PlusAchtergrond

Brussel doet niets voor Rwandese volksheld (behalve koffiedrinken met zijn ontvoerder)

Het Europees Parlement maakt zich zorgen om het lot van Paul Rusesabagina, de man die tijdens de Rwandese genocide bijna 1300 landgenoten van de dood redde. De hotelmanager werd vorig jaar veroordeeld tot 25 jaar cel. Wegens terrorisme. Ten onrechte volgens medestanders.

Frans Boogaard
Paul Rusesabagina (r) in de rechtszaal tijdens een zitting in 2020.  Beeld AFP
Paul Rusesabagina (r) in de rechtszaal tijdens een zitting in 2020.Beeld AFP

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en EU-buitenlandchef Josep Borell zijn in de ogen van het Europees Parlement de boosdoeners. In twee resoluties riep het Parlement het tweetal op om ‘alles in het werk te stellen’ om mensenrechtenactivist Paul Rusesabagina vrij te krijgen en te repatriëren naar België, het land waar hij sinds enkele jaren woont. Maar daar zouden zij niets aan hebben gedaan. Sterker, volgens het Parlement zou het tweetal ‘koffie drinken met de ontvoerder van Rusesabagina’, de Rwandese president Paul Kagame. De Commissie zelf bevestigt noch ontkent: “Wij geven geen commentaar op de inhoud van politieke topontmoetingen.”

Maar Von der Leyen en Borrell deden dat persoonlijk wel. ‘Goed onderhoud met president van Rwanda@Paul Kagame. Rwanda wordt één van de motoren van Afrika’s herstel. Wij bespraken een breed veld van sterkere partnerschappen tussen onze bedrijven en gemeenschappen’, aldus Von der Leyen in een tweet na afloop. En Borrell: ‘In een goed onderhoud met president@Paul Kagame verwelkomde ik Rwanda’s leiderschap in Afrika en de solide Europees-Rwandese betrekkingen’. Vergezeld van een stevige elleboog (Von der Leyen) en stralende glimlach (Borrell).

De tekst gaat verder na de tweet.

Ze spraken Kagame op 27 augustus en 25 oktober vorig jaar. Op 19 december was er een derde topontmoeting, van Europees president Charles Michel met Kagame. Ook daar geen woord over Rusesabagina. Maar Michel, zegt zijn woordvoerder Barend Leyts, sprak Kagame niet onder vier ogen, er waren andere Afrikaanse leiders bij. Diplomatiek zou het van ongepast gedrag getuigen een zo delicaat onderwerp dan aan te snijden.

Woede

In het Parlement heerst intussen woede over de manier waarop de EP-resoluties worden genegeerd. “De Europese lafheid in deze zaak is echt stuitend. Terwijl de EU altijd de mond vol heeft van mensenrechten,” zegt Europarlementariër Assita Kanko. “Ik betreur zeer dat er geen concrete stappen zijn gezet. Maar wij laten niet los," zegt christendemocraat Tom Vandenkendelaere. Kanko – van de fractie waar onder meer ook de SGP deel van uitmaakt – stuurde inmiddels een brief naar Borrell. Vandenkendelaere wil via schriftelijke vragen achterhalen wat Borrell precies met de EP-resoluties heeft gedaan.

De tekst gaat verder na het kader.

Held werd filmheld

Paul Rusesabagina, held in zijn land sinds hij tijdens de Rwandese genocide van 1994 in hotel Mille Collines meer dan 1200 landgenoten opving en van de dood redde (inspiratie voor de film Hotel Rwanda), zit sinds eind augustus 2020 vast in Kigali. Hij zat in een vliegtuig dat hem naar Burundi zou brengen voor een spreekbeurt. Rusesabagina werd tijdens de vlucht geboeid en naar Kigali overgebracht. Daar werd hij gevangengezet en volgens bronnen gemarteld. De Rwandese autoriteiten stellen dat hij hulp geeft aan Hutu-rebellen. Vorig jaar werd hij veroordeeld tot 25 jaar celstraf, na wat zijn medestanders een schijnproces noemden. Op de dag van het arrest diende het OM nog een nieuwe aanklacht in. Internationale advocatenorganisaties waren zeer kritisch over het proces. Ook diverse parlementen, waaronder het Europese, en België bij monde van minister Sophie Wilmès zeggen dat Rusesabagina geen eerlijk proces heeft gehad.

Deze site kreeg geen enkel concreet antwoord van de Commissie. ‘Wij wijzen er de Rwandese autoriteiten voortdurend op dat we verwachten dat de rechten van de heer Rusesabagina op een eerlijk proces volledig worden gerespecteerd’, aldus een gemailde verklaring. Maar op welk niveau, wanneer en door wie blijft ook na aandrang onduidelijk. In een debat vorig najaar wees de Commissie erop dat het Rusesabagina vrij stond hoger beroep aan te tekenen, maar op de vraag welke garanties Brussel had dat hij dan wel een eerlijk proces zou krijgen, kwam geen antwoord. Borrells plaatsvervanger, de Griekse Stella Kyriakides verklaarde dat ‘we de ogen niet mogen sluiten voor het feit dat er ernstige beschuldigingen tegen hem zijn geuit’. Op de vraag waarom ze deze opmerking maakte, en vooral hoe die kan bijdragen aan de door het Parlement bepleite vrijlating op humanitaire gronden ook weer geen antwoord. Enkel de mededeling dat de EU over de Rwandese justitie geen zeggenschap heeft.

Het hoger beroep is inmiddels gaande, op instigatie van het Rwandese parket. Het leidde tot bittere reacties bij de familie van Rusesabagina. “Ze vonden 25 jaar niet genoeg voor een 67-jarige overlevende van kanker die zijn medicijnen niet krijgt. Ze willen geen risico. Het moet per se echt levenslang worden,” aldus Rusesabagina’s dochter Carine en echtgenote Tatiana bij hen thuis in Brussel. Vijf minuten per week, op vrijdag, mogen ze hem bellen, en daaruit weten ze dat de gezondheidssituatie van hun vader en man na 17 maanden gevangenschap snel zorgwekkender wordt. “Hij is mager en zwak, maar we weten niet waardoor. Een tijdje geleden had hij een opgezwollen arm, die dreigt nu verlamd te raken. De artsen die gestuurd worden naar de gevangenis, de enige die hem zien, zeggen dat het goed gaat, maar zonder enige toelichting. De dokters die hem hier hebben behandeld krijgen geen medische gegevens. België slaagt er niet in om in Rwanda een onafhankelijke arts te vinden.”

Strijdbaar

Maar het gevecht voor zijn vrijheid gaat door, zegt de strijdbare dochter Carine. De internationale druk blijft toenemen, op Rwanda maar ook op Europa, dat nauw blijft samenwerken met het economisch zo succesvolle Afrikaanse land. Op 17 en 18 februari, op een EU-Afrikatop, ontmoeten Michel, Von der Leyen en Borrell de Rwandese president opnieuw. De opstandige parlementariërs en de familie hopen dat de zaak van de redder van zoveel Hutu’s en Tutsi’s dan wel besproken wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden