dochter toch hierheen.”

De Oekraïense Tatiana Stiblitsjenko. Beeld Thijs Kettenis
De Oekraïense Tatiana Stiblitsjenko.Beeld Thijs Kettenis

Stiblitsjenko had haar dochter net nog aan de telefoon. “Ze vertelde me hoe ze door het raam aan de overkant van de straat de verwoeste garages ziet,” zegt ze zachtjes. Dan begint ze te huilen. “Ik durf niet meer te bellen. Ik ben bang dat er niet opgenomen wordt. Of dat het nieuws slecht is. Poetin, wat hebben we misdaan dat je dit ons aandoet?”

Achter Stiblitsjenko brengen vrijwilligers intussen de lunch de centrale hal van het complex binnen. Iedereen kan een dampend warm bakje komen halen. “De Moldaviërs zijn zo goed voor ons,” zegt Stiblitsjenko, terwijl ze in de rij gaat staan. “Drie warme maaltijden per dag, en kijk, daar kun je altijd koffie en thee halen. En ze stonden ons met bussen op te wachten aan de grens.”

Ondanks de drukte ziet de noodopvang er goed georganiseerd uit. Er zijn doktoren, verkooppunten voor Moldavische simkaarten en loketten van busmaatschappijen die vervoer verder Europa in aanbieden, al dan niet gesponsord. Er komt een team van een bekend energiedrankje binnen, dat gratis blikjes uitdeelt aan vrijwilligers die uren onafgebroken in de weer zijn. Met registratie, de weg wijzen, of het vermaken van de honderden kinderen. Voor de deur heeft de Moldavische voetbalbond een trapveldje aangelegd. “Natuurlijk helpen we waar we kunnen,” zegt vrijwilliger Puscas. “Zou jij dat niet doen dan? We proberen ook een beetje psychologische bijstand te verlenen. Gewoon, menselijk zijn.” Ze houdt haar hart vast voor het moment dat de Oekraïense miljoenenstad Odessa onder vuur komt te liggen, nog geen vijftig kilometer van de Moldavische grens. Dat zou onherroepelijk leiden tot een grote golf nieuwe ontheemden op zoek naar onderdak.

Ianus en Tania Revenco. ‘Als ik niet zwanger was, waren we al weggegaan.’ Beeld Thijs Kettenis
Ianus en Tania Revenco. ‘Als ik niet zwanger was, waren we al weggegaan.’Beeld Thijs Kettenis

Russisch

Maar ook om een andere reden is in Chisinau de val van Odessa voor velen een angstige gedachte. Moldavië, tot het uiteenvallen in 1991 een deel van de Sovjet-Unie, zou wel eens de volgende prooi op het lijstje van de Russische president Poetin kunnen zijn. Naast Roemeens is Russisch er een voertaal. Het piepkleine stukje Moldavië oostelijk van de rivier Dnjestr, Transnistrië, riep na een oorlog in 1992 zelfs de onafhankelijkheid uit. Die wordt door niemand erkend, maar het staatje is volledig afhankelijk van Rusland. Dat heeft er zelfs soldaten gevestigd.

Het ligt voor de hand dat Poetin veroverd Oekraïens gebied met Transnistrië wil verbinden, en mogelijk zelfs heel Moldavië in wil nemen. Veel militaire weerstand zou hij niet ondervinden. Moldavië is sinds de onafhankelijkheid neutraal, en heeft nauwelijks een leger. In een vlucht naar voren vroeg het land twee weken terug het EU-lidmaatschap aan. “Als ik niet zwanger was geweest, waren we al weggegaan. Naar familie in Roemenië of Italië,” zegt Tania Revenco (31), voor een beeld van de vroegere Russische leider Lenin, in een park vlak naast de Expo. Revenco maakt er een wandeling met haar man Ianus (35) en haar dochtertje Isabella (3). “Het is een absolute tragedie wat in Oekraïne gebeurt. Niemand weet of het hierheen komt,” zegt Ianus. “Maar mensen zijn bijvoorbeeld al ingeblikt voedsel aan het inslaan.”

Moldavië doet niet mee met de westerse sancties tegen Moskou. Het land is volledig afhankelijk van Russisch gas, dat sinds afgelopen oktober al de helft duurder is. Daarnaast zijn er sterke economische, culturele en familiebanden. Een vijfde van die Moldaviërs is op de hand van Rusland, blijkt uit enquêtes. De helft steunt Oekraïne, de rest is neutraal. Zo ook parkeerwachter Ion. Althans, hij houdt zich op de vlakte. “Ik heb familie in Oekraïne maar ook in Moskou. Het beste is om de vluchtelingen te helpen, waar ze ook vandaan komen, en vrienden te blijven met iedereen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden