Ten Slotte

Britse prins Philip (99) overleden, de prins die alles opzijzette voor zijn Queen

Hij had de lachers vaak op zijn hand maar hij kreeg ook kritiek vanwege racistische opmerkingen. De Britse prins Philip, vrijdag op 99-jarige leeftijd overleden, was de steunpilaar van Queen Elizabeth.

Philip in 1951. Beeld Corbis via Getty Images
Philip in 1951.Beeld Corbis via Getty Images

Kenia, 1963. Net voor klokslag middernacht, het moment dat het land onafhankelijk wordt van Groot-Brittannië en de Britse vlag gestreken wordt. Vlak voor de ceremonie wendt prins Philip zich tot Jomo Kenyatta, de nieuwe Keniaanse leider en premier en vraagt: “Weet u zeker dat u hiermee door wilt gaan?”

Het is een van de vele anekdotes over de man van koningin Elizabeth II die veel Britten maar al te goed kennen. Prins Philip, die vrijdag overleed, stond bekend als een man die geen blad voor de mond nam en daarmee vaak de lachers op zijn hand kreeg. Niet voor niets is een van zijn bijnamen in de Britse pers Duke of Hazard. Philip verklapte later bij een interview door de BBC dat Kenyatta lachend ‘Nee’ had geantwoord.

Maar zijn uitspraken leidden soms ook tot ophef. In 1986 wist hij wereldwijd de krantenkoppen te halen en een miljard mensen te beledigen toen hij een Britse student in Peking waarschuwde dat deze niet te lang in China moest blijven hangen anders ‘ga je naar huis met spleetogen’.

En bij een ontmoeting met een rijschoolinstructeur in Schotland in 1995 kon Philip het niet laten te vragen hoe hij de lokale bevolking lang genoeg van de drank af wist te houden zodat ze hun rijexamen konden halen. In 2002 vroeg de prins aan een Australische Aboriginal, directeur van een natuurpark: “Gooien jullie nog steeds speren naar elkaar?”

Maar Philip was veel meer dan een excentrieke prins uit een vervlogen tijd. Meer dan zeventig jaar was hij de steun en toeverlaat van Elizabeth en daarmee is hij de langstzittende echtgenoot van een Britse koning of koningin. En dat terwijl hij niet bepaald de gedroomde kandidaat was om met prinses Elizabeth te trouwen, vonden ze in en rond het Britse koningshuis.

Als armlastige zoon van een Griekse prins en een Duitse prinses had prins Philip van Griekenland en Denemarken niet de beste papieren om met een Britse troonopvolger te trouwen. Al helemaal niet nadat drie van zijn zussen met nazi’s waren getrouwd. Maar Elizabeth wist haar zin door te drijven en stapte in 1947 met Philip, die zijn Griekse nationaliteit en al zijn buitenlandse titels ervoor moest opgeven, in het huwelijksbootje.

Philip in Schotland. Beeld Getty Images
Philip in Schotland.Beeld Getty Images

Het Griekse eiland Corfu

Philip werd op 10 juni 1921 geboren op het Griekse eiland Corfu. Achttien maanden later moest het gezin na een coup Griekenland ontvluchten met behulp van de Britse marine. Tijdens die vlucht zat Philip verstopt in een sinaasappelkistje. Philip en zijn moeder kwamen terecht in Parijs waar zijn moeder na een paar maanden opgenomen moest worden. Een verweesde Philip werd opgevangen door zijn Britse familieleden – de adellijke familie Mountbatten. De familie stuurde Philip naar de Schotse Gordonstoun kostschool, waar hij excelleerde als de captain van het cricket- en het hockeyteam.

Op zijn achttiende, in 1939 vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, trad Philip als cadet toe tot de marine. Hij vocht mee tijdens de oorlog op de Indische Oceaan en in de Middellandse Zee en was erbij in de baai van Tokio toen de Japanners capituleerden. Hij is een van de weinige Britse royals die zoveel heeft gevochten. Van de huidige familie komt alleen kleinzoon Harry in zijn buurt.

Philip ontmoette Elizabeth op een bruiloft in 1934 maar de vonk sloeg pas over toen Elizabeth en haar zus Margaret op bezoek waren bij de Royal Naval College en een rondleiding kregen van cadet Philip. De twee bleven elkaar schrijven tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze trouwden in 1947 in Westminster Abbey.

Koning George VI schonk Philip onder andere de titel Hertog van Edinburgh. Naast eeuwige trouw beloofde Philip Elizabeth ook dat hij zou stoppen met roken. Ze kregen vier kinderen: Charles, Anne, Andrew en Edward.

Elizabeth en Philip op hun bruiloft.  Beeld Brunopress
Elizabeth en Philip op hun bruiloft.Beeld Brunopress

Intens verdrietige kleinzoon

Als echtgenoot van prinses Elizabeth werd Philip genoodzaakt een rol op de achtergrond te spelen. Helemaal toen koning George VI in 1952 overleed en de 27-jarige Elizabeth de kroon over moest nemen. Philip had vlak voor de dood van zijn schoonvader al zijn carrière in de marine opgegeven om de prinses te ondersteunen, ondanks dat hij een jaar eerder bevelhebber van een marineschip was geworden. Later gaf hij toe dat het vertrek hem niet onberoerd had gelaten. “Er was geen andere keuze. Soms moet je compromissen sluiten. Dat is het leven. Ik accepteerde dat en heb geprobeerd er het beste van te maken.”

Het was ook vaak Philip die achter de schermen toch als een soort hoofd van de familie opereerde. Met zijn door de marine aangewakkerde gevoel voor plichtsbesef regelde hij met zachte en harde hand de familiezaken. Toen het huwelijk van prins Charles, de oudste van hun vier kinderen en troonopvolger, en Lady Diana op springen stond, was het Philip die Diana een brief schreef en een familiebijeenkomst regelde in een wat later bleek vergeefse poging de boel te redden. En het was Philip die na de dood van Diana zijn intens verdrietige kleinzoon William wist te overtuigen tijdens de begrafenis voor hem uit mee te lopen achter de kist van Diana aan.

Een jonge Andrew kreeg het toen hij stopte met zijn militaire opleiding zo zwaar te verduren van Philip dat hij in huilen uitbarstte. Met Diana was de band juist goed, totdat Diana de vuile was buiten hing in haar memoires. Naar verluidt is Anne het kind met wie Philip de beste band had.

Met kroonprins Charles was de relatie duidelijk het minst. Philip zou zich vooral ergeren aan het feit dat Charles aan alles met veel enthousiasme begon maar nooit iets afmaakte. Nog meer verweet hij Charles zijn scheiding van Diana – in zijn ogen schond Charles daarmee zijn plicht als royal. Naar verluidt was Philip ook zeer aangedaan over het feit dat zijn kleinzoon Harry en Meghan Markle afstand namen van het koninklijke bedrijf.

null Beeld Brunopress
Beeld Brunopress

Fanatiek sporter

Als echtgenoot van de koningin zat Philip niet stil. Afgezien van het feit dat hij Elizabeth bij allerlei verplichtingen moest vergezellen, werd hij voorzitter van het Wereldnatuurfonds – eerst van de Britse tak en later internationaal – en stelde hij zijn eigen prijs in voor excellerende jongeren. De prijs wil jongeren aansporen om via buitenschoolse activiteiten – zowel mentaal als fysiek – aan hun zelfvertrouwen te werken. Philip heeft in alle jaren zo’n 800 functies verzameld. Verder leerde hij vliegen en bleef hij een fanatiek sporter; zo speelde hij polo en kwam hij zelfs voor Groot-Brittannië uit bij internationale wedstrijden voor de mensport.

Enkele malen doken geruchten op van ontrouw van Philips zijde, maar bewezen werd het nooit. In 1956 – een jaar voordat Philip officieel de titel Prins kreeg – zag Buckingham Palace zich genoodzaakt geruchten in de Britse tabloids hieromtrent nadrukkelijk te ontkennen.

Het deed de relatie tussen Philip en de pers weinig goed. “Als je ziet hoe de pers blijft schrijven dat ik met tientallen vrouwen het bed heb gedeeld, dan had ik dat net zo goed kunnen doen en ervan genieten,” zou Philip hebben geklaagd tegen een familielid.

Ondanks deze geruchten heeft het huwelijk tussen Elizabeth en haar Philip altijd stand gehouden. Lord Charteris, een voormalig secretaris van koningin Elizabeth, zei ooit dat de relatie tussen de twee zo sterk is omdat de hertog de enige persoon op aarde was die Elizabeth als een ander gewoon mens behandelde. Zo noemde hij haar in bijzijn van anderen altijd the Queen, maar als ze met zijn tweeën waren, sprak hij haar aan met Lilibeth – haar echte naam.

Toen ze vijftig jaar getrouwd waren, in 1997, zei Elizabeth over Philip: “Hij is altijd mijn steun en toeverlaat geweest al die jaren. Ik, onze hele familie, en dit en vele andere landen zijn hem veel meer verschuldigd dan hij ooit zal toegeven en wij ooit te horen zullen krijgen.”

null Beeld AFP
Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden